Geç Ebeveyn Olmak Üzerine: İyi Bir Ebeveyn Olmak İçin Doğru Yaş Var mı? - Psk. Dilsu Arıkan

Geç Ebeveynlik: Nedenler, Sonuçlar ve Anne-Baba Yönünden Etkileri

Neden Ebeveynlik Yaşı Yükseliyor?

Günümüzün hızla değişen şartlarıyla birlikte ebeveyn olma yaşı da gözle görülür biçimde yükselmektedir. Bu yükseliş çoğu zaman biyolojik sınırlarla ya da toplumsal normlarla tartışılmaktadır. Ancak bireyin psikolojik hazır oluşu sıklıkla gözden kaçırılmaktadır. Peki, geç yaşta ebeveyn olmak bilinçli bir tercih midir, yoksa içinde yaşadığımız çağın kaçınılmaz bir sonucu mudur?

Ekonomik belirsizlikler, uzayan eğitim süreçleri, kariyer hedefleri, toplumsal baskılar, teknolojik gelişmeler ve kişisel tercihler bu sürecin önemli belirleyicileri arasındadır.

Değişen toplum yapısı, bireylerin hayattaki önceliklerini de dönüştürmektedir. Bu noktada geç ebeveynliği yalnızca bir “erteleme davranışı” olarak değil, çoğu zaman bir mecburiyet ya da yaşamın doğal akışı olarak ele almak gerekmektedir. Asıl ilgilenilmesi gereken ise nedenlerden çok, bu durumun sonuçlarıdır.

Geç Ebeveyn Olmanın Çocuk Yönünden Etkileri

Neden Ebeveynlik Yaşı Yükseliyor?
Sanayileşmiş toplumlarda kadınların daha geç yaşlarda anne oldukları bilinen bir gerçektir. Psikolojik açıdan bakıldığında bu durum, yalnızca çalışma hayatına katılımla değil; bireyin kimlik gelişimini tamamlama ihtiyacıyla da ilişkilidir. Kişinin önce “kim olduğunu” ve “hayattan ne istediğini” anlamaya çalışması, ebeveynlik rolünü bilinçli olarak ertelemesine neden olabilmektedir.

Bunun yanında, finansal olarak güvende hissetme isteği ve ebeveynlik sorumlulukları öncesinde özgürlüğü yaşama arzusu da belirleyici faktörler arasındadır. Bu nedenle kişi, ebeveynlik rolüne geçiş yapmadan önce kendini hem maddi hem de psikolojik olarak güvende hissetmek istemektedir.

Hızla gelişen teknolojiyle birlikte geç yaşta ebeveyn olma düşüncesinin yarattığı kaygılar ise bir nebze azalmaktadır. Tıbbi imkânların artmasıyla bireylerin “zamanım geçiyor” endişesini eskisi kadar yoğun yaşamadığı görülmektedir.

İleri yaşta ebeveyn olan bireyler, yaşam deneyimlerinin artmasıyla birlikte daha yüksek bir duygusal farkındalığa sahip olabilmektedir. Bu nedenle ileri yaşta ebeveyn olan bireylerin çocuklarıyla daha az çatışma yaşadıkları, sert disiplin ve cezalandırıcı tutumlara daha az başvurdukları görülmektedir.

Yeni Zelanda’da yapılan erken dönem bir kohort çalışması, anne yaşının artmasıyla birlikte çocuklarda bildirilen davranış sorunları riskinin azaldığını ortaya koymuştur (Fergusson & Lynskey, 1993). Bu bulgu, ebeveynliğin niteliğinin nicelikten daha belirleyici olduğunu düşündürmektedir.

Ancak madalyonun diğer yüzünde, yaş ilerledikçe çiftler arasındaki romantik ilişki niteliğinde azalma görülebildiği bilinmektedir. Gözlenen düşük düzeydeki çift kalitesinin sonucu olarak, çocuklara yansıyan sevgi ve şefkat ifadeleri daha sınırlı algılanabilmektedir. Çocuk, yalnızca kendisine yönelen ilgiden değil; ebeveynler arasındaki ilişkinin duygusal ikliminden de beslenmektedir.

Geç ebeveynliğin en zorlayıcı yanlarından biri ise çocukların akranları tarafından dışlanabileceği kaygısıdır. Oysa çocuklar çoğu zaman yetişkinlerin yüklediği anlamları taşımazlar. Bir “anne kaç yaşında?” ya da “baban deden gibi” ifadesi, çoğu zaman bilinçli bir incitmeden çok yüzeysel bir merakın yansımasıdır.

Bu noktada ebeveynlere düşen görev; farklılıkların utanılacak ya da saklanacak değil, konuşulabilecek ve anlaşılabilecek durumlar olduğunu çocuklarına aktarabilmektir.

Geç Ebeveyn Olmanın Anne-Baba Yönünden Etkileri

Ebeveynlik rolü, en sağlıklı biçimde bireyin yetişkinliğe girmesiyle birlikte oluşmaktadır (Yılmaz, Ülker & Yılmaz, 2018). Orta ve ileri yetişkinlikte ebeveyn olmanın hem avantajları hem de zorlayıcı yönleri bulunmaktadır.

Araştırmalar, geç yaşta anne olan kadınlarda gebelik döneminde depresyon ve anksiyete oranlarının görece daha düşük olduğunu; buna karşın bebeklerine yönelik kaygılarının daha yüksek seyrettiğini göstermektedir. Bu kaygı, çoğu zaman bir yetersizlik hissinden değil; sorumluluğun farkında olmaktan ve ebeveynlik rolünü ciddiyetle sahiplenmekten kaynaklanmaktadır.

Anne olduktan sonra ise bu kaygıların yerini ilgi, bağlılık ve koruyucu bir ebeveynlik tutumu almaktadır. Geç yaşta çocuk sahibi olan annelerin, çocuklarının gelişimi, okulu ve davranışlarıyla ilgili ilgilerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Bu durum, annelerin kendilerini ebeveynliğe daha hazır ve yeterli hissetmeleriyle ilişkilendirilmektedir.

Benzer şekilde, geç ebeveyn olmuş bireylerin ebeveynlik rolüyle ilgili daha az stres ve çatışma yaşadıkları, ebeveynlikten daha fazla doyum aldıkları ve çocuklarına karşı daha kabul edici, şefkatli, duyarlı ve ilgili oldukları saptanmıştır (Helms-Erikson, 2001; Goldberg, 2014; Pekel Uludağlı, 2017).

Sonuç Olarak…

“İyi bir ebeveyn olmak için kaç yaşında olmak gerekir?” sorusunun yanıtı çoğu zaman sayılarda değil, ilişkide saklıdır.

Psikolojik açıdan bakıldığında geç ebeveynlik ne bir eksiklik ne de başlı başına bir avantajdır. Belirleyici olan; ebeveynin yaşı değil, duygusal erişilebilirliği, farkındalığı ve ilişki kurma kapasitesidir. Ebeveynlik bir zaman yarışı değil, bir ruhsal temas meselesidir. Ve çoğu zaman iyi ebeveynlik, doğru yaşta değil; doğru psikolojik yerde başlar.

Psikolog | Psikolog İstanbul | Psikolog Ankara | Psikolog İzmir | Psikolog Bursa | Psikolog Adana