Okulda Katılım Güçlükleri: Çocuğunuz Okul Yaşamında Neden Zorlanıyor Olabilir?
“Ders sırasında sürekli yerinden kalkıyor.”
“Yazı yazmak istemiyor.”
“Çantasını ve eşyalarını sürekli unutuyor.”
“Teneffüste arkadaşlarıyla oyunlara katılmakta zorlanıyor.”
“Öğretmeni yönergeleri takip etmekte zorlandığını söylüyor.”
“Okuldan eve geldiğinde çok yorulmuş veya huzursuz oluyor.”
Bir çocuğun okulda başarılı olabilmesi yalnızca akademik becerilerine bağlı değildir. Okul; çocuğun dikkatini sürdürmesini, bedenini düzenlemesini, hareketlerini planlamasını, kalem kullanmasını, yönergeleri takip etmesini, arkadaşlarıyla iletişim kurmasını ve günlük rutinlerde mümkün olduğunca bağımsız olmasını gerektiren oldukça karmaşık bir ortamdır.
Bu nedenle okulda yaşanan bir güçlüğün altında birden fazla neden bulunabilir.
Okula Katılım Ne Demektir?
Okula katılım yalnızca çocuğun sınıfta bulunması veya akademik görevleri tamamlaması anlamına gelmez.
Çocuğun:
- Derse katılması
- Sınıf rutinlerini takip etmesi
- Masa başında çalışabilmesi
- Yazı ve diğer okul görevlerini gerçekleştirmesi
- Eşyalarını düzenleyebilmesi
- Teneffüs ve oyunlara katılması
- Arkadaşlarıyla etkileşim kurması
- Yemek ve tuvalet gibi günlük ihtiyaçlarını karşılaması
- Farklı dersler ve ortamlar arasındaki geçişlere uyum sağlaması
okul yaşamına katılımın parçalarıdır.
Bir çocuk akademik olarak başarılı olsa bile bu alanlardan bazılarında desteğe ihtiyaç duyabilir.
Sınıfta Sürekli Yerinden Kalkıyorsa…
Bazı çocuklar ders sırasında uzun süre oturmakta ve dikkatlerini yapılan etkinlik üzerinde sürdürmekte zorlanabilir.
Sandalyesinde sallanabilir, sürekli pozisyon değiştirebilir, kalemini açmak veya çöp atmak gibi nedenlerle sık sık ayağa kalkabilir.
Bu davranışlar bazen yoğun hareket ihtiyacıyla ilişkili olabilir. Ancak dikkat becerileri, görevin çocuk için zorluk düzeyi, uyku, duygusal durum, sınıf ortamı ve farklı gelişimsel özellikler de çocuğun sınıftaki davranışlarını etkileyebilir.
Bu nedenle yalnızca “yerinde durmuyor” diyerek davranışın nedenini açıklamak yeterli değildir.
Yazı Yazmakta Zorlanıyorsa…
Yazı yazmak düşündüğümüzden çok daha karmaşık bir beceridir.
Çocuğun kalemi kontrol edebilmesi için:
- Uygun oturma ve postüral kontrol
- Omuz ve el stabilitesi
- İnce motor beceriler
- El-göz koordinasyonu
- Görsel algı
- Motor planlama
- Dikkat
gibi birçok becerinin birlikte çalışması gerekir.
Çocuk yazı sırasında çok çabuk yoruluyor, kalemi çok sıkı veya çok gevşek tutuyor, harfleri oluşturmakta zorlanıyor, satır takibinde güçlük yaşıyor veya yazı görevlerinden sürekli kaçınıyorsa altta yatan becerilerin değerlendirilmesi önemlidir.
Yönergeleri Takip Etmekte Zorlanıyorsa…
“Defterini çıkar, kitabını aç ve 20. sayfayı bul.”
Bir yetişkin için oldukça basit görünen bu yönerge çocuk için birden fazla beceri gerektirir.
Çocuğun yönergeyi duyması, dikkatini yöneltmesi, bilgiyi kısa süreli olarak aklında tutması, sıralamayı takip etmesi ve gerekli hareketleri planlaması gerekir.
Bu nedenle yönerge takip etmekte zorlanan bir çocuğu yalnızca “dinlemiyor” şeklinde değerlendirmek doğru olmayabilir.
Eşyalarını Sürekli Kaybediyor veya Unutuyorsa…
Okul yaşamı önemli ölçüde organizasyon becerisi gerektirir.
Çocuğun hangi derste hangi materyale ihtiyacı olduğunu bilmesi, çantasını düzenlemesi, eşyalarını takip etmesi ve bir görevden diğerine geçerken gerekli materyalleri organize edebilmesi gerekir.
Bu alanlarda güçlük yaşayan çocuklar sık sık kalemlerini kaybedebilir, defterlerini okulda unutabilir veya çantalarını hazırlarken desteğe ihtiyaç duyabilir.
Gürültülü Ortamlarda Zorlanıyorsa…
Okullar duyusal açıdan oldukça yoğun ortamlardır.
Aynı anda konuşan çocuklar, sandalye sesleri, okul zili, koridor hareketliliği, parlak ışıklar ve kalabalık ortam bazı çocuklar için zorlayıcı olabilir.
Çocuk:
- Yüksek seslerde kulaklarını kapatabilir
- Sınıf kalabalıklaştığında dikkatini sürdürmekte zorlanabilir
- Yemekhaneye veya kalabalık alanlara girmek istemeyebilir
- Okul etkinliklerinden kaçınabilir
- Gün sonunda oldukça yorulmuş veya huzursuz görünebilir
Bu davranışlar çocuğun çevresel uyaranları nasıl işlediğiyle ilişkili olabilir ve çocuğun okul deneyimi içerisinde değerlendirilmelidir.
Teneffüste ve Arkadaşlarıyla Oyunlarda Zorlanıyorsa…
Okula katılımın önemli bir bölümü sınıf dışında gerçekleşir.
Teneffüste çocukların oyuna katılması, oyun fikri oluşturması, diğer çocukların hareketlerine uyum sağlaması, sırasını beklemesi ve oyunun değişen kurallarına cevap vermesi gerekir.
Motor planlama, beden farkındalığı, duyusal düzenleme veya sosyal katılımla ilgili güçlükler çocuğun teneffüs ve grup oyunlarına katılımını etkileyebilir.
Bazı çocuklar bu nedenle teneffüste yalnız kalmayı tercih edebilir veya oyun sırasında akranlarıyla sık sık anlaşmazlık yaşayabilir.
Okuldaki Her Güçlük Dikkat Problemi midir?
Hayır.
Sınıfta dolaşmak, yönergeleri kaçırmak, görevleri tamamlayamamak veya masa başında kalmakta zorlanmak ilk bakışta dikkat problemi gibi görünebilir.
Ancak aynı davranışların altında:
- Duyusal işlemleme farklılıkları
- Motor beceri güçlükleri
- Görevin çocuğun seviyesine uygun olmaması
- Öğrenme ile ilişkili güçlükler
- Uyku ve yorgunluk
- Kaygı ve duygusal faktörler
- Çevresel koşullar
gibi farklı nedenler bulunabilir.
Bu nedenle önemli olan yalnızca çocuğun ne yaptığına değil, bu davranışın neden ortaya çıktığına ve okul yaşamına katılımını nasıl etkilediğine bakmaktır.
Ergoterapist Okul Becerilerini Nasıl Değerlendirir?
Ergoterapist çocuğun yalnızca akademik başarısına bakmaz.
Değerlendirme sırasında çocuğun:
- İnce ve kaba motor becerileri
- Postür ve beden kontrolü
- El yazısı ve kalem kullanımı
- Görsel algı becerileri
- Motor planlama
- Duyusal işlemleme özellikleri
- Dikkat ve düzenleme becerileri
- Öz bakım becerileri
- Oyun ve sosyal katılımı
- Sınıf ve okul rutinlerine katılımı
bir bütün olarak ele alınabilir.
Aileden ve öğretmenden alınan bilgiler de çocuğun farklı ortamlardaki performansını anlamak açısından önemlidir.
Çocuğunuzun okulda dikkatini sürdürme, yazı yazma, sınıf rutinlerini takip etme, hareketlerini düzenleme, öz bakım veya arkadaşlarıyla oyunlara katılma gibi alanlarda yaşadığı güçlüklerin okul yaşamını etkilediğini düşünüyorsanız ergoterapi değerlendirmesi çocuğun ihtiyaçlarının daha kapsamlı şekilde anlaşılmasına yardımcı olabilir.
