Doğum Kontrol Yöntemleri - Necip Deniz

Günümüzde birçok doğum kontrol yöntemi bulunmaktadır. Bunlar koruma başarı oranlarına, yöntemlerine, barındırdıkları risklere göre çeşitli gruplara ayrılabilmektedir. Ancak gebelikten korunma yöntemleri kişiye özel olmalı ve kişiye en uygun yönteme de uzman ile birlikte karar verilmelidir.

Doğum kontrolünün geleneksel yöntemlerle eski çağlardan beri sağlanmaya çalışılsa da modern yöntemlerle çok daha etkili koruma sağlanır.

Modern yöntemler hormonlarla, ameliyatlarla, rahim içi araçlarla veya bariyer yöntemlerle sağlanır.

GELENEKSEL VE MODERN DOĞUM KONTROL YÖNTEMLERİ

Geleneksel doğum kontrol yöntemleri:

1. Geri çekilme (Coitus interruptus): İlişki esnasında boşalmadan hemen önce geriye çekilme şeklinde uygulanmaktadır. Ancak sperm hücreleri boşalma olmadan da kadın üreme sistemine geçebilmektedir.

2. Takvim yöntemi: Düzenli adet gören kadınlar için avantajlı olabilmektedir. Adet beklenen süreden 14 gün önce yumurtlama günü bulunabilir. Bu süre içerisinde ilişkiye girmeyerek korunma sağlanmaya çalışılır. Ancak sperm hücresinin 3 günden uzun yaşaması, yumurtanın canlılık süresinin 24 saati geçtiği durumlarda istenmeyen gebelik olma durumu mevcuttur.

3. Vücut ısısı takibi: Yumurtlama gününü takiben 0.5-1 derece vücut ısısı yükselmektedir. Düzenli vücut ısısı takibiyle yumurtlama günü tespit edilip önlem alınarak gebelikten korunma sağlanmaya çalışılmaktadır.

4. Emzirme: Doğum sonrası düzenli emzirme ile yumurtlama baskılanabilmektedir. Ancak çoğu zaman yumurtlama baskılanmamaktadır. Süt koruması olarak bilinse de halk arasında istenmeyen gebeliklere neden olma ihtimali yüksektir.

Modern doğum kontrol yöntemleri:

1. Doğum kontrol hapları: Hormonal yöntemlerin başında gelmekle birlikte gelişmiş ülkelerde en sık kullanılan yöntemdir. Aşırı adet kanaması gören hastalarda hem kanamaların azalması hem de adetlerin düzene girmesi gibi yan faydaları da mevcuttur.

2. Aylık–üç aylık iğneler: Bulantı, kusma, şişkinlik gibi yan etkileri görece fazladır. Uzun dönem adet görememe gibi yan etkiler de olabilmektedir. Koruyuculuğu oldukça yüksektir.

3. Bariyer yöntemleri: Prezervatif veya kondom olarak bilinen kılıflarla yapılır. Aynı zamanda cinsel yoldan bulaşan hastalıkların da bulaş ihtimalini azaltmaktadır.

4. Rahim içi araçlar: Bakırlı, hormon içermeyen, spiral olarak da bilinen yöntemdir. Etkili ve ucuz bir yöntemdir. Hormon içeren çeşitleri de mevcuttur. Hormonlu rahim içi araçlar aynı zamanda kanamaları da azalttıklarından aşırı kanama tedavisinde de kullanılmaktadırlar.

5. Cilt altı implantlar: Hormonlu rahim içi aracın hormonunun cilt altına yerleştirilerek düşük dozda uzun süre salgılanmasıyla koruma sağlamaktadır. Kol içine orijinal aplikatörü ile uygulanır, 3 yıl sonra küçük bir kesi yardımıyla çıkarılmaktadır.

6. Cerrahi sterilizasyonlar: Kadın ve erkeğe ayrı ayrı uygulanabilmektedir. Sezaryen esnasında olduğu gibi tüp bağlama için kapalı yöntemle de yapılabilmektedir. Sanılanın aksine ağrı yapan veya erken menopoza neden olan bir yöntem değildir. Ayrıca erkeklerde spermin olgunlaştığı kanal da kesilip bağlanarak (Vazektomi) kalıcı olarak gebelik engellenebilir. Koruma ihtimali, cerrahi yöntemlerde çok yüksektir. Vazektomi sonrası bir süre daha sperm akışı olabilmektedir. Erken dönemde ek korunma yöntemi kullanmak gerekmektedir.