Uzm. Kl. Psk. Ubeydullah Yıldız
Psikoloji
Açıklama
Yeme bozuklukları, kişinin beslenme davranışında, beden algısında ve kilo kontrolüyle ilgili düşüncelerinde ciddi bozulmaların görüldüğü ruhsal bozukluklardır. Bu durum yalnızca yemekle ilgili değildir; bireyin duygularını, düşüncelerini ve sosyal ilişkilerini de doğrudan etkilemektedir. Yeme bozuklukları çoğunlukla ergenlik ve genç yetişkinlik döneminde ortaya çıkmakta, hem fiziksel hem de ruhsal açıdan önemli riskler barındırmaktadır.
Belirtiler
Kişi beslenme davranışlarında aşırı kısıtlama veya kontrol kaybı yaşamaktadır.
Kişi kilo almaktan yoğun kaygı duymaktadır.
Kişi bedensel görünümüne dair çarpıtılmış algılar geliştirmektedir.
Kişi yeme sonrası suçluluk, pişmanlık veya kaygı hissetmektedir.
Kişi sosyal ilişkilerden uzaklaşmakta ve yalnız yemek yeme eğilimi göstermektedir.
Nedenleri
Yeme bozukluklarının nedenleri, biyolojik, psikolojik ve toplumsal faktörlerin etkileşimiyle ortaya çıkmaktadır. Genetik yatkınlık, hormonal farklılıklar ve nörokimyasal dengesizlikler biyolojik temeli oluşturmaktadır. Düşük benlik saygısı, mükemmeliyetçilik, travmatik yaşantılar ve aile içi ilişkiler psikolojik açıdan rol oynamaktadır. Ayrıca toplumsal güzellik algısı, sosyal medya etkisi ve kültürel beklentiler de yeme bozukluklarının gelişiminde önemli katkılarda bulunmaktadır.
Başa Çıkma Yöntemleri
Psikiyatrik Değerlendirme ve İlaç Kullanımı
Yeme bozukluklarında öncelikle psikiyatrist değerlendirmesi yapılmalı ve gerekli durumlarda ilaç tedavisi uygulanmalıdır. İlaç tedavisi özellikle depresif belirtilerin eşlik ettiği vakalarda fayda sağlayabilmektedir.
Psikoterapi
Kısa süreli bilişsel terapi ve uzun süreli dinamik terapi, yeme bozukluklarında etkili olabilen yöntemlerdir. Psikoterapi sürecinde bireyin beden algısı, duygusal düzenleme becerileri ve benlik saygısı üzerinde çalışılmaktadır.
Ek Destekleyici Yöntemler
Beslenme danışmanlığı, düzenli egzersiz, aile desteği, sanat veya grup terapileri gibi ek yöntemler sürece katkı sunabilmektedir.
DSM-5’e Göre Yeme Bozuklukları
Anoreksiya Nervoza
Kişi kilo almaktan aşırı korkmakta ve beden algısında çarpıklık yaşamaktadır. Aşırı kısıtlama ve zayıflık arayışı ön plandadır.
Yemek yemekten kaçınma
Aşırı kilo kaybı
Bulimiya Nervoza
Kişi tekrarlayan aşırı yeme atakları yaşamakta ve ardından dengelemek için kusma, laksatif kullanımı veya aşırı egzersiz yapmaktadır.
Kontrolsüz yeme dönemleri
Telafi edici davranışlar (kusma, aşırı spor)
Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu
Kişi kısa sürede aşırı miktarda yemek yemekte ve sonrasında yoğun pişmanlık hissetmektedir. Telafi edici davranışlar yoktur.
Kontrolsüz yeme epizotları
Suçluluk ve utanma duyguları
Kaçıngan/Kısıtlı Yiyecek Alımı Bozukluğu
Özellikle çocukluk döneminde başlayan, belirli yiyeceklerden kaçınma ve beslenme kısıtlılığı ile karakterizedir.
Sınırlı yiyecek seçimi
Gelişim geriliği riski
Pika ve Geviş Getirme Bozukluğu
Pika’da kişi besin dışı maddeleri (toprak, kâğıt vb.) tüketmektedir. Geviş getirme bozukluğunda ise yiyecekler tekrar ağıza getirilerek çiğnenmektedir.
Besin dışı madde yeme
Tekrarlayan geviş getirme davranışı
Ne Zaman Profesyonel Yardım Alınmalı?
Yeme bozukluğu belirtileri kişinin fiziksel sağlığını tehdit ediyorsa, kilo kaybı veya artışı ciddi boyutlara ulaştıysa, sosyal ilişkiler bozulduysa ya da birey yemek ve beden algısı üzerine yoğun şekilde odaklanıyorsa profesyonel yardım almak gerekmektedir.
Psikiyatri ve psikoterapi desteği bu süreçte önemli bir rol oynayabilir. Yeme bozuklukları, hem ruhsal hem de fiziksel açıdan ciddi sonuçlar doğurabilen durumlar arasında yer almaktadır. Uygun psikiyatrik ve psikoterapötik müdahalelerle birey, sağlıklı beslenme davranışlarını yeniden kazanabilmekte ve yaşam kalitesini artırabilmektedir.
Profesyonel destek, sabır ve güven dolu bir süreç iyileşmeyi mümkün kılmaktadır. Esenlikle kendi yolunuzu bulma dileğiyle…
Klinik Psikolog Ubeydullah Yıldız
Bu makalenin DoktorTakvimi web sitesinde yayımlanması, yazarın açık izniyle yapılmaktadır. Web sitesindeki tüm içerikler, fikri ve sınai mülkiyet mevzuatı kapsamında uygun şekilde korunmaktadır.
DocPlanner Teknoloji A.Ş. web sitesi tıbbi tavsiye sunmaz. Bu sayfanın içeriği, metinler, grafikler, görseller ve diğer materyaller de dahil olmak üzere, yalnızca bilgilendirme amacıyla oluşturulmuştur ve tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavinin yerini almak amacı taşımaz. Herhangi bir sağlık sorununuzla ilgili şüpheniz varsa, bir uzmana danışınız.
DocPlanner Teknoloji A.Ş.
E-5 Karayolu, Esentepe Mahallesi, Lapis Han, No:25 D:102-103-120
Kartal İstanbul, Türkiye