Okul Öncesi Dönem Ekran Kullanımı - Fevziye Balcıoğlu

Okul Öncesi Dönem Ekran Kullanımı

Dikkat ve Başarı

İçinde bulunduğumuz çağ, “Dikkat” kavramını hem kişisel hayatlarımızda hem de içinde bulunduğumuz topluluğun parçası olarak kendimize baktığımızda son derece önemli hâle getirmiş durumda.
Ve hâlâ “BAŞARI”, en önemli yaşamsal alanlarımızdan biri olarak önemini koruyor. Çocuk gelişimi açısından baktığımızda; başarılı bir çocuk yetiştirmek için ilk yıllarda çocuğun beyin gelişiminin desteklenmesini de önemsemek gerekiyor.

Ekranın çocuğun hem fiziksel, hem bilişsel hem de sosyal gelişimine olumsuz etkileri olmakla birlikte ben bu yazıda bilişsel gelişimin öneminden bahsetmek istiyorum.

Bilişsel gelişim dediğimizde kastettiğimiz kapasite alanları; düşünme, öğrenme, hatırlama, akıl yürütme ve problem çözme gibi zihinsel becerilerdir. Başarı kavramını ise bireyin tüm bu kapasite alanlarından ayrı düşünmek mümkün değildir. Çocuğun okul başarısındaki bir düşüklük, var olan kapasite ve çabaya rağmen bir türlü sonuçlara yansımayan ölçülebilir başarı çocuğun ve hatta yetişkinin bilişsel gelişim alanlarından kaynaklanabilir. Dikkat, hafıza, konuşma ve anlama, sebep-sonuç ilişkisi kurma becerilerini kapsayan bu alan yaşam boyu gelişmeye devam eder.

Annelerin “İlk üç yılda sıfır ekran” sloganını, “Ekransız Çocuk Büyütüyorum” paylaşımlarıyla parlattıklarını gözlemliyorum. Desteksiz çocuk büyüten birçok anne ise en maliyetsiz ve kolay olan yolu -çoğunlukla tükenmişlik hâlinde- seçmek zorunda kalıyor.

Çocuğu ekrana emanet etmek.

Yapılan çalışmaların çoğu çocukların okul öncesi dönemde en çok TV ekranına maruz kaldıklarını gösteriyor.

Çocuğu oyalamak için bakıcı işlevi gören birçok teknolojik cihaza çocukların erişimi oldukça kolay ve ebeveyn tarafından da desteklenmektedir. Oysa çocuklar sosyal ortamlarda, aile ile bir araya gelinen zamanlarda ekransız göz göze iletişimde kalmalıdır. Aşırı kullanımın önlenmesi, çocukların ekran kullanımını faydalı ve farkındalıklı bir kullanım ile desteklenmesi önemlidir.

Aşırı ekran kullanımı çocuklarda dikkat ve konsantrasyon bozukluğu, algılamada yetersizlik, duyma becerilerinde zayıflama, davranış sorunları, aşırı hareketlilik, ruhsal sorunlar yaşamaktadırlar.
Çocuğun kendisini ifade edememesi ve öfkeli davranışlar sergilemesi sık görülen semptomlardır.
Teknolojik cihazlara bağımlılık, sosyal gelişimi bozduğu gibi bilişsel süreçler de olumsuz etkilenmektedir. Teknolojik cihazlarla oyun oynama çocuklarda, obsesif kompulsif bozukluk, majör depresyon, dikkat ve hiperaktivite bozukluğu gibi sorunlar artmaktadır.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), erken çocuklukta ekran süresinin azaltılarak fiziksel hareketliliğin artırılmasını ve uyku düzeninin korunmasının önemini bildirmektedir.
Amerikan Pediatri Akademisi (APA), dil gelişimini desteklemek ve uzaktaki aile bireyleriyle sosyal bağları sürdürmek amacıyla ebeveyn eşliğinde yapılan görüntülü görüşmeler dışında 18 aydan küçük çocuklar için ekran kullanımının sınırlandırılmasının önemini vurgulamaktadır.
DSÖ ise 0-1 yaş aralığındaki çocuklar sıfır ekran kuralının uygulanması gerektiğini bildirmektedir.

Ebeveynlerin 18-24 ay arası çocuklarına teknolojik cihazları tanıtmak amacıyla kaliteli içeriklere sahip içerikleri seçmeleri, çocukların izlediklerini algılamalarına yardımcı olmaları önemlidir. Dil gelişimini desteklemek amacıyla ebeveyn kontrolünde sanal kitap okuma etkinlikleri önerilmektedir. Buna karşılık, okul öncesi dönemde dil gelişiminde karşılıklı sohbetin, sesli kitap okuma ve göz teması gibi yüz yüze etkileşim süreçlerinin öneminin altı çizilmektedir.

DSÖ, 1-2 yaş aralığındaki çocukların mümkünse hiç ekran kullanmamasını, zorunlu hallerde ise günlük sürenin bir saatin altında tutulmasını öneriyor.

18-24 ay bir bebeğe sahip ebeveynlerle yapılan bir çalışmada, ebeveynlerin teknolojik cihazları; çocuğun ağlamasını durdurma, kolay bir şekilde yemek yedirme, uyumasına yardımcı olma ve konuşma becerisine katkıda bulunma amacıyla kullandıkları gözlemlenmiştir.

Sebep ne olursa olsun ebeveynlerin içsel kararı çocuklarını ve zihin dünyalarını korumak olmalıdır.
Kişisel inancım, anne iyi bir destek sistemine sahip olduğunda ya da kendi sinir sistemine anlamlı bir yatırım yapabilecek alanlar yaratabildiğinde buradaki kararlılık olumlu etkilenecektir.

APA’nın Teknoloji Kullanım Önerileri

• Ebeveynlerin teknolojik aletleri çocuklarla birlikte izlemesi veya oynaması,
• Vücut ve zihin için sağlıklı olan aktiviteleri ebeveynlerin çocuklarıyla yapması,
• Ebeveynlerin çocuklarıyla aktif olarak oyun oynayamadığında, bebekler ve çocuklar için denetlenen bağımsız oyunlara çocuklarını yönlendirmesi,
• Birlikte ekransız zamanlar ve ekransız alanlar belirlenmesi,
• Çocukların yatak odalarında televizyon, bilgisayar ve akıllı telefonlar gibi cihazlarla uyumaması,
• Sosyal medya kullanımının çocuklar üzerinde olumsuz etkisi olabileceğinin kabul edilmesi,
• Ailelerin aileye özel ekran kullanım planları geliştirmesi,
• Ebeveynlerin ekran planları yaparken çocuğun yaşını, gelişim aşamasını dikkate alması,
• Yapılan ekran planının diğer bakım verenlerle paylaşılması gerektiğini bildirmektedir.

5 yaş itibariyle çocuğunuzun hem dikkat hem de dikkat ile ilgili yürütücü işlevler dediğimiz odaklanma, işlemleme hızı ve görev sürekliliği ve tepki düzenleme becerileri için ölçüm yapabildiğimiz MOXO360 testi uygulayarak hem akademik başarı hem de sosyal başarı alanlarında nasıl desteklemek gerektiğine dair bir veriye sahip olabilirsiniz.

Çocuk Gelişimi | Çocuk Gelişimi İstanbul | Çocuk Gelişimi Ankara | Çocuk Gelişimi İzmir | Çocuk Gelişimi Bursa | Çocuk Gelişimi Adana