İletişim Kağıdı

İletişim çok kapsamlı bir konudur. Hemen hemen her şey iletişim başlığı altında toplanabilir. Çiftlerin iyi iletişim kurması için literatürden kaynaklarla çizilen çerçeveye dair bilgiler bu kâğıtta belirtilmiştir.

Bu iletişim kâğıdı, Klinik Psikoloğun, İlişki Pusulası Aile Çalışmaları Enstitüsü’nden, Prof. Dr. Hürol Fışıloğlu’ndan aldığı Aile ve Evlilik Terapisi Eğitimine ait ders notlarından derlenerek hazırlanmıştır.

İletişimle İlgili Genel Özellikler
İletişim ile haberleşmek veya konuşmak, mesajlaşmak birbirinden farklıdır. Günlük hayatımızda daha çok haberleşiyoruz ya da konuşuyoruz; buna iletişim demek yanlıştır.
İletişim adına doğruları genelde çocuklarla iletişim kurarken yaparız.
Son olarak da iletişim eşittir cinsellik. Cinsellik de bir iletişim şekli olduğu için, iletişimin doğruları cinsellikte de geçerlidir.
İletişimde Doğrular
İletişim tek taraflı olmaz
İletişimin üç düzeyi vardır:

Düzey: Sözcükler ve bunların anlamı
Düzey: Sözel olmayan düzey, yani mimikler
Düzey: İletişimin geçtiği çevre
Sözcükler önemlidir ama 2. düzey ondan daha önemlidir. Sözcüğün anlamını değiştirecek gücü vardır. Bu daha çok yüz ifadesinden belli olur. Örneğin, çok yaramaz çocuğuna “Bugün çok uslusun” diyen anne aslında çocuğuna “Bugün her zamankinden daha yaramazsın” demiş olur ve çocuk da bunu böyle anlar.

düzey ise, iletişimin en güçlü boyutudur: İletişimin geçtiği yer. Bu, sözcüğün anlamını iki farklı yerde tamamen değiştirebilir. Yani aynı sözcük iki farklı çevrede farklı anlama gelir. Sınava girecekken eşinden “Seni seviyorum.” sözlerini duyan kişi bunun “Senin yanındayım.” demek olduğunu bilir. Romantik bir ortamda aynı sözcükler daha çok duygusal bir ifade olarak algılanır. Bu da iletişimin kişiler aynı ortamdayken olmasının zorunluluğunu gösterir.
Çocuğa “Gel, yanımda söyle; yüzüme, gözüme bakarak konuş.” demek doğru iletişimin örneklerindendir.

İletişimde tek tarafın kazanması aslında kaybetmektir (Karşı taraf desteklenmelidir)
İletişim iyi olmadığında vazgeçilebilecek bir süreç değildir. Çoğunlukla “Sen böyle konuşursan ben de böyle konuşurum” veya “Konuşmayı öğren de sonra gel” ifadeleri hatalıdır. Kişinin sorumluluğu iletişimi devam ettirmektir, vazgeçmek değil. Karşı tarafı iletişim içinde tutma çabası gösterilmelidir. Örneğin, çocukla “Böyle mi demek istedin yavrum?” diye konuşmak onu iletişim içinde tutar.

Karşı tarafın bizi anlaması bizim de sorumluluğumuzdur
Çiftlerin en çok şikâyeti eşlerinin kendilerini anlamadıklarıdır. Öncelikle anlatmak, anlatanın sorumluluğundadır. Karşı taraf anlamıyorsa, anlaşılacak şekilde anlatabilmek yine kişinin sorumluluğudur.

Anlamak ve hak vermek karıştırılan iki ayrı kavramdır. Birini anlayabilirsiniz ama hak vermeyebilirsiniz. Eşler, hak vermediği durumları “Beni anlamıyorsun” şeklinde dile getirme eğilimindedir.

Uygun zaman / yer / koşullarda konuşulmalı (Psikolojik – fizyolojik olarak hazır olunmalı, dokunmanın gücü kullanılmalı)
Doğru iletişim için fizyolojik ve psikolojik olarak hazır olunmalıdır. Fizyolojik hazırlık fiziksel iyilik demektir; ağrınız, açlığınız ya da çok toksanız iletişim olmaz. Psikolojik hazırlık ise kızgınken, üzgünken konuşmamaktır; bu duyguların geçmesi gerekir.

Virginia Satir’in dokunma bilgisinden yola çıkarak: “Eğer eşinize dokunamıyorsanız, bilin ki psikolojik olarak konuşmaya hazır değilsiniz.”

Sigorta attıracak sözcük ve davranışlar kullanılmamalıdır
Sigorta attıranlar iletişimi keser. Sözcükler kadar mimikler de bu etkiyi yapabilir. Partnerinizin sigortasını attıracak kelime ve davranışları birlikte belirleyip görebileceğiniz bir yere asabilirsiniz; bunlardan kaçınmak için karşılıklı çaba gösterilmelidir.

Tek bir konuda kalmalıyız
Konuşmanın başında konu belirlenmeli ve sadece o konuşulmalıdır. “Laf lafı açtı” anlayışı hatalıdır.

Eskiyi konuşmamalıyız, örnek vermemeliyiz
Konumuz geçmiş değilse bugünü konuşurken eskiye dönmek yanlıştır. Örnekler çoğunlukla geçmişle ilgilidir ve çoğu zaman konuşmanın amacını değiştirir; karşılıklı örnek yarışı başlar.

Konuşmanın amacını baştan belirlemeliyiz
Paylaşım amaçlı konuşma: Duyguların ifade edildiği konuşmadır.
Çözüm amaçlı konuşma: Düşüncelerin ifade edildiği konuşmadır.
Amaçlar karışırsa süreç iyi gitmez. Paylaşım yapmak isteyen kişiye çözüm odaklı yanıt vermek iletişimin kesilmesine sebep olur.

Söylenen sözlerin anlamına dikkat edilmeli
Kişinin söylediği sözcüklerin anlamı kabul edilmeli, zihin okuma yapılmamalıdır.

İyi İletişim Çalışması Şablonu
Konu: Hassas olmayan, sıradan da olmayan nötr bir konu olmalı.
Amaç: Paylaşım (duygular ön planda olacak).
Zaman: İki tarafın da psikolojik/fizyolojik olarak hazır olduğu 30 dk.
Süreç:
a. Bir kişi konuşacak.
b. Diğer kişi dinleyecek.
c. Dinleyen kişi dinlediğini yorumsuz olarak geri verecek.
d. Konuşan kişi eksik kalan noktaları tekrar edecek.
e. Dinleyen kişi sadece tekrar edilen noktayı geri verecek.
Sonrası: Uygulama sonrasında yapılacak aktivite baştan belirlenecek.
Kaynakça
Fışıloğlu, H. (2023). İlişki Pusulası Modeli ile Eş Terapisi “Uygulama El Kitabı” (1. Baskı) Hermes.

Melis Gizem Halli, MA Klinik Psikolog

Psikoloji | Psikoloji İstanbul | Psikoloji Ankara | Psikoloji İzmir | Psikoloji Bursa | Psikoloji Adana