Dr. Oya Marlbora
Radyasyon Onkolojisi
- Ana Sayfa
- Radyasyon Onkolojisi
- Kansere Bağlı Tedavilerde Tat ve Koku Değişiklikleri İçin Pratik Beslenme Önerileri
GİRİŞ
Kanser ve tedavileri sırasında tat ve koku duyularında değişiklikler oldukça yaygındır. Yemekler metalik, acı veya tatsız algılanabilir. Koku hassasiyeti bulantıyı tetikleyebilir. Bu durum iştah azalmasına, kilo kaybına ve moral bozukluğuna yol açabilir. Bu rehber, bilimsel temele dayalı ve pratik öneriler ile hastaların beslenmesini kolaylaştırmayı hedeflemektedir.
TAT VE KOKU DEĞİŞİKLİKLERİNİN NEDENLERİ
• Kemoterapi ve radyoterapinin mukozal hücreleri etkilemesi
• Ağız kuruluğu (salya azalması)
• İlaç yan etkileri
• Ağız içi enfeksiyonlar veya yaralar
• Kanserin metabolik etkileri
Bilimsel Not: Yapılan çalışmalar, kemoterapi alan hastaların %40–60’ında tat değişiklikleri, %20–30’unda ise kokuya karşı hassasiyet görüldüğünü göstermektedir.
GENEL PRENSİPLER
• Az ve sık öğünler tüketin.
• Sevilen ve tolere edilen yiyecekleri tercih edin.
• Oda ısısında veya soğuk yiyecekler genellikle daha iyi tolere edilir.
• Yavaş yiyin, iyice çiğneyin.
• Yoğun kokulu ortamlarda yemek pişirmekten kaçının.
• Günlük sıvı alımını ihmal etmeyin.
• Sorunları mutlaka tedavi ekibinizle paylaşın.
METALİK TAT ALGISI İÇİN ÖNERİLER
• Metal yerine plastik veya ahşap kaşık–çatal kullanın.
• Narenciye veya sirke bazlı soslar ekleyin (ağız yarası yoksa).
• Marine edilmiş veya ekşili yiyecekler deneyin.
• Soğuk veya oda sıcaklığında servis yapın.
• Kahve ve kırmızı et tadı metalik geliyorsa tavuk, balık veya bitkisel proteinleri tercih edin.
• Taze yeşillikler (maydanoz, dereotu) tat algısını değiştirebilir.
TAT KAYBI / TAT AZALMASI İÇİN ÖNERİLER
• Baharat, ot ve soslarla yemekleri aromalandırın.
• Tatlı–ekşi kontrastı deneyin (örneğin yoğurtlu elma dilimleri).
• Soğuk–ılık gibi farklı sıcaklıklarla sunum yapın.
• Görsel olarak iştah açıcı tabaklar hazırlayın.
• Yiyecekleri blenderdan geçirip aromayı yoğunlaştırın.
• Hafifçe kavrulmuş veya fırınlanmış yiyecekler tat hissini artırabilir.
ACI / AŞIRI TAT HASSASİYETİ İÇİN ÖNERİLER
• Baharatlı ve acılı yiyeceklerden kaçının.
• Narenciye, sirke gibi asidik gıdaları azaltın.
• Süt ve süt ürünleriyle yemekleri yumuşatın.
• Haşlanmış veya buharda pişmiş sade gıdaları tercih edin.
• Muz, yoğurt, püre gibi yumuşak dokulu gıdalar tüketin.
• Ilık veya soğuk servis yapın (ağız yanmasını azaltır).
KOKU HASSASİYETİNİ AZALTMAK İÇİN ÖNERİLER
• Yemekleri kapalı kapta pişirin.
• Pencere açın veya aspiratör kullanın.
• Yemek hazırlandığında hemen soğutun.
• Soğuk servis edin (kokusu azalır).
• Pipet kullanarak yeme kokusunu azaltın.
• Yemek pişirmede aile bireylerinden destek isteyin.
• Kokusuz veya hafif kokulu alternatifler tercih edin.
• Nane şekeri veya sakız ağız tadını tazeleyebilir.
BESLENMEYİ KOLAYLAŞTIRAN PRATİK TAKTİKLER
• Öğünleri küçük porsiyonlara ayırın.
• Hazır yiyecekler yerine basit ev yapımı tarifler tercih edin.
• Enerji ve protein yoğunluğu artırılmış yiyecekler ekleyin (örneğin yoğurt, zeytinyağı, süt tozu).
• Püre veya smoothie şeklinde yiyecekler hazırlayın.
• Ayran ve smoothie gibi içeceklerle ek kalori alın.
• Yemek hazırlama ve temizliği paylaşın.
DÜŞÜK BÜTÇE İÇİN ALTERNATİF ÇÖZÜMLER
• Plastik kaşık ve çatal setleri.
• Yerel pazarlardan uygun fiyatlı yeşillik ve meyve.
• Ev yapımı yoğurt ve ayran.
• Sade pirinç lapası veya patates püresi.
• Kuru baklagillerden hazırlanan proteinli ezmeler.
• Uygun fiyatlı baharat ve otlar.
• İkinci el veya ekonomik blender ile püre hazırlama.
• Sade su veya papatya çayı ile gargara yapma.
SON SÖZ VE DOKTOR UYARISI
Bu rehber, kanser tedavisi sırasında yaşanan tat ve koku değişikliklerine karşı bilimsel temelli, pratik ve uygulanabilir öneriler sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Unutmayın:
Beslenme zorluğunuz devam ederse mutlaka diyetisyen veya hekiminizle görüşün.
Ani kilo kaybı, ağızda yaralar veya enfeksiyon belirtileri varsa gecikmeden sağlık ekibinize başvurun.
Bu öneriler tıbbi tedavinin yerine geçmez; yalnızca destekleyici bakım amaçlıdır.
Telif Hakkı Notu
Bu rehber, Uzm. Dr. Oya Malbora tarafından bilimsel kaynaklar ve klinik deneyim temelinde hazırlanmıştır. İzinsiz çoğaltılamaz, ticari amaçla kullanılamaz. Yalnızca bilgilendirme ve hasta eğitimi amacıyla paylaşılabilir.
Bu makalenin DoktorTakvimi web sitesinde yayımlanması, yazarın açık izniyle yapılmaktadır. Web sitesindeki tüm içerikler, fikri ve sınai mülkiyet mevzuatı kapsamında uygun şekilde korunmaktadır.
DocPlanner Teknoloji A.Ş. web sitesi tıbbi tavsiye sunmaz. Bu sayfanın içeriği, metinler, grafikler, görseller ve diğer materyaller de dahil olmak üzere, yalnızca bilgilendirme amacıyla oluşturulmuştur ve tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavinin yerini almak amacı taşımaz. Herhangi bir sağlık sorununuzla ilgili şüpheniz varsa, bir uzmana danışınız.
DocPlanner Teknoloji A.Ş.
E-5 Karayolu, Esentepe Mahallesi, Lapis Han, No:25 D:102-103-120
Kartal İstanbul, Türkiye