Yalanın ve Duyguların Mimarı: Paul Ekman’ın İlham Veren Hikayesi - Uzm. Psk. Esra Özel

Yalanın ve Duyguların Mimarı: Paul Ekman’ın İlham Veren Hikayesi

Liseden atılan bir gencin, yıllar sonra dünyanın en etkili psikologlarından biri olacağını ve popüler dizi *“Lie to Me”*ye ilham vereceğini kim bilebilirdi? Bugün sizi, kelimelerin bittiği yerde başlayan «mikro ifadelerin» babası Paul Ekman’ın büyüleyici dünyasına davet ediyorum.

Okuldan Atılmaktan Bilim Zirvesine

Ekman’ın hikayesi pek de «örnek öğrenci» olarak başlamıyor. Liseden atılmasına rağmen Chicago Üniversitesi’nde eğitimine devam eden Ekman, psikanaliz eğitimi alırken bir şeyi fark etti: Terapi seanslarında asıl mesele konuşulan kelimelerde değil, vurgulanmayan detaylarda gizliydi. İnsanlar bir şeyler söylüyordu ama yüzleri bambaşka bir hikaye anlatıyordu.
24 yaşında ilk araştırmasına başladığında artık bir terapist değil, değişimi daha büyük ölçekte yaratmak isteyen bir araştırmacı olmaya karar vermişti. Hatta bir dönem orduda çalışarak gözlem yeteneğini disiplinle harmanladı.

Yeni Gine Ormanlarında Bir Keşif

Ekman’ın kariyerindeki en büyük dönüm noktası, medeniyetle hiç tanışmamış insanların yaşadığı Yeni Gine’ye gitmesiydi. Orada şu sorunun peşine düştü: «Duygular öğrenilir mi, yoksa doğuştan mı gelir?» Dostu ve çalışma arkadaşı Wallace Friesen ile binlerce saatlik görüntüleri incelediler. Sonuç sarsıcıydı: Hiç dış dünya görmemiş bir kabile üyesinin yüzündeki «üzüntü» veya «öfke» ifadesi, New York’taki bir iş insanıyla tamamen aynıydı. Ekman’a göre bir şeyin «duygu» sayılabilmesi için evrensel olması gerekiyordu.

Darwin’den Dalai Lama’ya

Ekman’ın düşünce dünyasını şekillendiren üç dev isim vardı: Charles Darwin, Guillaume Duchenne ve Silvan Tomkins. Ancak hayatının yönünü değiştiren asıl kişi Dalai Lama oldu. Bu karşılaşma onu sadece «yalanı saptayan» bir uzman olmaktan çıkarıp, «Küresel Şefkate Doğru» (Moving Toward Global Compassion) kitabını yazacak kadar derin bir ruhsal yolculuğa çıkardı.

Duygular: Doğanın Hızlı Tepki Mekanizması

Ekman’a göre duygular, acil durumlarda düşünmemize gerek kalmadan hareket etmemiz için evrilmiştir. Ormanda karşınıza bir aslan çıktığında «Acaba şimdi ne yapsam?» diye düşünmezsiniz, korku duygusu sizi hemen harekete geçirir. Ancak modern dünyada bu hızlı tepkiler bazen başımıza iş açabiliyor. Ekman bu noktada çok değerli bir tavsiye veriyor: Doğanın yapmamızı istemediği bir şeyi yapmalı ve duygularımız yükselirken onların farkına varmayı öğrenmeliyiz.

Bir Miras Olarak Bilim

Paul Ekman emekli olduğunda bayrağı kızı Eve Ekman’a devretti. Bugün onun geliştirdiği teknikler sadece psikolojide değil; hukukta, güvenlikte ve hatta yapay zeka çalışmalarında bile kullanılıyor. Eğer siz de insanların yüzündeki o saniyelik mikro ifadeleri yakalamak istiyorsanız, Ekman’ın kitaplarına veya onun hayatından esinlenen Lie to Me dizisine mutlaka göz atmalısınız. Paul Ekman bize gösterdi ki, dilimiz yalan söylese de yüzümüz asla yalan söylemez. Önemli olan bakmayı değil, görmeyi bilmektir.

Psikolog | Psikolog İstanbul | Psikolog Ankara | Psikolog İzmir | Psikolog Bursa | Psikolog Adana