Çocuğum Sürekli Hareket Ediyor: Duyusal Arayış Nedir?
“Bir dakika bile yerinde durmuyor.”
“Sürekli koltuklardan atlıyor.”
“Kendi etrafında dönüyor, zıplıyor, koşuyor.”
“Her şeye dokunuyor.”
“Oyun oynarken çok sert davranıyor.”
Bu ifadeler, özellikle hareket ihtiyacı yoğun olan çocukların ailelerinden sıklıkla duyulabilir. Çocuğun yoğun hareket ihtiyacının altında farklı nedenler bulunabilir. Bunlardan biri de duyusal arayış olabilir.
Duyusal Arayış Nedir?
Duyusal arayış, çocuğun ihtiyaç duyduğu duyusal bilgiyi elde edebilmek için belirli uyaranları daha yoğun veya daha sık araması olarak açıklanabilir.
Çocuk hareket ederek, zıplayarak, dönerek, nesnelere dokunarak veya bedenine yoğun basınç sağlayan aktiviteler yaparak daha fazla duyusal bilgi elde etmeye çalışabilir.
Ancak duyusal arayış yalnızca hareket etmek anlamına gelmez. Çocuk, farklı duyusal sistemlere yönelik arayış gösterebilir.
Duyusal Arayış Gösteren Çocuklarda Neler Görülebilir?
Duyusal arayış, çocuktan çocuğa farklılık gösterebilir. Günlük yaşamda;
- Sürekli koşma ve zıplama
- Kendi etrafında sık sık dönme
- Uzun süre sallanmak isteme
- Koltuk, yatak veya minderlerin üzerine atlama
- Eşyalara veya insanlara sık sık çarpma
- Sert ve hareketli oyunları tercih etme
- Nesneleri itme, çekme veya taşıma isteği
- Sıkı sarılmalardan hoşlanma
- Çevresindeki nesnelere sürekli dokunma
- Yüksek sesle konuşma veya sık sık ses çıkarma
- Nesneleri koklama
- Yoğun tatları tercih etme
gibi davranışlar görülebilir.
Bu davranışların tamamının aynı çocukta bulunması gerekmez. Çocuk, bir duyusal sistemde yoğun arayış gösterirken başka bir duyusal uyaran karşısında hassasiyet gösterebilir.
Çocuğum Neden Sürekli Zıplıyor, Koşuyor veya Dönüyor?
Hareket sırasında özellikle vestibüler ve proprioseptif sistemler yoğun şekilde çalışır.
Vestibüler sistem; hareket, hız, yön ve denge hakkında bilgi sağlarken proprioseptif sistem, kas ve eklemlerden gelen bilgiler aracılığıyla bedenin konumu ve kullanılan kuvvet hakkında bilgi verir.
Koşmak, zıplamak, tırmanmak, sallanmak, dönmek, itmek ve çekmek gibi aktiviteler bu sistemlere yoğun duyusal bilgi sağlar.
Bu nedenle bazı çocuklar, ihtiyaç duydukları duyusal bilgiyi elde etmek için bu aktiviteleri daha sık yapmak isteyebilir.
Her Hareketli Çocuk Duyusal Arayışta mıdır?
Hayır.
Çocukların hareketli olması gelişimin doğal bir parçasıdır. Özellikle küçük çocukların çevrelerini hareket ederek keşfetmeleri beklenir.
Yoğun hareketlilik; çocuğun yaşı, mizacı, bulunduğu ortam, uyku düzeni, dikkat becerileri, duygusal durumu ve farklı gelişimsel özelliklerle de ilişkili olabilir.
Bu nedenle yalnızca “çok hareketli” olması, bir çocuğun duyusal arayış gösterdiği anlamına gelmez.
Önemli olan, davranışın ne zaman ortaya çıktığı, ne kadar yoğun olduğu, çocuğun neden bu davranışa ihtiyaç duyduğu ve günlük yaşamını nasıl etkilediğidir.
Duyusal Arayış Günlük Yaşamı Ne Zaman Etkiler?
Bazı çocuklar hareket ihtiyaçlarını günlük yaşam içerisinde kolaylıkla karşılayabilir ve bu durum herhangi bir güçlüğe yol açmaz.
Ancak yoğun duyusal arayış;
- Sınıfta oturmayı
- Masa başı etkinliklerine katılmayı
- Yönergeleri takip etmeyi
- Güvenli şekilde oyun oynamayı
- Akranlarıyla uygun şekilde etkileşim kurmayı
- Günlük rutinlere katılmayı
zorlaştırmaya başladığında, çocuğun ihtiyaçlarının daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerekebilir.
Örneğin çocuk, sürekli hareket etme ihtiyacı nedeniyle sınıf etkinliklerine katılamıyor, oyun sırasında kullandığı kuvveti ayarlayamadığı için arkadaşlarıyla sorun yaşıyor veya güvenliğini tehlikeye atacak şekilde hareket arıyorsa, bu davranışların altında yatan nedenlerin değerlendirilmesi önemlidir.
Duyusal Arayışta Ergoterapist Neyi Değerlendirir?
Ergoterapist yalnızca çocuğun ne kadar hareketli olduğuna bakmaz.
Çocuğun;
- Hangi duyusal uyaranları aradığı
- Hangi uyaranlardan kaçındığı
- Hareket ihtiyacının hangi ortamlarda arttığı
- Dikkat ve düzenleme becerileri
- Beden farkındalığı
- Motor planlama becerileri
- Oyun becerileri
- Okul ve ev yaşamına katılımı
- Öz bakım aktiviteleri
bir bütün olarak değerlendirilir.
Ailenin ve gerektiğinde öğretmenin gözlemleri de değerlendirme sürecinin önemli bir parçasıdır.
Amaç Çocuğu Daha Az Hareket Ettirmek midir?
Amaç yalnızca çocuğun hareketini azaltmak veya “yerinde durmasını sağlamak” değildir.
Ergoterapi yaklaşımında önemli olan, çocuğun duyusal ihtiyaçlarını anlamak ve bu ihtiyaçların oyun, öğrenme, öz bakım, okul ve sosyal yaşama katılımını destekleyecek şekilde düzenlenmesine yardımcı olmaktır.
Her çocuğun duyusal ihtiyaçları farklı olduğu için kullanılacak yaklaşım ve hedefler de çocuğa özel olarak belirlenir.
Çocuğunuzun hareket ve duyusal arayışının günlük yaşamını, okul yaşantısını veya oyun becerilerini etkilediğini düşünüyorsanız, bir ergoterapist tarafından değerlendirilmesi çocuğun ihtiyaçlarının daha kapsamlı şekilde anlaşılmasına yardımcı olabilir.
