Travma Sonrası Psikoterapiye Başlamak: İlk Görüşmelerde Neler Yapılır? Uzman Klinik Psikolog Mert Adil - Kl. Psk. Mert Adil

Travma Sonrası Psikoterapiye Başlamak: İlk Görüşmelerde Neler Yapılır?

Uzman Klinik Psikolog Mert Adil

Travma sonrası psikoterapinin ilk görüşmelerinde yaşadığınız güçlükler, günlük yaşamınızın nasıl etkilendiği, mevcut güvenliğiniz ve destek ihtiyaçlarınız değerlendirilir. Ardından çalışma hedefleri, kullanılabilecek yöntemler ve sürecin nasıl ilerleyeceği konuşulur. İlk görüşmede yaşadığınız olayın bütün ayrıntılarını anlatmanız gerekmez. EMDR gibi travma odaklı bir yöntem düşünülüyorsa değerlendirme ve hazırlık da çalışmanın parçasıdır.

“Anlatırsam yeniden aynı şeyleri yaşayacakmışım gibi geliyor”, “Nereden başlayacağımı bilmiyorum” veya “Olanları tam hatırlamıyorum” diye düşünüyor olabilirsiniz. Bu kaygıları paylaşmak da görüşmeye başlamanın bir yoludur.

İlk görüşmede travmatik olayı ayrıntılarıyla anlatmak gerekir mi?

Hayır. Başlangıçta olayın genel çerçevesini ve bugün sizi nasıl etkilediğini paylaşabilirsiniz. Örneğin:

“Bir olay yaşadım. Ayrıntılarını konuşmak şu an zor, ancak o zamandan beri yalnız kalmakta ve uyumakta zorlanıyorum.”

Bu ifade, değerlendirmeye başlamak için bir çıkış noktası olabilir. Terapistiniz, uygun desteği planlamak için bazı sorular sorabilir; bir sorunun neden sorulduğunu öğrenebilir ve yanıtlamakta zorlandığınızı söyleyebilirsiniz.

Travma odaklı çalışmalarda ilerleyen aşamalarda anılarla çalışmak gündeme gelebilir. Bunun nasıl yapılacağı, gerekçesi ve alternatifleri önceden konuşulmalıdır. İlk görüşme, bütün ayrıntıları tek seferde aktarmanız gereken bir anlatım değildir.

İlk değerlendirmede hangi konular konuşulur?

Değerlendirme yalnızca geçmişte ne olduğuna odaklanmaz. Bugünkü yaşamınız, sizi zorlayan durumlar ve destek kaynaklarınız da önemlidir.

| Değerlendirme alanı | Konuşulabilecek örnek soru |
| Başvuru nedeni | “Şu anda sizi en çok zorlayan şey nedir?” |
| Günlük yaşam | “Uyku, iş, ilişkiler veya kişisel bakımınız nasıl etkileniyor?” |
| Tetikleyiciler | “Hangi durumlarda yaşadıklarınız yeniden aklınıza geliyor?” |
| Başa çıkma biçimleri | “Zorlandığınızda ne yapıyorsunuz; bunlar nasıl yardımcı oluyor?” |
| Güvenlik | “Size zarar veren durum veya kişiyle ilgili risk devam ediyor mu?” |
| Destek kaynakları | “İhtiyaç duyduğunuzda kimden yardım alabiliyorsunuz?” |
| Beklentiler | “Görüşmelerle hayatınızda neyin değişmesini istiyorsunuz?” |

Geçmiş psikoterapi deneyimleri, kullanılan ilaçlar ve sağlık sorunları da konuşulabilir. Kendinizden veya çevrenizden kopmuş gibi hissetme, zamanın bir bölümünü hatırlamama gibi yaşantılarınız varsa bunları paylaşmanız değerlendirmeye yardımcı olur.

Bu sorular bir “dayanıklılık testi” değildir. Amaç, çalışma planını ihtiyaçlarınıza göre oluşturmaktır.

Güvenlik neden ilk görüşmelerin bir parçasıdır?

Geçmişte yaşanan bir olayın etkileriyle çalışmak ile hâlen devam eden bir tehlike içinde destek almak aynı koşulları taşımaz.

Şiddet, tehdit, takip veya başka bir zarar riski sürüyorsa mevcut güvenlik ihtiyaçları ele alınmalıdır. Gerektiğinde sağlık hizmetleri ve diğer uygun desteklerle koordinasyon planlanabilir. Kendine zarar verme düşünceleri de değerlendirmede doğrudan sorulabilir.

Görüşmenin başında gizliliğin kapsamı, ciddi güvenlik riski durumlarındaki sınırları ve acil durumda nasıl yardım alınacağı açıklanmalıdır.

Yakın ve ciddi bir tehlike varsa planlı terapi görüşmesini beklemeyin; 112’yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Psikoterapide hazırlık süreci ne anlama gelir?

Hazırlık, yalnızca terapi yönteminin anlatılması değildir. Zorlandığınızda bunu fark edebilmek, terapistinize bildirebilmek ve görüşmenin nasıl ilerleyeceğini birlikte düzenleyebilmek de bu sürecin parçasıdır.

İhtiyaca göre şu konular ele alınabilir:

• Travma sonrasında yaşanan tepkileri anlamlandırmak.
• Zorlanmanın arttığını gösteren kişisel işaretleri fark etmek.
• Dikkati bulunduğunuz ortama ve şimdiki zamana yöneltmenin yollarını denemek.
• Ara vermek veya yavaşlamak istediğinizi nasıl ifade edeceğinizi belirlemek.
• Görüşme sonrasındaki ihtiyaçları ve destek seçeneklerini konuşmak.

Her uygulama herkese aynı şekilde yardımcı olmayabilir. Örneğin, gözlerinizi kapatmak veya nefesinize odaklanmak sizi daha fazla zorluyorsa bunu söyleyebilirsiniz. Uygulamanın etkisi birlikte değerlendirilerek farklı bir yol seçilebilir.

Hazırlığın amacı hiç kaygı hissetmemek değildir. Aynı zamanda herkesin uzun süre hazırlık yapması gerektiği anlamına da gelmez. Süre ve içerik, ihtiyaçlara göre belirlenmeli; neden yapıldığı ve ne zaman yeniden değerlendirileceği açık olmalıdır.

EMDR’ye hemen başlanır mı?

EMDR yalnızca göz hareketlerinden oluşmaz. Öykü alma, hazırlık, hedeflerin değerlendirilmesi ve anıların işlenmesi gibi aşamaları bulunan yapılandırılmış bir psikoterapi yaklaşımıdır. APA — EMDR terapisi

İlk görüşmelerde EMDR’nin uygunluğu, mevcut güçlükleriniz ve anılarla çalışmaya ilişkin ihtiyaçlarınız değerlendirilir. Travma tepkileri hakkında bilgi verilmesi ve başa çıkma becerilerinin geliştirilmesi hazırlık kapsamında yer alabilir. ABD Ulusal TSSB Merkezi — EMDR süreci

Bu nedenle ilk seansta anı işleme yapılmaması, terapinin başlamadığı anlamına gelmez. Ancak hazırlık sürecinin amacı da belirsiz bırakılmamalıdır. Şu soruyu sorabilirsiniz:

“Şu anda neye hazırlanıyoruz ve bir sonraki aşamaya geçmeyi nasıl değerlendireceğiz?”

EMDR’nin sizin için uygun olup olmadığına yalnızca başvuru başlığına bakılarak karar verilmez. Tercihleriniz ve alternatif yöntemler de görüşmede konuşulmalıdır.

Çalışmanın hızı nasıl belirlenir?

Terapistin önerileri ile sizin deneyiminiz birlikte değerlendirilir. Zorlandığınızı ifade edebilmeniz, uygulamaların amacını anlayabilmeniz ve çalışma hakkında soru sorabilmeniz önemlidir.

Şu ifadeleri kullanabilirsiniz:

• “Şu anda anlattıklarınızı takip etmekte zorlanıyorum.”
• “Biraz yavaşlamaya ihtiyacım var.”
• “Bu çalışmanın amacını tekrar açıklar mısınız?”
• “Seans sonrasında zorlanırsam ne yapacağımızı konuşabilir miyiz?”

Zor bir duygunun ortaya çıkması tek başına çalışmanın yanlış olduğu anlamına gelmez. Bununla birlikte yoğunluğu, ne kadar sürdüğü ve günlük yaşamınızı nasıl etkilediği dikkate alınmalıdır.

İlk görüşmeye nasıl hazırlanabilirsiniz?

Olayı ayrıntılarıyla yazmanız veya kendinizi hatırlamaya zorlamanız gerekmez. İsterseniz kısa bir not hazırlayabilirsiniz:

• Bugün sizi en çok zorlayan durumlar.
• Bu güçlüklerin günlük yaşamınıza etkisi.
• Önceki destekler ve kullandığınız ilaçlar.
• Konuşmakta zorlandığınız başlıklar.
• Terapiste sormak istediğiniz sorular.

“Şimdilik olayın ayrıntılarından çok, bugün nasıl etkilendiğimi konuşmak istiyorum” demeniz de mümkündür.

Sivas’ta travma sonrası psikolojik destek ararken

Sivas’ta yalnızca yetişkinlerle çalışan bir klinik psikolog olarak, travmatik yaşantılar sonrasındaki görüşmelerde kişinin güncel ihtiyaçlarını, güvenliğini ve günlük yaşamını birlikte değerlendirmeyi önemsiyorum.

Uzman seçerken yalnızca kullanılan yöntemin adını öğrenmekle yetinmeyin. Travma alanındaki eğitimini, değerlendirme ve hazırlık sürecini, yoğun zorlanma durumunda nasıl ilerlediğini sorabilirsiniz. Bu bilgiler, çalışma biçiminin ihtiyaçlarınıza uygunluğunu anlamanıza yardımcı olur.

Sık sorulan sorular

Yaşadığım olayın travma sayılıp sayılmadığından emin değilsem başvurabilir miyim?

Evet. Destek almak için yaşadıklarınıza önceden bir ad koymanız gerekmez. Olayın sizi nasıl etkilediğini paylaşabilirsiniz. Travmatik yaşantı ile travma sonrası stres bozukluğu tanısı aynı şey değildir; tanısal değerlendirme ayrıca yapılır.

Olayı eksiksiz hatırlamıyorsam terapi yapılabilir mi?

Değerlendirmeye başlayabilirsiniz. Hatırladıklarınız ve güncel güçlükleriniz üzerinden çalışılabilir. Terapinin amacı bellekteki boşlukları tahminlerle doldurmak veya unutulmuş olayları kesin olarak ortaya çıkarmak değildir.

Travma sonrası destek mutlaka EMDR ile mi yürütülür?

Hayır. EMDR, travma sonrası stres bozukluğu için kullanılan yöntemlerden biridir. Uygun yaklaşım değerlendirme, ihtiyaçlarınız ve tercihleriniz doğrultusunda konuşulmalıdır.

Görüşmede ara vermek veya bir uygulamayı durdurmak isteyebilir miyim?

Evet. Bunu nasıl ifade edeceğinizi önceden konuşabilirsiniz. Durmak istediğinizde ne yaşadığınız ve sonraki adım birlikte değerlendirilir.

Hazırlık kaç görüşme sürer?

Herkes için geçerli bir sayı yoktur. Hazırlığın kapsamı ve süresi kişiye göre değişebilir. Sürecin hedefini ve ilerleyişin nasıl değerlendirildiğini sormanız yerindedir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Psikoterapi yöntemi ve çalışma planı, kişinin sağlık durumu, güvenliği ve ihtiyaçları dikkate alınarak belirlenir.

Psikolog | Psikolog İstanbul | Psikolog Ankara | Psikolog İzmir | Psikolog Bursa | Psikolog Adana