Çocuklarda Tekrarlayan Davranışlar: Bir Sorun mu, Bir Mesaj mı? - Erg. Öykü Ercan

Çocuklarda Tekrarlayan Davranışlar: Bir Sorun mu, Bir Mesaj mı?

Birçok aile için çocuğunun tırnak yemesi, parmağını emmesi, sürekli bir şeyleri ağzına götürmesi ya da bedeniyle tekrarlayan hareketler yapması kaygı verici olabilir. Günlük yaşamı etkileyen bu davranışlar, çoğu zaman “Neden böyle yapıyor?” sorusunu da beraberinde getirir.

Pediatrik ergoterapist, beslenme terapisti ve Floortime 201 uygulayıcısı olarak bebek, çocuk ve gençlerle çalışıyorum. Klinik pratiğimde ailelerin en sık başvurduğu konular arasında tırnak yeme, parmak emme, kalem ya da yaka ısırma, obje yalama, tükürme, vurma, kendini uyarıcı davranışlar ile kaka ve çiş tutma ya da bırakma süreçlerinde yaşanan zorluklar yer alıyor. Bu davranışlar, günlük yaşamı etkileyen ve çoğu zaman anlamlandırılması güç tepkiler olarak karşımıza çıkar.

Her Davranış Bir Sorun Değildir

Bu noktada önemli bir ayrımı vurgulamak gerekir: Her davranış duygusal bir zorlanmanın sonucu değildir. Bazı çocuklar bu tür davranışları, çevreden gelen duyusal girdileri ve sinir sistemlerini düzenleyebilmek için kullanır. Yani çocuk, içinde bulunduğu durumu yönetebilmek adına bilinçli ya da bilinçsiz şekilde bu davranışı bir çözüm yolu olarak seçmiş olabilir.

Taklit mi, İhtiyaç mı?

Ailelerden sıkça şu cümleleri duyarım:

“Arkadaşından gördü.”

“Başka bir çocuğu taklit ediyor.”

Evet, çocuklar görerek öğrenir ve taklit edebilir. Ancak taklit davranışları çoğu zaman kısa sürelidir. Aynı ortamda pek çok çocuk aynı davranışı gözlemlerken, bu davranışın yalnızca bir çocukta kalıcı hâle gelmesi tesadüf değildir. Bu noktada şu sorular önem kazanır:

Bu davranış neden bu çocukta kalıcı oldu?

Çocuk bu davranışı neden kendi repertuarına aldı?

Davranışı Değil, Nedeni Anlamak

Klinik yaklaşımımda odak noktam tam olarak burasıdır. Davranışı yalnızca ortadan kaldırmaya çalışmak yerine, çocuğun bu davranışı neden tercih ettiğini anlamaya çalışırım. Çünkü bazı davranışlar çocuk için işlevseldir; ona geçici de olsa bir rahatlama, bir kontrol hissi ya da baş etme yolu sunar.

Sıklıkla şu durumla karşılaşırız: Yalnızca görünen semptoma odaklanıldığında, davranış ortadan kalksa bile yerine başka bir davranış gelebilir. Tırnak yeme azalır, bu kez ısırma başlar. O davranış biter, başka bir tekrarlayan davranış ortaya çıkar. Bu döngü, davranışın kendisinden çok davranışı gerekli kılan ihtiyacın devam ettiğini düşündürür.

Bu nedenle temel soru şudur:

Bu çocuk bu davranışı neden tercih ediyor?

Bu bakış açısı, çocuğu etiketlemeden, yargılamadan ve aceleci çözümler üretmeden süreci ele alabilmemizi sağlar. Her çocuk aynı davranışı aynı nedenle yapmaz. Aynı davranış, farklı çocuklar için farklı anlamlar taşıyabilir. Bu yüzden değerlendirme; çocuğun günlük yaşamı, zorlandığı alanlar, çevresel koşulları ve bireysel özellikleri birlikte ele alınarak yapılmalıdır.

Görünmeyeni Anlamak

Aileler için bu sürecin zorlayıcı olmasının en önemli nedenlerinden biri, davranışın görünür; davranışın altında yatan sürecin ise görünmez olmasıdır. Davranış net ve fark edilebilirdir; ancak bu davranışı ortaya çıkaran ihtiyaçlar çoğu zaman ilk bakışta anlaşılmaz. Oysa bu görünmeyeni anlamaya çalışmak hem çocuğun yükünü hafifletir hem de ailenin yaklaşımını daha işlevsel hâle getirir.

Çocukların tekrarlayan davranışları çoğu zaman bir problemden çok, bir ihtiyacın ifadesidir. Bu ihtiyacı doğru yerden okumak, davranışı bastırmak yerine çocuğa daha sağlıklı ve sürdürülebilir baş etme yolları sunar. Bu noktada bir ergoterapistten destek almak, yalnızca semptomu söndürmeye değil, davranışın arkasındaki nedeni anlamaya yönelik önemli bir adım olabilir.

Ergoterapist | Ergoterapist İstanbul | Ergoterapist Ankara | Ergoterapist İzmir | Ergoterapist Bursa | Ergoterapist Adana