Panik Atak Nedir? Panik Bozukluk Belirtileri ve Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ile Tedavi Süreci - Kl. Psk. Hatice Önkol

Panik Atak Nedir? Panik Bozukluk Belirtileri ve Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ile Tedavi Süreci

Panik Atak Nedir?

Panik atak; yoğun korku, kaygı veya tehdit algısının kısa süre içinde aniden ortaya çıktığı, fiziksel ve psikolojik belirtilerin eşlik ettiği bir durumdur. Çoğu panik atak birkaç dakika içinde en yüksek düzeye ulaşır ve genellikle 10–30 dakika içerisinde azalmaya başlar.

Panik atak sırasında yaşanan belirtiler oldukça yoğun olabilir. Bu nedenle birçok kişi ilk atağını kalp krizi, felç veya başka ciddi bir sağlık sorunu olarak yorumlayabilir ve acil servise başvurabilir. Yapılan tıbbi değerlendirmelerde fiziksel bir hastalık saptanmaması ise panik atağın psikolojik kökenli olabileceğini düşündürebilir.

Tek başına panik atak yaşamak, kişinin mutlaka Panik Bozukluk tanısı aldığı anlamına gelmez. Panik ataklar farklı psikolojik rahatsızlıklarda veya yoğun stres dönemlerinde de görülebilir.

Panik Bozukluk Nedir?

Panik Bozukluk, beklenmedik ve tekrarlayan panik atakların yaşandığı, bunun yanında kişinin yeni bir atak geçirme ihtimaliyle sürekli kaygı duyduğu bir anksiyete bozukluğudur.

Zamanla kişi;
Sürekli bedenini kontrol etmeye başlayabilir.
Kalp atışlarını dinleyebilir.
Nefesini takip edebilir.
Atak yaşayacağını düşündüğü ortamlardan kaçınabilir.
Evden çıkmakta zorlanabilir.
Toplu taşıma, alışveriş merkezleri veya kalabalık alanlardan uzak durabilir.

Bu kaçınma davranışları başlangıçta kişiye rahatlama sağlıyor gibi görünse de uzun vadede panik bozukluğun devam etmesine katkıda bulunabilir.

Panik Atak Belirtileri Nelerdir?

Panik atak sırasında görülebilecek belirtiler şunlardır:
Kalp çarpıntısı
Göğüste sıkışma veya ağrı hissi
Nefes almakta zorlanma
Boğuluyormuş gibi hissetme
Baş dönmesi
Terleme
Titreme
Ellerde ve ayaklarda uyuşma veya karıncalanma
Mide bulantısı
Kontrolünü kaybedeceğini düşünme
Bayılacakmış hissi
Ölüm korkusu
Gerçeklikten kopuyormuş veya çevrenin yabancılaştığı hissi

Bu belirtiler oldukça yoğun hissedilmesine rağmen, çoğu durumda yaşamı tehdit eden fiziksel bir durumdan kaynaklanmaz.

Panik Bozukluk Neden Gelişir?

Panik bozukluğun ortaya çıkmasında tek bir neden yoktur. Genellikle biyolojik, psikolojik ve çevresel faktörlerin birlikte etkili olduğu düşünülmektedir.

Risk faktörleri arasında;
Genetik yatkınlık
Yoğun stres
Travmatik yaşam olayları
Çocukluk çağı olumsuz yaşantıları
Sürekli kaygılı düşünme eğilimi
Bedensel belirtileri felaketleştirme
Mükemmeliyetçilik
Sağlık kaygısı yer alabilir.

Panik Atak Döngüsü Nasıl Oluşur?

Panik bozukluğun sürmesinde en önemli etkenlerden biri kaygı döngüsüdür.

Örneğin kişi kalbinin normalden biraz hızlı attığını fark eder.

Ardından şu düşünceler gelişebilir:

“Kalbim çok hızlı atıyor.”

“Kalp krizi geçiriyorum.”

“Burada ölürsem kimse bana yardım edemez.”

Bu düşünceler kaygıyı artırır.

Kaygı arttıkça adrenalin salgısı yükselir.

Kalp daha hızlı atmaya başlar.

Bu kez kişi belirtileri daha yoğun hisseder ve korkusu daha da artar.

Sonuç olarak panik atak giderek şiddetlenebilir.

BDT’nin temel hedeflerinden biri bu döngüyü fark etmek ve kırmaktır.

Panik Bozukluk Günlük Yaşamı Nasıl Etkiler?

Tedavi edilmediğinde panik bozukluk;
İş yaşamını olumsuz etkileyebilir.
Sosyal ilişkileri kısıtlayabilir.
Seyahat etmeyi zorlaştırabilir.
Kişinin bağımsız hareket etmesini engelleyebilir.
Sürekli tetikte olma hissine neden olabilir.
Yaşam kalitesini belirgin şekilde düşürebilir.

Bazı kişiler zamanla yalnız dışarı çıkamamaya veya güvenli gördükleri alanların dışına çıkmaktan kaçınmaya başlayabilir.

Panik Bozuklukta Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)

Bilişsel Davranışçı Terapi, panik bozukluk tedavisinde etkinliği en güçlü bilimsel kanıtlara sahip psikoterapi yaklaşımlarından biridir. Terapi sürecinde amaç yalnızca panik atakların sıklığını azaltmak değil, kişinin ataklara yüklediği anlamı değiştirmek ve kaçınma davranışlarını azaltmaktır.

1. Değerlendirme ve Vaka Formülasyonu

İlk görüşmelerde panik atakların ne zaman başladığı, hangi durumlarda ortaya çıktığı, kişinin düşünceleri, kaçınma davranışları ve günlük yaşam üzerindeki etkileri ayrıntılı olarak değerlendirilir.

Her danışan için bireysel ihtiyaçlara uygun bir terapi planı oluşturulur.

2. Psikoeğitim

Danışana;
Panik atağın nasıl oluştuğu,
Kaygının bedendeki etkileri,
Adrenalin sisteminin çalışma biçimi,
Panik döngüsü anlaşılır bir şekilde açıklanır.

Birçok kişi terapi sürecinde yaşadığı belirtilerin tehlikeli olmadığını öğrendiğinde kaygısının azalmaya başladığını fark eder.

3. Otomatik Düşüncelerin Belirlenmesi

Panik bozuklukta sık görülen düşünceler şunlar olabilir:
“Kalp krizi geçiriyorum.”
“Bayılacağım.”
“Kontrolümü kaybedeceğim.”
“Kimse bana yardım edemeyecek.”
“Deliriyorum.”

Terapi sırasında bu düşünceler gerçekçi kanıtlar ışığında değerlendirilir.

4. Bilişsel Yeniden Yapılandırma

BDT’de amaç, felaketleştirici yorumları daha dengeli ve gerçekçi değerlendirmelerle değiştirmektir.

Örnek:

Otomatik düşünce:

“Kalbim hızlı atıyor, kesin kalp krizi geçiriyorum.”

Psikolog | Psikolog İstanbul | Psikolog Ankara | Psikolog İzmir | Psikolog Bursa | Psikolog Adana