İskemik İnmede Risk Faktörleri

İnmelerin çoğunluğu iskemik (beyin damarlarında pıhtılaşma veya kalpten emboli yoluyla beyin damarlarında tıkanma) nedenlidir. İnme vakalarının oluşumu birçok farklı nedene bağlıdır. İnmeye neden olan risk faktörlerini bilmek ve farkında olmak, önemli bir toplum sağlığı hedefidir. Bu hastalığın görülme sıklığını azaltmak, toplumlar için sosyal ve ekonomik yük olan, hastalar için engellilik oluşturan bu hastalığın önlenmesinde kritik öneme sahiptir. İnmede risk faktörlerinin ve bunlardan hangilerine karşı korunabilir olduğumuzun bilinmesi, hastalığın görülme sıklığının azalması için belirleyicidir.

Risk faktörleri, değiştirilemez ve değiştirilebilir risk faktörleri olarak iki gruba ayrılır:

1. Değiştirilemez Risk Faktörleri:

• Yaş: İnme her yaşta görülebilir, ancak 65 yaş üzerinde çok daha sıktır.

• Irk: Tek başına belirleyici faktör olamasa da inmeye yatkınlık ırka göre değişkenlik gösterebilir.

• Cinsiyet: Genç yaşlarda inme erkeklerde daha sıktır, tüm yaşlarda ise kadınlarda daha sıktır. Doğum kontrol hapı (kombine oral kontraseptif) kullanan ya da hormon replasman tedavisi alan kadınlar inme açısından daha yüksek risklidir. Hamilelik ve doğum sonraki ilk haftalarda da kadınlar için risk artmaktadır. Gebelik süresince yüksek kan basıncı olan hastalar, ilerleyen yıllarda inme için daha yüksek risklidirler.

• Öyküde İnme veya Geçici İskemik Atak Varlığı: İnme ya da geçici iskemik atak geçirmiş bir kişide, başkalarına kıyasla iskemik inme riski belirgin derecede daha yüksektir. Bir aile üyesi, özellikle genç yaşlarda felç geçirmişse, o bireyin de felç geçirme riski daha yüksek olabilir.

• Genetik: Hiperhomosisteinemi, orak hücreli anemi ve vücuttaki pıhtılaşma faktörlerinin fazla düzeyde olduğu bazı genetik hastalıklar pıhtılaşmaya; kalp hastalıkları emboli yoluyla erken yaşta inmeye yol açabilir. Genç yaşta görülen, nedeni bulunamayan inmelerde genetik hastalıkların araştırılması önemlidir.

2. Değiştirilebilir Risk Faktörleri:

İnmede, korunma yollarına dikkat ederek inme geçirme olasılığını azaltabileceğimiz risk faktörleri de bulunmaktadır. Bunlar; hipertansiyon, atriyal fibrilasyon ve diğer kalp hastalıkları, diyabetes mellitus, hiperlipidemi, beyni besleyen büyük arterlerin hastalığı, kötü beslenme alışkanlıkları ve obezite, hareketsiz yaşam, obstrüktif uyku apnesi varlığı, sigara kullanımıdır.

• Hipertansiyon: Yüksek kan basıncı, önemli değiştirilebilir risk faktörlerindendir. Gözlemlerimiz ve çalışmalar, hipertansiyonu olan her üç kişiden birinin tansiyonunun varlığından haberdar olmadığını göstermektedir. Bu nedenle tansiyon ölçümü ve taramaları önemlidir.

• Kalp Hastalıkları: Atriyal fibrilasyonu olan kişilerde inme görülme sıklığı 4 kat artmıştır. Kalp krizi geçirmiş hastalarda, sağlıklı bireylere oranla inme riski daha yüksektir. Kalp yetmezliği, koroner kalp hastalığı ve kalp kapak hastalıklarının varlığı, bireylerde inme riskini artırır. Kapak hastalıklarının doğal seyrinde ve kalp kapak cerrahisi geçirmiş hastalarda inme riski artar, özellikle mitral kapak darlığı ve mekanik mitral kapağı olan hastalarda bu risk yüksektir. Koruyucu düzenli tedavi almak ve kontrolleri yaptırmak gereklidir.

• Diyabetes Mellitus: Kontrolsüz diyabet varlığı, bireylerin damar yapısında değişiklikler oluşturarak inmeye zemin hazırlar. Damar duvarında hasar oluşması, damarlarda plak gelişmesine yatkınlık yaratabilir. Periodik hekim takipleri, ilaçların düzenli kullanımı ve sağlıklı beslenme önemlidir.

• Hiperlipidemi: Kontrolsüz yüksek kolesterol düzeyleri, damar duvarında yapısal bozulmalara yol açarak kan akışını azaltır ve iskemik inme riskini artırır. Statinler ve diyet, hiperlipideminin kontrolünde önemlidir.

• Beyni Besleyen Büyük Damarların Hastalıkları: Ateroskleroz zemininde damar duvarında yağlı birikintilerin (plakların) oluşumu yoluyla beynimize kan taşıyan büyük damarlar tıkanabilir. Klinik belirti vermeyebilir, ancak geçici iskemik atak veya felce yol açabilir. Fizik muayene ve yardımcı radyolojik görüntüleme yöntemleri ile erken teşhis önemlidir.

• Beslenme Alışkanlıkları: Doymuş yağ, trans yağ ve kolesterol oranı yüksek diyetler, kan kolesterol düzeylerini artırır; tuz oranı fazla diyetler kan basıncını yükseltir. Kalorisi yüksek, işlenmiş ve şekerli besinler glukoz regülasyonunu bozarak obeziteye yol açabilir. Sağlıklı beslenmek önemlidir.

• Diğer Nedenler: Uyku apnesi varlığı, gece uyku sırasında düşük oksijen seviyelerine ve yüksek kan basıncına neden olarak inme riskini artırabilir. Sigara, damar yapısına zarar verir. Sigaranın bırakılması, bağımlılık/ilaç tedavileri ve davranış terapileri ile desteklenebilir.

Öneriler:

İnmeden korunabilmek veya inmeye yakalanma ihtimalimizi azaltabilmek için WHO (Dünya Sağlık Örgütü) ve diğer bilimsel cemiyetlerce faydası kanıtlanmış bazı yaşam biçimi değişiklikleri önerilmektedir. Hipertansiyonu, diyabeti, hiperlipidemiyi kontrol altında tutmak, önerilen tedavilere uymak, sağlıklı ve dengeli beslenmek, sigara kullanmamak, kilo kontrolünü sağlamak ve düzenli egzersiz yapmak bu önerilerin başlıcalarıdır.

İyi beyin sağlığı için yapılan fiziksel egzersizler (yürüyüş, jimnastik, yoga gibi), inme dahil birçok nörolojik hastalıkta faydalıdır. Yorgunluk yaşayan veya uzun egzersiz yapamayan kişilerin egzersiz sürelerini ikiye bölerek mola vererek devam etmeleri önerilir.