Çocuklarda Over Kisti ve Over Torsiyonu (Yumurtalık Dönmesi) Belirtileri Nelerdir? Ne Zaman Ameliyat Gerekir?
Kız çocuklarında karın veya kasık ağrısı nedeniyle yapılan ultrasonografi incelemelerinde “over kisti” saptanması, anne ve babalar için oldukça endişe verici olabilir. Ancak çocukluk ve ergenlik döneminde görülen yumurtalık kistlerinin büyük bir bölümü vücudun doğal hormonal işleyişine bağlı gelişen, iyi huylu ve ameliyat gerektirmeden kendiliğinden kaybolabilen basit kistlerdir.
Bununla birlikte, yumurtalık kistlerinin belirli bir boyutun üzerine çıkması veya yumurtalığın kendi ekseni etrafında dönmesi anlamına gelen over torsiyonu (yumurtalık dönmesi), acil cerrahi müdahale gerektiren önemli bir tablodur. Bu yazıda, çocuklarda over kistlerinin hangi durumlarda takip edildiğini, ne zaman ameliyat gerektiğini ve over torsiyonunun acil belirtilerini ele alıyoruz.
Çocuklarda Over (Yumurtalık) Kisti Nedir?
Over kisti, yumurtalık dokusu içerisinde veya yüzeyinde oluşan, içi genellikle berrak sıvı ile dolu keseciklerdir. Kız çocuklarında yenidoğan döneminden ergenlik çağına kadar farklı yaş gruplarında görülebilir.
Çocuklarda en sık karşılaşılan over kisti türleri şunlardır:
• Fonksiyonel (Basit) Kistler: Özellikle ergenlik döneminde yumurtlama döngüsünün başlamasıyla birlikte hormonların etkisine bağlı olarak gelişir. Çoğu zaman birkaç adet döngüsü içerisinde kendiliğinden küçülür ve kaybolur.
• Yenidoğan (Fetal) Over Kistleri: Anne karnındayken anneden geçen hormonların bebeğin yumurtalıklarını uyarması sonucu oluşur. Doğumdan sonraki ilk aylarda hormon seviyesinin düşmesiyle birlikte büyük çoğunluğu kendiliğinden geriler.
• Yapısal ve Diğer Kistler: Dermoid kist gibi doğumsal kökenli veya yumurtalık dokusundan kaynaklanan bazı kistler kendiliğinden kaybolmaz ve boyutlarına göre cerrahi olarak çıkarılmaları gerekebilir.
Over Kistlerinde Ameliyat Gerekli midir? Ne Zaman Ameliyat Yapılır?
Ultrasonografide over kisti saptanan her çocuğun ameliyat edilmesi gerekmez. Tedavi ve takip planı; kistin boyutuna, ultrasonografideki iç yapısına, çocuğun yaşına ve klinik şikâyetlerine göre çocuk cerrahisi uzmanı tarafından belirlenir.
• Takip Edilen Kistler: İçeriği berrak, duvarı ince ve belirli bir boyutun altındaki basit kistler genellikle ameliyat edilmez. Belirli aralıklarla yapılan ultrasonografi kontrolleri ile kistin küçülüp küçülmediği takip edilir.
• Ameliyat Değerlendirilen Durumlar: Kistin belirli bir boyutun üzerinde olması (genellikle 5 cm ve üzeri kistler yumurtalığın kendi etrafında dönme riskini artırır), takip süresince küçülmemesi veya giderek büyümesi, ultrasonografide katı alanlar ya da şüpheli yapılar içermesi ve şiddetli ağrıya yol açması durumunda cerrahi tedavi gündeme gelir.
Önemli: Çocukluk çağındaki yumurtalık kistlerinin büyük çoğunluğu iyi huyludur. Ancak büyük boyutlu veya şüpheli görünüme sahip kistlerde, ameliyat öncesi kan testleri (tümör belirteçleri) ve ileri görüntüleme yöntemleri ile detaylı değerlendirme yapılır.
En Önemli Risk: Over Torsiyonu (Yumurtalık Dönmesi) Nedir?
Over torsiyonu, yumurtalığın ve bazen beraberinde yumurtalık tüpünün (fallop tüpü) kendi bağları etrafında dönerek burkulmasıdır.
Bu dönme hareketi sonucunda yumurtalığa kan taşıyan damarlar sıkışır ve yumurtalığın kan dolaşımı bozulur. Yumurtalık üzerinde yer alan bir kist veya kitle, ağırlık etkisi oluşturarak yumurtalığın kendi etrafında dönmesini kolaylaştırabilir. Ancak çocuklarda hiçbir kist olmadan da normal yumurtalık dokusunda torsiyon gelişebileceği unutulmamalıdır.
Kan akımının kesilmesi zamanla yumurtalık dokusunda geri dönüşü olmayan hasara yol açabileceği için over torsiyonu acil cerrahi müdahale gerektiren bir durumdur.
Over Kisti ve Over Torsiyonu Belirtileri Nelerdir?
Küçük boyutlu basit kistler çoğu zaman hiçbir belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan ultrasonografi sırasında tesadüfen fark edilir. Kistin büyümesi veya over torsiyonu gelişmesi durumunda ise belirgin şikâyetler ortaya çıkar.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
• Aniden Başlayan Şiddetli Karın veya Kasık Ağrısı: Torsiyonun en tipik belirtisidir. Ağrı genellikle tek taraflıdır (sağ veya sol alt karında), aniden başlar ve ağrı kesicilere rağmen tam olarak geçmez.
• Bulantı ve Kusma: Şiddetli ağrıya sıklıkla bulantı ve tekrarlayan kusma eşlik eder.
• Ağrının Dalgalı Seyretmesi: Yumurtalığın kısmen dönüp düzeldiği durumlarda ağrı zaman zaman hafifleyip tekrar şiddetlenebilir.
• Huzursuzluk ve Hareket Kısıtlılığı: Çocuk ağrı nedeniyle rahat bir pozisyon bulamaz, yürümek veya hareket etmek istemez.
• Karında Dolgunluk veya Ele Gelen Şişlik: Büyük boyutlu kistlerde alt karın bölgesinde dolgunluk hissi oluşabilir.
Önemli Uyarı: Sağ alt karında ağrı ve kusma şikâyetleriyle ortaya çıkan sağ over torsiyonu, belirtileri açısından apandisit ile çok sık karışabilir. Kız çocuklarında şiddetli alt karın ağrısında her iki durumun da birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Over Torsiyonu Şüphesinde Ne Zaman Acile Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki belirtilerden biri veya birkaçı görüldüğünde zaman kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır:
• Alt karın veya kasık bölgesinde aniden başlayan, şiddetli ve geçmeyen ağrı
• Karın ağrısına eşlik eden bulantı ve kusma
• Daha önce yumurtalık kisti olduğu bilinen çocukta yeni başlayan karın ağrısı
• Ağrı kesici verilmesine rağmen ağrının tekrarlaması veya artması
• Çocuğun genel durumunda belirgin halsizlik, solukluk ve huzursuzluk
Over torsiyonunda erken başvuru, yumurtalık dokusunun canlılığını koruyarak kurtarılabilmesi açısından kritik öneme sahiptir.
Evde Nelere Dikkat Edilmelidir?
Kız çocuğunuzda ani başlayan şiddetli karın veya kasık ağrısı varsa evde beklemeden tıbbi değerlendirme sağlanmalıdır:
- Muayeneyi geciktirmeyin. Ağrının kendiliğinden geçmesini beklemek yumurtalığın kanlanmasının bozulma süresini uzatabilir.
- Ağızdan beslemeyi durdurun. Acil cerrahi müdahale ve anestezi ihtimali nedeniyle, çocuk sağlık ekibi tarafından değerlendirilene kadar yiyecek ve içecek verilmemelidir.
- Doktora danışmadan ağrı kesici vermeyin. Ağrı kesiciler belirtileri geçici olarak maskeleyerek acil başvurunun gecikmesine neden olabilir.
Tanı ve Tedavi Nasıl Yapılır?
Tanıda öncelikle çocuğun şikâyetleri ve fizik muayene bulguları değerlendirilir. Ardından karın ultrasonografisi ve renkli Doppler ultrasonografi kullanılır. Doppler ultrasonografi ile yumurtalığın boyutu, kist varlığı ve yumurtalık dokusuna giden kan akımı incelenir.
Cerrahi Tedavi ve Yumurtalığın Korunması
Over torsiyonu tanısı konulduğunda veya kuvvetle şüphelenildiğinde gecikmeden cerrahi müdahale planlanır.
• Laparoskopik (Kapalı) Cerrahi: Günümüzde çocuklarda over torsiyonu ve kist ameliyatları çoğunlukla laparoskopik yöntemle, karın duvarında açılan milimetrik kesilerden kamera yardımıyla gerçekleştirilir.
• Yumurtalığın Döndürülmesi (Detorsiyon): Ameliyat sırasında kendi etrafında dönmüş olan yumurtalık dikkatlice düzeltilerek normal konumuna getirilir ve kan dolaşımının yeniden sağlanması amaçlanır.
• Kistin Çıkarılması (Kistektomi): Yumurtalıkta dönmeye neden olan veya çıkarılması gereken bir kist varsa, sağlam yumurtalık dokusuna zarar verilmeden yalnızca kist çıkarılır.
• Yumurtalık Dokusunun Korunması: Güncel çocuk cerrahisi yaklaşımında, yumurtalık dokusu koyu renkli görünse dahi dolaşımın geri dönme potansiyeli yüksek olduğu için yumurtalığın alınması yerine korunması öncelikli olarak tercih edilir.
Sonuç
Çocuklarda görülen over kistlerinin büyük bir kısmı iyi huyludur ve cerrahi müdahale gerektirmeden takip edilebilir. Ancak kistin büyümesi veya yumurtalığın kendi etrafında dönmesiyle gelişen over torsiyonu, yumurtalık sağlığını korumak adına acil değerlendirme gerektiren bir durumdur.
Kız çocuklarında aniden başlayan, şiddetli tek taraflı alt karın veya kasık ağrısı ile bulantı-kusma varlığında vakit kaybetmeden çocuk cerrahisi uzmanına veya acil servise başvurulması büyük önem taşır.
Op. Dr. Selim ÖZKAYA
Çocuk Cerrahisi Uzmanı – Bursa
