HPV Aşımız Var Ama Tarama Hâlâ Neden Hayat Kurtarıyor?
Serviks kanserinden korunmada aşı ve tarama birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.
Serviks kanseri önlenebilir bir kanserdir
Rahim ağzı (serviks) kanseri, büyük ölçüde yüksek riskli HPV tipleriyle uzun süreli enfeksiyon sonucunda gelişir. HPV aşısı, serviks kanserine yol açan önemli HPV tiplerine karşı güçlü bir korunma sağlar. Ancak aşı, mevcut tüm kanserojen HPV tiplerini kapsamaz ve daha önce edinilmiş bir HPV enfeksiyonunu tedavi etmez. Bu nedenle aşılanmış olmak, uygun zamanda serviks kanseri taraması yaptırma gerekliliğini ortadan kaldırmaz.
Korunmanın iki temel ayağı vardır: HPV enfeksiyonunu ve buna bağlı hastalıkları azaltmayı hedefleyen aşılama ile kanser gelişmeden önce yüksek riskli HPV enfeksiyonunu veya kanser öncüsü hücresel değişiklikleri saptamayı amaçlayan tarama.
Yeni çalışma ne gösteriyor?
JAMA Network Open’da 27 Ağustos 2026’da yayımlanan “Rates of Never Receiving Cervical Cancer Screening Among US Women, 2005–2023” başlıklı çalışma, ABD’de tarama programlarının ulaşamadığı kadınların oranındaki dikkat çekici artışı inceledi.
Araştırmada 2005–2023 arasındaki National Health Interview Survey verileri analiz edildi. Serviks kanseri taramasına uygun 21–29 yaş grubunda 23.502, 30–65 yaş grubunda 82.760 kadın yer aldı.
2005 yılında 21–29 yaşındaki kadınların %12,5’i hayatında hiç serviks kanseri taraması yaptırmadığını bildirirken, bu oran 2023’te %31,9’a yükseldi. Başka bir ifadeyle, 2023’te bu yaş grubunda yaklaşık her üç kadından biri daha önce hiç taranmamıştı.
30–65 yaş grubunda da benzer bir eğilim görüldü: hiç taranmamış kadınların oranı %5,3’ten %14,8’e çıktı. Bu da yaklaşık her yedi kadından birine karşılık geliyor.
Asıl dikkat çekici nokta: geç evre hastalık
Araştırmacılar yalnızca tarama oranlarını değil, serviks kanserinin evresine göre görülme eğilimlerini de değerlendirdi. 30–64 yaşındaki kadınlarda bölgesel ve uzak evre serviks kanseri insidansı 2017 sonrasında yıllık %2’nin üzerinde anlamlı artış gösterdi. 65 yaş ve üzerindeki kadınlarda ise uzak evre hastalık insidansındaki artış daha uzun süredir izleniyordu.
Bu iki bulgunun aynı dönemde görülmesi önemlidir; ancak çalışma tasarımı nedeniyle “tarama azalması geç evre kanser artışına doğrudan neden oldu” sonucuna varılamaz. Çalışma kesitseldir ve tarama bilgileri kadınların kendi beyanlarına dayanmaktadır. Araştırmacılar da bu verileri nedensellik kanıtı olarak değil, üzerinde durulması gereken bir halk sağlığı sinyali olarak yorumlamaktadır.
HPV aşısı yaptırdıysam neden yine tarama yaptırmalıyım?
HPV aşısı serviks kanserinden korunmada en güçlü araçlardan biridir; fakat taramanın yerini tutmaz. Çünkü hiçbir aşı serviks kanseriyle ilişkili tüm HPV tiplerini kapsamaz. Ayrıca kişi aşıdan önce HPV ile karşılaşmış olabilir.
Taramanın amacı yalnızca “HPV var mı?” sorusuna cevap vermek değildir. Kullanılan yönteme göre yüksek riskli HPV tipleri ve/veya rahim ağzındaki hücresel değişiklikler kanser gelişmeden önce saptanabilir. Böylece gerekli hastalarda yakın takip, kolposkopi veya uygun tedavi planlanabilir.
En önemli mesaj şudur: Aşı riski azaltır; tarama ise gözden kaçabilecek riski yakalamaya çalışır. En güçlü korunma, uygun kişide aşılama ile yaşa ve klinik duruma uygun taramanın birlikte yürütülmesidir.
Tarama yalnızca Pap smear demek değildir
Serviks kanseri taraması yıllar içinde değişmiştir. Günümüzde tarama; yaşa, ülkenin kılavuzlarına, önceki test sonuçlarına ve kişinin klinik özelliklerine göre HPV testi, sitoloji (Pap smear) veya bazı durumlarda her ikisinin birlikte kullanıldığı yöntemlerle yapılabilir.
Bu nedenle “Her yıl smear yaptırmalı mıyım?” sorusunun herkese uyan tek bir cevabı yoktur. Tarama aralığı ve yöntemi kişiselleştirilmelidir. Daha önce anormal sonucu olanlar, bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler veya özel risk grubundaki kadınlarda standart tarama programından farklı bir takip gerekebilir.
Kimler taramayı daha kolay kaçırıyor?
2023 verilerinde hiç taranmamış olma oranı bazı sosyodemografik gruplarda daha yüksekti. Eğitim düzeyi, sigorta durumu, ırk/etnik köken ve yaşanılan bölge gibi faktörlerle taramaya erişim arasında farklılıklar görüldü. Bu bulgu, serviks kanserinden korunmanın yalnızca bireysel farkındalık meselesi olmadığını; sağlık hizmetine erişimin de önemli olduğunu gösteriyor.
“Hiç şikâyetim yok” taramayı ertelemek için yeterli mi?
Hayır. Taramanın mantığı zaten belirti ortaya çıkmadan önce riskli değişiklikleri saptamaktır. HPV enfeksiyonu ve serviksteki kanser öncüsü değişiklikler uzun süre belirti vermeyebilir. Şikâyet ortaya çıkmasını beklemek, taramanın koruyucu amacına ters düşer.
Öte yandan anormal vajinal kanama, cinsel ilişki sonrası kanama, açıklanamayan akıntı veya pelvik ağrı gibi yakınmalar varsa konu artık yalnızca rutin tarama değildir; jinekolojik değerlendirme gerekir.
Sonuç: Aşı mı, tarama mı? İkisi de.
Serviks kanseriyle mücadelede en büyük hata, HPV aşısı ile taramayı birbirinin alternatifi gibi görmektir. HPV aşısı gelecekteki HPV ilişkili hastalık riskini önemli ölçüde azaltırken, düzenli ve uygun tarama kanser öncüsü değişikliklerin erken saptanmasını sağlar.
JAMA Network Open’da yayımlanan yeni veriler, modern aşı çağında bile tarama programlarının önemini kaybetmediğini gösteren güçlü bir uyarıdır. Serviks kanserinden korunmada hedef yalnızca daha fazla kişiyi aşılamak değil, tarama için uygun kadınların sağlık sisteminin dışında kalmasını da önlemektir.
Kişinin yaşı, daha önceki HPV/Pap smear sonuçları, aşılanma durumu ve özel riskleri birlikte değerlendirilerek uygun tarama planı belirlenmelidir.
Kaynak
Sonawane K, Damgacioglu H, Amboree TL, et al. Rates of Never Receiving Cervical Cancer Screening Among US Women, 2005–2023. JAMA Network Open. 2026;9(8):e2631550. Published August 27, 2026. doi:10.1001/jamanetworkopen.2026.31550.
Bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Tarama yöntemi ve aralığı kişinin yaşı, önceki sonuçları ve klinik risklerine göre hekim tarafından belirlenmelidir.
