Simay Tarhan
Psikoloji
Bir çocuğun yalan söylediğini fark etmek ebeveynler için kaygı verici olabilir.
Ancak çocukların söylediği her gerçeğe aykırı ifade aynı nedenle ortaya çıkmaz. Yalan söylemenin anlamı, çocuğun yaşına ve gelişim dönemine göre değişebilir.
Okul öncesi dönemde çocuklar hayal ile gerçeği birbirinden yetişkinler kadar net ayıramayabilirler. Anlattıkları bazı hikâyeler yetişkinlere yalan gibi görünse de bunlar çoğu zaman hayal gücünün ve sembolik düşünmenin bir parçasıdır.
Çocuk büyüdükçe bilişsel gelişimi de ilerler. Başkalarının kendisinden farklı düşündüğünü anlamaya, davranışlarının sonuçlarını öngörmeye ve sosyal kuralları öğrenmeye başlar. Bu değişimle birlikte gerçeği bilinçli olarak değiştirme davranışı da farklı anlamlar kazanabilir. Ceza almaktan kaçınmak, hata yaptığında kendini korumak, başkalarını hayal kırıklığına uğratmamak ya da arkadaş grubu içinde kabul görmek gibi pek çok farklı neden, yalan söyleme davranışının arkasında yer alabilir.
Bu nedenle yalan söyleme davranışını değerlendirirken yalnızca davranışın kendisine değil, hangi yaşta ortaya çıktığına ve hangi bağlamda gerçekleştiğine de bakmak gerekir. Aynı davranış, farklı gelişim dönemlerinde farklı anlamlar taşıyabilir. Okul öncesi dönemde görülen hayal ürünü anlatılar ile ergenlik döneminde sosyal ilişkileri korumaya yönelik söylenen bir yalan aynı gelişimsel süreç içinde değerlendirilemez.
Yalan söyleme davranışı aynı zamanda ahlaki gelişimle de ilişkilidir. Çocuklar doğru ve yanlış kavramlarını, başkalarının duygularını dikkate almayı ve davranışlarının sonuçlarını anlamayı zaman içinde öğrenirler. Bu beceriler tek seferde kazanılmaz; çocukluk ve ergenlik boyunca gelişmeye devam eder. Bu nedenle farklı yaşlarda görülen yalan söyleme davranışları aynı şekilde yorumlanmamalıdır.
Yalan söylemeyi yalnızca “kötü davranış” olarak görmek yerine, çocuğun bilişsel, duygusal ve sosyal gelişimi içinde değerlendirmek daha kapsayıcı bir bakış sağlamaktadır. Davranışın ardındaki gelişimsel süreci anlamaya çalışmak, yalan söylemenin çocuk için ne ifade ettiğini değerlendirebilmek açısından da önem taşımaktadır.
Bu makalenin DoktorTakvimi web sitesinde yayımlanması, yazarın açık izniyle yapılmaktadır. Web sitesindeki tüm içerikler, fikri ve sınai mülkiyet mevzuatı kapsamında uygun şekilde korunmaktadır.
DocPlanner Teknoloji A.Ş. web sitesi tıbbi tavsiye sunmaz. Bu sayfanın içeriği, metinler, grafikler, görseller ve diğer materyaller de dahil olmak üzere, yalnızca bilgilendirme amacıyla oluşturulmuştur ve tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavinin yerini almak amacı taşımaz. Herhangi bir sağlık sorununuzla ilgili şüpheniz varsa, bir uzmana danışınız.
DocPlanner Teknoloji A.Ş.
E-5 Karayolu, Esentepe Mahallesi, Lapis Han, No:25 D:102-103-120
Kartal İstanbul, Türkiye