Geçmişin Yükünden Kurtulmak - Kl. Psk. Dilara Gürel

Bedenin Hatırladığı, Zihnin Susturamadığı Anılar ve EMDR

Bazen yıllar önce yaşanmış tek bir an, bir ses tonu, bir terk edilme anı ya da çocuklukta işitilen tek bir cümle, bugün hâlâ dün yaşanmış gibi canınızı yakabilir. Mantığınız size “O olay çoktan bitti, geçti gitti, artık güvendesin.” der. Fakat bedeniniz ve kalbiniz aynı fikirde değildir. Bir toplantıda yöneticiniz kaşlarını çattığında, partneriniz birkaç saat mesajınıza dönmediğinde ya da trafikte beklenmedik bir korna sesi duyduğunuzda, kalbiniz hızla çarpmaya başlar, boğazınız düğümlenir ve içinizi ani bir çaresizlik kaplar ya da her zaman tekrar eden bedensel hisleriniz yeniden kendini gösterir.

Çünkü travmatik ya da sindirilememiş anılar, zamandan muaftır. Onlar için “dün” veya “on yıl önce” yoktur; sadece “şimdi” vardır.

Halk arasında sıkça kullanılan “Zaman her şeyin ilacıdır.” sözü, ne yazık ki psikolojik travmalar söz konusu olduğunda biyolojik bir gerçekliğe karşılık gelmez. Bir anının zamana karışıp hafıza arşivinde sessiz bir anıya dönüşebilmesi için beynin o anıyı sağlıklı bir şekilde işlemiş ve sindirmiş olması gerekir.

Dünyanın en saygın travma araştırmacılarından biri olan ve Harvard Tıp Fakültesi bünyesinde de çığır açıcı çalışmalar yürüten Dr. Bessel van der Kolk, “Beden Kayıt Tutar (The Body Keeps the Score)” adlı eserinde ve nörogörüntüleme çalışmalarında bu durumu çok net açıklar: Travmatik ya da yoğun duygusal yük taşıyan anlar yaşanırken, beynin mantık, muhakeme ve zaman algısını yöneten merkezi olan prefrontal korteks ile konuşma merkezi (Broca alanı) adeta geçici olarak devre dışı kalır. Buna karşılık beynin yangın alarmı olan amigdala ve tehlike merkezi sonuna kadar açılır.

Sonuç olarak o anı; kelimelerle ifade edilebilen, başı ve sonu belli olan, hikâyeleştirilmiş bir hatıra olarak değil; ham bir koku, bir görüntü, göğüsteki bir baskı veya midedeki bir düğüm olarak sinir sisteminde donup kalır. Aradan yirmi yıl geçse bile benzer bir duyguyla karşılaştığınızda beyin o anın dosyasını raftan açar ve sanki tehlike şu an yaşanıyormuş gibi tüm bedene alarm verir.

EMDR Terapisi Beyinde Tam Olarak Ne Yapar?

Tam da bu noktada modern psikoterapinin en güçlü yöntemlerinden biri olan EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme) devreye girer. EMDR, sanılanın aksine bir hipnoz ya da sihirli bir unutma tekniği değildir; beynin doğuştan sahip olduğu doğal iyileşme ve bilgi işleme kapasitesini yeniden harekete geçiren nörofizyolojik bir yöntemdir. Yani sindirilememiş bir anıyı sindirmekle ilgilenir diyebiliriz.

Gece uyurken yaşadığımız REM (hızlı göz hareketi) uykusu sırasında beyin, gün boyu biriktirdiği olayları işler, tasnif eder ve zararsız dosyalara kaldırır. Ancak yoğun travmalarda bu sistem kilitlenir. EMDR seanslarında uygulanan çift yönlü uyarım (göz hareketleri, iki kulaktan verilen hafif sesler veya iki ele uygulanan minik titreşimler), beynin kilitlenmiş bu mekanizmasını tıpkı REM uykusunda olduğu gibi yeniden çalıştırır.

Bu süreçte yaşananlar mucizevi gibi görünse de tamamen bilimsel bir mekanizmaya dayanır:

Anı silinmez: Yaşadığınız olay hafızanızdan tamamen yok olmaz; ancak o anıyı her hatırladığınızda hissettiğiniz yoğun hisler ve duygular nötrlenir.

Bedensel tepki sakinleşir: Anıyı düşündüğünüzde bedeniniz artık alarm vermez, kalp atışınız sakin kalır.

Bilişsel algı değişir: Yıllardır içten içe inandığınız “Ben değersizdim.”, “Benim suçumdu.”, “Güvende değilim.” gibi olumsuz çekirdek inançlar yerini “Ben o zaman bir çocuktum.”, “Elimden geleni yaptım.”, “Artık güvendeyim ve güçlüyüm.” gibi sağlıklı yetişkin inançlarına bırakır.

Geçmişin Hayaletlerinden Özgürleşmek

Bir danışanın terapi odasında söylediği şu söz tabloyu çok net özetler: “Eskiden o anıyı her hatırladığımda sanki o odada, o anın içinde hapsolmuş gibiydim. EMDR’dan sonra ise o olaya bakıyorum; evet, hayatımda böyle kötü bir şey yaşandı ama o durum geride kaldı, ben şu an bu koltukta oturuyorum ve bulunduğumuz andayım.”

Geçmişte yaşadıklarınızı değiştiremezsiniz; hayatınızdan o anları bir silgiyle silemezsiniz. Ancak o anıların bugün kurduğunuz ilişkilere, aldığınız kararlara, özgüveninize ve beden sağlığınıza hükmetmesine dur diyebilirsiniz. Profesyonel bir psikoterapi ve EMDR süreci, zihninizi geçmişin bitmek bilmeyen alarm durumundan çıkarıp bugünün güvenli ve huzurlu gerçekliğine taşımanın en sağlam köprüsüdür. Bununla birlikte işleme sürecinin derinliği nedeniyle çoğunlukla blok (çift) seanslar hâlinde uygulanan EMDR, yoğun, odaklanmış ve köklü dönüşümler sağlayan oldukça güçlü bir yöntemdir.

Klinik Psikolog Dilara GÜREL

Kaynakça

Van der Kolk, B. A. (2014). The Body Keeps the Score: Brain, Mind, and Body in the Healing of Trauma. Viking Penguin.

Shapiro, F. (2018). Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) Therapy: Basic Principles, Protocols, and Procedures (3rd ed.). The Guilford Press.

Rauch, S. L., van der Kolk, B. A., Fisler, R. E., et al. (1996). A symptom provocation study of posttraumatic stress disorder using positron emission tomography and script-driven imagery. Archives of General Psychiatry, 53(5), 380–387. (Harvard Medical School PTSD Nörogörüntüleme Çalışması).

Pagani, M., Högberg, G., Salmaso, D., et al. (2012). Neurobiological correlates of EMDR monitoring: An EEG study. PLoS ONE, 7(9), e45753.

Psikolog | Psikolog İstanbul | Psikolog Ankara | Psikolog İzmir | Psikolog Bursa | Psikolog Adana