Varis Nedir? Neden Oluşur? - Uzm. Dr. Ümit Pınar Sungur

Varis Nedir?

Varis dediğimiz durum aslında bir damar hastalığıdır. Vücudumuzda iki damar sistemi vardır. Bu sistemlerden biri atardamarlardır. Atardamarlar, kalpten çıkan temiz kanın tüm vücuda dağılımını sağlar. Diğer sistem ise toplardamarlardır. Varis dediğimiz durum, bu sistemin bir hastalığıdır.

Toplardamar hastalıkları karşımıza farklı şekillerde çıkabilir. Bunun en sık görüleni varis dediğimiz durumdur. Varis, toplardamarların normalden daha fazla genişlemesi ve uzaması halinde ortaya çıkan bir durumdur.

Varisler Neden Oluşur?

Toplardamarlar yapı olarak atardamarlardan farklıdır. Atardamarlar daha dayanıklı bir duvar yapısına sahiptir. Toplardamarlarda ise böyle bir katman yoktur ve damar yapısı daha gevşektir.

Çalışma prensibi olarak atardamarlar, kanı kalpten vücuda doğru belirli bir pompalama kuvveti ile taşırlar. Oysa toplardamarlar, vücuttan kirli kanı sadece hareket ve kas kuvveti ile kalbe doğru getirirler. Özellikle kirli kanın bacaktan kalbe doğru taşınması sırasında yerçekimine karşı birçok zorlukla karşılaşılır. İşte bu durumlar, varis oluşumuna neden olan sebeplerin temelini oluşturur.

Öncelikle varis oluşumunda birincil faktör genetik faktörlerdir. Bu durum damar yapısının kuvvetliliğini etkiler. Ailesel faktörler ve cinsiyet de bunda büyük rol oynar. Varis, kadınlarda erkeklere göre daha sık görülen bir durumdur. Daha sonra ise sırasıyla; damar yapısını bozan ileri yaş, doğum kontrol hapı kullanımı, sigara, yapısal damar zayıflığı ve karın içi basıncının artmasıyla damar yapısının daha çok bozulmasına yol açan obezite, hamilelik, derin toplardamarların tıkanması (derin ven trombozu) varislerin sebeplerindendir.

Toplardamar hastalıkları varis dışında:

1. Tromboflebit dediğimiz yüzeyel toplardamar iltihabı, inflamasyon
2. Derin toplardamar tıkanıklıkları (Derin Ven Trombozu)
3. Venöz dermatit: Toplardamar iltihabı ve tıkanıklıklarının ilerlemiş varislerin sonucunda ciltte olan renk değişikliği, kaşıntının eşlik ettiği lezyonlar
4. Venöz ülser yani dermatitin daha ileri evresinde bacakta olan kirli kan – basınçlı kan akışının devam etmesi sonucu oluşan, iyileşmesi zor yaralar oluşması durumu

Varis Teşhisi ve Muayenesi

Hastalarımız çeşitli evrelerde varisle başvurmaktadır. Varisin yüzeyel olması özellikle bacaklarda dolgunluk hissi, çabuk yorulma, ağrı, gece krampları ve kaşıntı en sık şikayetler arasında yer alır. Bunun yanında örümcek ağı, retiküler ya da eklenen dolgun damarlar durumunda özellikle bayanlar arasında sık görülen şikayet oluşturmaktadır. İlk evreden damar tıkanıklığı dahil son evre ülser evrelerine kadar tüm evrelerde gelen hastalarda mutlaka bir kalp damar cerrahı muayenesi ve yine eş zamanlı yapılan renkli doppler USG şarttır. Biz de muayene kliniğimizde mutlaka renkli doppler USG eşliğinde yapmaktayız.

Bazen görsel bir şikayet olmadan ya da çok az derecede görsel yakınma olup ağrı gibi şikayetler olduğunda bile kapakçık sistemlerinde bozukluk yani venöz yetmezlik durumu başlamış olabilir. Mutlaka bunun ilk aşamada doppler kontrolü ile teşhisi şarttır. Öncelikle ana sistemin, kapakçıkların, derin venöz sistemin durumu renkli doppler USG ile değerlendirilmelidir. Damar çapları ölçülmeli, sonrasında tedavi planı yapılmalıdır. Bu sistemler değerlendirilmeden yapılan kozmetik tedaviler hiçbir fayda sağlamaz. Ana sistem tedavi edilmeden hiçbir yüzeyel varis hastalarına tedavi planı yapılmamalıdır. Eğer kasık kısmında derin toplu damarlarla yüzeyel toplu damarlar arasında yoğun kaçak varsa, perforan venlerde yoğun kaçak varsa (venöz yetmezlik) bunlar tedavi edilmelidir. Ya da derin venöz sistem tıkanıklığı varsa ona göre değerlendirilerek yüzeyel venöz sistem işlemleri ertelenmelidir. Yüzeyel venöz sistem tedavileri sadece ve sadece derin venöz sistem sağlıklı ise yapılabilir. Ayrıca muayenede daha önce geçirilmiş tromboflebit atakları, pulmoner emboli durumu, kardiyak performansı, periferik damar hastalıklarının öyküsü, diabet, hamilelik, kan sulandırıcı kullanımı mutlaka sorgulanmalı ve buna göre tedavi planı yapılmalıdır.

Varis Türleri ve Tedavi Şekilleri

Varisin çaplarına göre tedavi tür ve şekilleri farklılık gösterebilir. Varis tedavisi kompleks bir planlama gerektirir. Öncelikle venöz yetmezliğin eşlik edip etmediği tespit edilip ona göre planlama yapılmalı ve her zaman en büyükten küçüğe doğru gidilmelidir.

Bu nedenle ilk aşamada venöz kaçak tedavi edilmelidir. Venöz kaçak varsa geride kalan zaten büyük varisin kalımı olmaz. Görsel olarak belirgin, cilt altından kabarık, çapı 2 mm’den büyük varislerdir.

Varis Tedavi Yöntemleri

1. Açık varis ameliyatı:
   Bu ameliyatlar özellikle kasık kısmından venöz kaçak (yetmezlik) olduğu durumlarda, ileri derecede geniş yüzeyel venöz sistem (safen ven) olduğunda daha önceki yıllarda tercih edilirdi. Bilek, diz, kasık seviyesinden kesi yapılarak bu damar sistemi tamamen çıkarılarak yapılırdı. Günümüzde ise başarısız kapalı ameliyatlar sonrası damarın çıkarılması için ya da geniş paketeler dediğimiz varis yapılarının temizlenmesi için mikrocerrahi girişim ile damar temizlenmesi yapılmaktadır.

2. Kapalı varis ameliyatı:
   Günümüzde kapalı varis ameliyatları daha çok tercih edilmektedir. Bu yöntemde de venöz kaçak olan safen ven dediğimiz yüzeyel venöz sistem, diz seviyesinden girilen bir kateter ile (lazer / radyofrekans vb.) kapatılmaktadır. Isı ile damarların tahrip edilmesi prensibiyle uygulanmaktadır. Yüksek ısı ile çalışılması nedeniyle bu yöntemde çok dikkat edilmesi gerekmektedir. Sinirlere, kas dokularına ve ciltte oluşabilecek komplikasyonlara özellikle özen gösterilmelidir. Yüksek ısı ile yapıldığından bu yöntemde genelde ameliyathane koşulları ve anesteziden belli bir süre yararlanılır. Varis çorabı, belli bir süre düzenli olarak kullanılır.

3. Tıbbi Yapıştırıcı Yöntemi
   Bu yöntemde kasık kısmındaki kaçak kapatılmak için tıbbi yapıştırıcı kullanılır. Biyolojik yapıştırıcı damar içinde sertleşerek damarı kapatmaktadır.

4. Ameliyatsız Varis Tedavisi
   Bu yöntem bir skleroterapi çeşididir. Herhangi bir ameliyathane ortamı gerekmez. Lokal anestezi ile uygulanır. Bir doktor yardımı ile yapılır. Özel hazırlanan sklerozan madde ile kapakları olan tüm damarlar kapatılabilir. En yüksek başarı oranına sahip yöntemlerden biridir. Lazer veya RF yöntemlerinde belli bir çapa kadar müdahale edilebilirse de, cilde çok yakın damarlar ısı nedeniyle bu yöntemle yapılamadığından, bu yöntem tüm damar boyut ve bölgelerinde kullanılabilir.

5. Yüzeyel Kılcal Tedavisi (Skleroterapi)
   Bacaklarda çok yaygın olarak görülen kılcal damarlar (retiküler damarlar) bu yöntemle tedavi edilebilir. Damar içerisine uygun teknikle hazırlanan sklerozan madde enjekte edilerek damar kalıcı olarak yok edilir. Çünkü sklerozan madde damar iç endotelini yok ederek o damarın kapanmasına sebep olur. Ancak üzüm salkımı şeklinde, cilt altında büyük ve yoğun bir damar yapısı varsa, varsa kapak yetmezliği ve yetersizliğin sebep olduğu bozukluklar, yerçekimi alışkanlıkları değişmezse, uzun hareketsizlik, ağır iş koşulları devam ederse, başka bölgelerde yüzeyel varisler tekrar oluşabilir. Özellikle hormonal değişiklikler olan, alkol ve sigara kullanan kişilerde ve genetik yatkınlığı olanlarda farklı bölgelerden yeniden gelişim gözlenebilir.

6. Yüzeyel Lazer ve RF Tedavisi
   Lazer ve RF yani ısıl yöntemle yapılan tedaviler, ince kılcal varislerde uygulanabilir. Cilt yapısı bu ısıl işlem için dayanıklı ise, lazer ve RF yöntemi ile tedavi edilebilir. Bunların dışında, varis tedavisi için medikal ilaç destek tedavileri, varis çorabı, egzersizler ve PRP gibi yardımcı tedaviler de hastalara göre uygulanabilir.