Meliha Karayay
Psikoloji
Toksik Pozitiflik: Her Zaman İyi Hissetmek Zorunda Değilsiniz
Sosyal medya ve popüler kültür, “her koşulda pozitif kalma” fikrini neredeyse bir zorunluluk gibi sunuyor. Oysa psikolojik literatürde bu yaklaşım “toksik pozitiflik” olarak tanımlanır: Olumsuz duyguları bastırmak, yok saymak ya da geçersizleştirmek pahasına sürekli olumlu kalmaya çalışmak. Kulağa motive edici gelse de, araştırmalar bu tutumun uzun vadede duygusal işleyişi bozabileceğini gösteriyor.
Duygular, yalnızca hissedilen durumlar değil, aynı zamanda bilgi taşıyan sinyallerdir. Korku tehlikeyi, öfke sınır ihlalini, üzüntü ise kaybı işaret eder. Gross’un (1998) duygu düzenleme modeli, duyguların bastırılmasının kısa vadede işlevsel görünse de uzun vadede fizyolojik stres ve bilişsel yükü artırdığını ortaya koyar. Benzer şekilde, deneyimsel kaçınma üzerine yapılan çalışmalar (Hayes ve ark., 2006), zor duygulardan kaçınmanın anksiyete ve depresyon belirtilerini artırabileceğini göstermektedir.
Toksik pozitifliğin bir diğer etkisi, ilişkisel kopukluk yaratmasıdır. Sürekli “iyi” görünmeye çalışan bireyler, çevrelerine gerçek bir temas sunmakta zorlanabilir. Bu durum, karşı tarafta “ulaşılamazlık” ya da “yüzeysellik” algısı yaratabilir. Oysa kişilerarası bağ, çoğu zaman kırılganlığın paylaşılmasıyla derinleşir (Brown, 2012).
Peki alternatif ne? Amaç, olumsuz duyguları büyütmek değil; onları tanımak, adlandırmak ve düzenlemektir. Araştırmalar, duyguları isimlendirmenin (affect labeling) amigdala aktivitesini azaltarak düzenlemeyi kolaylaştırdığını göstermektedir (Lieberman ve ark., 2007). “Kötüyüm” demek yerine “kaygılıyım” diyebilmek, zihinsel netlik sağlar ve uygun baş etme stratejilerini devreye sokar.
Bir diğer temel beceri, duygusal tolerans geliştirmektir. Duyguların geçici doğasını kabul etmek, onları bastırmak yerine deneyimleyebilmeyi mümkün kılar. Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT), tam da bu noktada, bireyin içsel deneyimlerinden kaçınmak yerine onlarla temas kurmasını ve değerleri doğrultusunda hareket etmesini hedefler (Hayes ve ark., 2006).
Aynı zamanda, kendine yönelik iç sesin tonu belirleyicidir. Öz-şefkat üzerine yapılan çalışmalar (Neff, 2003), kişinin zor anlarda kendine anlayışla yaklaşmasının psikolojik dayanıklılığı artırdığını ortaya koyar. “Böyle hissetmemeliyim” yerine “Bu durumda böyle hissetmem anlaşılır” diyebilmek, içsel çatışmayı azaltır.
Eğer kendinizi sürekli güçlü görünmek zorunda hissediyor, duygularınızı bastırıyor ya da “iyi hissetmediğiniz için suçluluk” yaşıyorsanız, bu bir zayıflık değil; destek gerektiren bir işarettir. Terapi, duygularınızı güvenli bir ortamda keşfetmenize, anlamlandırmanıza ve düzenleme becerilerinizi güçlendirmenize yardımcı olur.
Unutmayın: Psikolojik sağlamlık, her zaman iyi hissetmek değil; her duyguyla temas kurabilme kapasitesidir.
Kaynaklar (seçme)
- Gross, J. J. (1998). The emerging field of emotion regulation.
- Hayes, S. C., Strosahl, K., & Wilson, K. (2006). Acceptance and Commitment Therapy.
- Lieberman, M. D. et al. (2007). Putting feelings into words.
- Neff, K. D. (2003). Self-compassion.
- Brown, B. (2012). Daring Greatly.
Bu makalenin DoktorTakvimi web sitesinde yayımlanması, yazarın açık izniyle yapılmaktadır. Web sitesindeki tüm içerikler, fikri ve sınai mülkiyet mevzuatı kapsamında uygun şekilde korunmaktadır.
DocPlanner Teknoloji A.Ş. web sitesi tıbbi tavsiye sunmaz. Bu sayfanın içeriği, metinler, grafikler, görseller ve diğer materyaller de dahil olmak üzere, yalnızca bilgilendirme amacıyla oluşturulmuştur ve tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavinin yerini almak amacı taşımaz. Herhangi bir sağlık sorununuzla ilgili şüpheniz varsa, bir uzmana danışınız.
DocPlanner Teknoloji A.Ş.
E-5 Karayolu, Esentepe Mahallesi, Lapis Han, No:25 D:102-103-120
Kartal İstanbul, Türkiye