Çocuğum İlişkilerinde Zorluklar Yaşıyor: Arkadaş Edinmekte, İletişim Kurmakta veya Uyum Sağlamakta Güçlük Çekiyor
Çocuğunuzun arkadaş edinmekte zorlandığını, sık sık arkadaşlarıyla tartıştığını ya da okuldan "Bugün yine kavga etti." şeklinde geri bildirimler aldığınızı fark ettiğinizde kaygılanmanız çok doğaldır. Bazı çocuklar oyunlara katılmak istemez, bazıları ise katılmak istese de nasıl iletişim kuracağını bilemez. Kimileri çok çekingen davranırken, kimileri de öfkesini kontrol etmekte zorlandığı için arkadaşlıklarını sürdüremeyebilir.
Ebeveynlerin en sık sorduğu sorulardan biri şudur:
"Acaba çocuğum neden arkadaş edinemiyor?"
Bu sorunun tek bir cevabı yoktur. Çünkü çocukların sosyal ilişkileri; mizaçlarından, gelişim dönemlerinden, aile içinde yaşadıkları deneyimlerden, iletişim becerilerinden ve özgüvenlerinden etkilenir. Bazen yeni bir okula başlamak, bazen bir taşınma süreci, bazen de yaşanan küçük bir dışlanma deneyimi bile çocukların sosyal ilişkilerine yansıyabilir.
Her çocuk aynı hızda sosyalleşmez
Bazı çocuklar yeni tanıştıkları kişilerle birkaç dakika içinde oyun kurabilirken, bazı çocukların yeni ortamlara alışması daha uzun sürebilir. Sessiz olmak ya da gözlem yapmayı tercih etmek her zaman bir sorun olduğu anlamına gelmez. Çocuğun mizacını dikkate almak, onu başka çocuklarla kıyaslamaktan çok daha sağlıklı bir yaklaşımdır.
Ancak çocuğun yalnız kalmayı istememesine rağmen arkadaşlık kuramaması, sürekli dışlanması, her gün okuldan üzgün dönmesi ya da sosyal ortamlardan kaçınmaya başlaması durumunda, bu süreci daha yakından değerlendirmek faydalı olabilir.
İlişki kurmayı etkileyen birçok neden olabilir
Bir çocuk paylaşmayı öğrenmekte zorlanabilir. Bir başkası kaybetmeye tahammül edemediği için oyun sırasında öfkelenebilir. Bazı çocuklar ise duygularını ifade etmek yerine bağırmayı ya da vurmayı seçebilir. Bunların her biri farklı nedenlerden kaynaklanabilir.
Bazen özgüven eksikliği, bazen yoğun kaygı, bazen dikkat güçlükleri, bazen de yaşanan olumsuz deneyimler çocukların sosyal ilişkilerini etkileyebilir. Bu nedenle yalnızca görünen davranışa odaklanmak yerine, davranışın altında yatan etkenleri anlamaya çalışmak önemlidir.
Akran ilişkileri neden bu kadar önemlidir?
Çocuklar yalnızca akademik bilgiler öğrenmezler. Sıra beklemeyi, paylaşmayı, hayır demeyi, özür dilemeyi, empati kurmayı, iş birliği yapmayı ve sorun çözmeyi de arkadaş ilişkileri içinde öğrenirler.
Bu nedenle yaşanan her anlaşmazlık kötü değildir. Küçük çatışmalar, çocukların sosyal becerilerini geliştirmeleri için önemli fırsatlar da sunabilir. Burada önemli olan, çocuğun bu çatışmalar karşısında kendini nasıl hissettiği ve nasıl baş etmeye çalıştığıdır.
Ebeveyn olarak neler yapabilirsiniz?
Çocuğunuz eve geldiğinde yalnızca "Bugün kavga ettin mi?" diye sormak yerine, yaşadığı deneyimleri anlamaya çalışabilirsiniz.
Şöyle sorular yöneltebilirsiniz:
• Bugün seni en çok ne mutlu etti?
• Bir arkadaşın seni üzdü mü?
• Sen bugün bir arkadaşına nasıl yardım ettin?
• Oyun oynarken en çok hangi an hoşuna gitti?
Bu sorular çocuğun yalnızca yaşadığı olayı değil, o olay sırasında hissettiklerini de paylaşmasını kolaylaştırabilir.
Çocuğunuzun yanında arkadaşlarını eleştirmek ya da "Sen de biraz girişken ol." gibi cümleler kurmak yerine, güçlü yönlerini fark etmesine yardımcı olmak daha destekleyici olabilir.
Kardeş ilişkileri de sosyal gelişimin bir parçasıdır
Pek çok ebeveyn kardeşler arasındaki tartışmalar nedeniyle endişelenebilir. Oysa zaman zaman yaşanan anlaşmazlıklar gelişimin doğal bir parçasıdır. Önemli olan, bu tartışmaların nasıl çözüldüğüdür.
Çocukların her tartışmasında hemen hakem olmak yerine, yaşlarına uygun şekilde çözüm üretmelerine fırsat vermek sosyal becerilerini geliştirebilir.
Hangi durumlarda değerlendirme yapılması faydalı olabilir?
Bazı sosyal güçlükler zaman içinde kendiliğinden azalabilir. Ancak aşağıdaki durumlar uzun süredir devam ediyorsa değerlendirme yapmak yararlı olabilir:
• Hiç arkadaş edinememesi,
• Sürekli yalnız kalması,
• Okula gitmek istememesi,
• Sık sık akran çatışmaları yaşaması,
• Yoğun çekingenlik nedeniyle sosyal ortamlardan kaçınması,
• Sürekli zorbalığa maruz kalması veya zorbalık davranışları göstermesi,
• İletişim güçlüklerinin günlük yaşamını etkilemesi.
Görüşmelerde nasıl bir yol izlenir?
Her çocuğun sosyal gelişimi kendine özgüdür. Görüşmelerde yalnızca yaşanan çatışmalar değil, çocuğun iletişim becerileri, duygularını ifade etme biçimi, aile içindeki ilişkileri, okul yaşantısı ve güçlü yönleri birlikte değerlendirilir. Aynı zamanda ebeveynlere, çocuklarının sosyal becerilerini günlük yaşam içinde destekleyebilecekleri bilimsel temelli öneriler sunulur.
Son söz
Arkadaşlık kurmak, iletişim becerisi geliştirmek ve sağlıklı ilişkiler sürdürebilmek doğuştan gelen özellikler değil; yaşam boyunca gelişen becerilerdir. Her çocuğun bu becerileri kazanma hızı farklıdır. Çocuğunuzu başkalarıyla kıyaslamak yerine onun güçlü yönlerini fark etmek, ihtiyaç duyduğu alanlarda yanında olmak ve güvenli bir ilişki sunmak, sosyal gelişimini desteklemenin en değerli yollarından biridir.
Uzman Psikolog Habibe CAN
