Menopozda Sıcak Basmasına Hormonsuz Yeni Yaklaşım: Fezolinetant ve Elinzanetant
Op. Dr. Melek Büyükkınacı Erol
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı
Menopoz döneminde birdenbire yükselen sıcaklık hissi, yüzde ve göğüste kızarma, yoğun terleme ve gece uykusundan uyandıran ataklar birçok kadının yaşam kalitesini düşürebilir. Bu yakınmalar yıllarca sürebilir; uykuyu, dikkati, çalışma hayatını ve ruhsal iyilik hâlini etkileyebilir.
Sıcak basmalarının tedavisinde menopoz hormon tedavisi, uygun kadınlarda hâlâ en etkili seçenektir. Ancak bazı kadınlar sağlık durumları nedeniyle hormon kullanamayabilir veya yapılan değerlendirmeden sonra hormon kullanmak istemeyebilir. Son yıllarda geliştirilen fezolinetant ve elinzanetant, bu noktada gündeme gelen hormon içermeyen yeni ilaçlardır.
Peki bu ilaçlar nasıl çalışıyor, kimler için düşünülebilir ve aralarında ne fark var?
Sıcak basması yalnızca “hormon eksikliği” değildir.
Menopoz geçişinde östrojen düzeyinin azalması, beynin vücut sıcaklığını ayarlayan merkezini etkiler. Hipotalamusta bulunan ve kısaca KNDy nöronları olarak adlandırılan sinir hücreleri bu düzenlemede önemli rol oynar.
Bu dönemde beynin rahat kabul ettiği sıcaklık aralığı daralabilir. Vücut sıcaklığındaki çok küçük bir değişiklik bile beynin “fazla ısındık” sinyali vermesine neden olabilir. Bunun sonucunda cilt damarları genişler, terleme başlar ve kadın ani bir sıcak basması yaşar.
Fezolinetant ve elinzanetant, östrojen vermek yerine bu sinirsel sinyalleri hedefler. Bu nedenle hormon değildirler.
Beynin termostatını hedefleyen iki farklı ilaç
Fezolinetant, nörokinin-3, yani NK3 reseptörünü bloke eder. Böylece sıcaklık kontrol merkezindeki aşırı uyarılmayı azaltmayı amaçlar.
Elinzanetant ise hem NK1 hem de NK3 reseptörlerini bloke eder. NK3 üzerindeki etkisi sıcaklık düzenlenmesiyle ilişkilidir; NK1 üzerindeki etkisinin de uyku ve vazomotor belirtiler üzerinde katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.
Basitçe anlatırsak, her iki ilaç da beynin hassaslaşmış termostatını sakinleştirmeye çalışır; ancak hedefledikleri reseptörler tamamen aynı değildir.
Araştırmalar ne gösteriyor?
Fezolinetantın etkinliği, SKYLIGHT çalışmaları başta olmak üzere randomize kontrollü araştırmalarda incelendi. Çalışmalarda orta ve şiddetli sıcak basmalarının sıklığı ve şiddeti plaseboya kıyasla anlamlı biçimde azaldı. Bazı katılımcılarda iyileşme ilk haftadan itibaren görülürken etkinin uzun dönem takipte devam edebildiği bildirildi.
Elinzanetantın OASIS 1 ve OASIS 2 çalışmalarında da sıcak basmalarının sıklığı ve şiddetinde plaseboya göre anlamlı azalma görüldü. Katılımcılar uyku bozukluğu ve menopoza bağlı yaşam kalitesi ölçümlerinde de iyileşme bildirdi.
Burada önemli bir ayrıntı var: Çalışmalarda plasebo grubunda da belirgin iyileşme görüldü. Bu nedenle yalnızca “ilaç kullananlarda belirtiler yüzde kaç azaldı?” sorusuna bakmak yanıltıcı olabilir. İlacın gerçek katkısını değerlendirirken ilaç ile plasebo arasındaki fark da dikkate alınmalıdır.
Ayrıca fezolinetant ve elinzanetantı birbirine karşı doğrudan karşılaştıran yeterli çalışma bulunmuyor. Bu nedenle mevcut verilerle birinin diğerinden kesin olarak daha etkili olduğunu söylemek doğru değildir.
Kimler için uygun olabilir?
Bu ilaçlar özellikle:
- Orta veya şiddetli sıcak basmaları ve gece terlemeleri yaşayan,
- Yakınmaları uykusunu, iş yaşamını veya günlük işlevlerini belirgin biçimde etkileyen,
- Menopoz hormon tedavisi için uygun olmayan,
- Hormon tedavisinin yararları ve riskleri anlatıldıktan sonra hormon kullanmak istemeyen,
- Kullanacağı ilaçlarla etkileşim ve karaciğer güvenliği açısından hekim tarafından değerlendirilen kadınlarda düşünülebilir.
Hormon tedavisinin uygun olup olmadığı yalnızca yaşa göre belirlenmez. Menopozun üzerinden geçen süre, rahmin bulunup bulunmaması, açıklanamayan vajinal kanama, meme ve endometrium kanseri öyküsü, damar tıkanıklığı, inme, kalp-damar hastalıkları, karaciğer hastalıkları ve kullanılan ilaçlar birlikte değerlendirilmelidir.
Bu yeni ilaçlar, hormon tedavisinin otomatik olarak “yerine geçen” ilaçlar değildir. Doğru seçenek kişiden kişiye değişir.
Hangi belirtileri tedavi etmezler?
Fezolinetant ve elinzanetantın temel hedefi sıcak basmaları ve gece terlemeleridir. Menopozun bütün etkilerini ortadan kaldırmazlar.
Örneğin bu ilaçların:
- Vajinal kuruluk ve ağrılı cinsel ilişkiyi doğrudan tedavi etmesi,
- Kemik kaybını veya kırıkları önlemesi,
- Menopozu geciktirmesi,
- Yumurtalıkları yeniden çalıştırması,
- Yaşlanmayı durdurması
beklenmemelidir. Vajinal kuruluk, tekrarlayan idrar yolu yakınmaları, kemik sağlığı, uyku, ruh hâli ve cinsel sağlık gibi diğer sorunlar için ayrıca değerlendirme ve gerekirse farklı tedaviler gerekir.
Fezolinetant kullanırken en önemli konu: Karaciğer takibi
Fezolinetant genel olarak iyi tolere edilse de karaciğer enzimlerinde yükselme görülebilir. Pazarlama sonrası dönemde nadir fakat ciddi karaciğer hasarı vakalarının bildirilmesi üzerine güvenlilik uyarıları güçlendirilmiştir.
Güncel FDA ürün bilgisi; tedavi başlamadan önce ALT, AST, alkalen fosfataz ve bilirubin düzeylerinin değerlendirilmesini, tedavinin ilk üç ayında her ay ve daha sonra altıncı ve dokuzuncu aylarda karaciğer testlerinin tekrarlanmasını öneriyor. Türkiye’de kullanılacak takip planında ilacın güncel TİTCK onaylı Kısa Ürün Bilgisi esas alınmalıdır.
Fezolinetantla bildirilen daha sık yan etkiler arasında karın ağrısı, ishal, uykusuzluk, sırt ağrısı ve karaciğer enzimlerinde yükselme bulunur.
Sirozu, ciddi böbrek yetmezliği veya son dönem böbrek hastalığı bulunan kişilerde ve CYP1A2 inhibitörü bazı ilaçları kullananlarda fezolinetant uygun olmayabilir. Bu nedenle reçeteli ilaçların yanı sıra reçetesiz ürünler ve bitkisel takviyeler de hekime bildirilmelidir.
Elinzanetantta uyku hâli ve ilaç etkileşimleri önemli
Elinzanetant çalışmalarında en sık bildirilen yan etkiler arasında baş ağrısı, yorgunluk, baş dönmesi, uyku hâli, bulantı, karın ağrısı, ishal, döküntü ve kas spazmları yer aldı.
Uyku hâli veya baş dönmesi gelişen kişilerin araç kullanırken ve dikkat gerektiren işlerde temkinli olması gerekir. Nöbet öyküsü bulunanlarda ayrıca dikkatli değerlendirme önerilir.
Elinzanetant büyük ölçüde CYP3A4 enzimi üzerinden metabolize edilir. Bazı ilaçlarla birlikte kullanıldığında kandaki düzeyi aşırı yükselebilir veya etkinliği azalabilir. Greyfurt ve greyfurt suyu da etkileşim riski nedeniyle önerilmez.
Tedavi öncesinde karaciğer testlerinin değerlendirilmesi gerekir. ABD ürün bilgisinde tedavinin üçüncü ayında yeniden kontrol önerilmektedir. Orta veya ağır karaciğer yetmezliğinde kullanılması önerilmez.
Elinzanetant gebelikte kullanılmaz. Gebelik olasılığı bulunan kadınlarda tedavi öncesinde gebeliğin dışlanması ve uygun korunmanın planlanması gerekir.
Meme kanseri tedavisi gören kadınlarda kullanılabilir mi?
Sıcak basmaları, meme kanseri nedeniyle tamoksifen veya aromataz inhibitörü kullanan kadınlarda oldukça zorlayıcı olabilir. Bu grupta sistemik hormon tedavisi çoğu zaman uygun değildir.
OASIS 4 çalışmasında elinzanetant, meme kanseri tedavisi veya korunma amacıyla endokrin tedavi alan kadınlarda vazomotor belirtileri plaseboya göre anlamlı biçimde azalttı.
Bu bulgu önemli olmakla birlikte, her meme kanseri hastasının bu ilacı kullanabileceği anlamına gelmez. Tümörün özellikleri, kullanılan kanser tedavisi, karaciğer fonksiyonları ve ilaç etkileşimleri değerlendirilmelidir. Tedavi kararı onkoloji hekimiyle birlikte verilmelidir.
Fezolinetant için de “hormon içermez” ifadesi tek başına meme kanseri öyküsü bulunan her hasta için uygunluk anlamına gelmez. Bu hasta grubunda kişisel karar yerine kadın hastalıkları ve onkoloji ekiplerinin ortak değerlendirmesi gerekir.
Fezolinetant mı, elinzanetant mı?
İki ilaç arasındaki temel farklar şöyle özetlenebilir:
Özellik Fezolinetant Elinzanetant Etki hedefi NK3 reseptörü NK1 ve NK3 reseptörleri Temel kullanım amacı Menopoza bağlı orta-şiddetli sıcak basmaları Menopoza bağlı orta-şiddetli sıcak basmaları; AB’de endokrin tedaviye bağlı belirtiler de onay kapsamında Öne çıkan takip Karaciğer testlerinin düzenli takibi | Karaciğer değerlendirmesi, uyku hâli ve ilaç etkileşimleri Dikkat çeken etkileşim CYP1A2 inhibitörleri CYP3A4 üzerinden etkileşen ilaçlar ve greyfurt
Hangi seçeneğin daha uygun olduğu; yalnızca etkinliğe değil, hastanın karaciğer ve böbrek fonksiyonlarına, kullandığı diğer ilaçlara, uyku hâli riskine, gebelik olasılığına ve tedaviye erişimine göre belirlenir.
Türkiye’de bulunuyor mu?
Ürün, TİTCK’nin 16 Ekim 2026 tarihli Ruhsatlı Beşeri Tıbbi Ürünler Listesi’nde yer almaktadır. Ruhsatlı olması, her eczanede sürekli stok bulunduğu anlamına gelmez; güncel tedarik durumu eczaneden kontrol edilmelidir.
Türk Eczacıları Birliğinin erişilebilen aktif yurt dışı ilaç listesinde de kayıt saptanmamıştır. Bu nedenle 26 Ekim 2026 itibarıyla Türkiye’de rutin eczane satışı veya standart yurt dışı temin olanağı doğrulanamamaktadır.
İlaçların ruhsat, fiyat, geri ödeme ve tedarik durumları değişebileceği için bu bilgi reçeteleme aşamasında yeniden kontrol edilmelidir.
Ne zaman hekime başvurmalı?
Sıcak basmaları günlük yaşamınızı bozuyorsa, geceleri sık sık uyandırıyorsa veya işlevselliğinizi etkiliyorsa tedavi seçenekleri açısından değerlendirme yapılabilir. Ancak gece terlemesi ve sıcaklık hissi her zaman menopozdan kaynaklanmaz. Tiroid hastalıkları, enfeksiyonlar, kullanılan ilaçlar ve bazı sistemik hastalıklar da benzer yakınmalara yol açabilir.
Tedavi sırasında aşağıdaki belirtilerden biri ortaya çıkarsa ilaç kesilerek gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılmalıdır:
- Gözlerde veya ciltte sararma,
- Koyu renkli idrar veya açık renkli dışkı,
- Şiddetli veya geçmeyen karın ağrısı,
- Yeni başlayan belirgin halsizlik,
- İştahsızlık, bulantı, kusma veya yaygın kaşıntı,
- Bayılma, nöbet veya belirgin bilinç değişikliği.
Son söz: “Hormonsuz” doğru seçim için tek başına yeterli değil
Fezolinetant ve elinzanetant, menopozdaki sıcak basmalarının beyindeki mekanizmasını hedefleyen önemli yeni seçeneklerdir. Özellikle hormon tedavisi kullanamayan veya tercih etmeyen kadınlarda tedavi seçeneklerini genişletebilirler.
Fakat hormon içermemeleri bu ilaçların herkes için uygun ya da tamamen risksiz olduğu anlamına gelmez. Karaciğer takibi, ilaç etkileşimleri ve kişinin genel sağlık durumu mutlaka değerlendirilmelidir.
En doğru yaklaşım, menopoz belirtilerini tek tek değil, kadının kemik, kalp-damar, metabolik, ürogenital ve ruhsal sağlığıyla birlikte ele almaktır.
Bu yazı genel sağlık bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. Tanı veya kişiye özel tedavi önerisi yerine geçmez. İlaçlar yalnızca hekim değerlendirmesi ve reçetesiyle kullanılmalıdır.
Kaynaklar
- Lederman S, et al. Fezolinetant for treatment of moderate-to-severe vasomotor symptoms associated with menopause (SKYLIGHT 1). Lancet. 2023;401:1091-1102. doi:10.1016/S0140-6736(23)00085-5.
- Pinkerton JV, et al. Elinzanetant for the Treatment of Vasomotor Symptoms Associated With Menopause: OASIS 1 and 2 Randomized Clinical Trials. JAMA. 2024;332:1343-1354. doi:10.1001/jama.2024.14618.
- Cardoso F, et al. Elinzanetant for Vasomotor Symptoms from Endocrine Therapy for Breast Cancer. N Engl J Med. 2025;393:753-763. doi:10.1056/NEJMoa2415566.
- U.S. Food and Drug Administration. VEOZAH (fezolinetant) Prescribing Information; hepatotoxicity safety update.
- U.S. Food and Drug Administration. LYNKUET (elinzanetant) Prescribing Information.
- European Medicines Agency. Lynkuet: European Public Assessment Report and Product Information.
- T.C. Sağlık Bakanlığı, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu. Ruhsatlı Beşeri Tıbbi Ürünler Listesi, 16 Ekim 2026.
