Afazi ve Kelime Bulma Güçlüğü: Söylemek İstediğiniz Kelimeler Aklınıza Gelmiyor mu?
Günlük yaşamda bazen söylemek istediğimiz bir kelimeyi hatırlamakta zorlanabiliriz. Bir kişinin adını, bir eşyanın ismini veya sık kullandığımız bir sözcüğü anlık olarak bulamayabiliriz. Peki, bu durum sıklaşmaya başladıysa veya özellikle inme sonrasında ortaya çıktıysa?
Kelime bulma güçlüğü, afazi adı verilen edinilmiş dil bozukluğunun belirtilerinden biri olabilir.
Afazili bireyler bazen ne söylemek istediklerini bilir ancak uygun kelimeye ulaşmakta zorlanırlar. Bu durum günlük iletişimi, sosyal ilişkileri ve kişinin kendini ifade etme becerisini etkileyebilir.
Afazi Nedir?
Afazi, beynin dil işlevlerinden sorumlu bölgelerinin hasarlanması sonucunda ortaya çıkan edinilmiş bir dil bozukluğudur.
En sık inme (felç) sonrasında görülmekle birlikte travmatik beyin yaralanmaları, beyin tümörleri ve bazı nörolojik hastalıklar sonucunda da gelişebilir.
Afazi yalnızca konuşmayı değil, konuşulanları anlama, isimlendirme, tekrarlama, okuma ve yazma becerilerini de etkileyebilir.
Afazinin belirtileri ve şiddeti, beyin hasarının özelliklerine ve bireyin dil becerilerine göre farklılık gösterir.
Kelime Bulma Güçlüğü (Anomi) Nedir?
Kelime bulma güçlüğü, kişinin söylemek istediği kelimeye ulaşmakta zorlanmasıdır. Bu durum anomi olarak adlandırılır.
Örneğin kişi bir kalemi göstermek isterken:
- “Şey… onunla yazıyoruz.” diyebilir.
- Kelimeyi hatırlamak için uzun süre bekleyebilir.
- Söylemek istediği kelimenin yerine başka bir kelime kullanabilir.
- Kelimenin ilk sesini duyduğunda sözcüğü hatırlayabilir.
- Konuşma sırasında sık sık duraksayabilir.
Kelime bulma güçlüğü, kişinin nesneyi tanımadığı veya ne işe yaradığını bilmediği anlamına gelmez. Bazı bireylerde temel güçlük, bilinen sözcüğe konuşma sırasında erişebilmektir.
Afazide Görülebilen Diğer Dil ve Konuşma Belirtileri Nelerdir?
Afazili bireylerde kelime bulma güçlüğüne ek olarak farklı dil sorunları da görülebilir.
Konuşurken yanlış kelime kullanma: Kişi söylemek istediği kelime yerine anlamca ilişkili başka bir kelime söyleyebilir. Örneğin “kaşık” yerine “çatal” diyebilir.
Sesleri karıştırma: Sözcük içindeki bazı sesleri değiştirebilir veya farklı sırayla söyleyebilir.
Cümle oluşturmakta zorlanma: Kısa ifadeler kullanabilir, dil bilgisel ekleri atlayabilir veya cümlelerini tamamlamakta güçlük yaşayabilir.
Söylenenleri anlamakta zorlanma: Özellikle uzun, karmaşık veya birden fazla bilgi içeren cümleleri anlamakta zorlanabilir.
Okuma ve yazma güçlükleri: Daha önce rahatlıkla gerçekleştirdiği okuma ve yazma etkinliklerinde zorlanabilir.
Her afazili bireyde bu belirtilerin tamamı görülmez. Bu nedenle dil becerilerinin bireysel olarak değerlendirilmesi önemlidir.
İnme Sonrası Konuşma Güçlüğü Düzelir mi?
İnme sonrasında ortaya çıkan afazide iyileşme süreci kişiden kişiye farklılık gösterir.
Beyin hasarının yeri ve büyüklüğü, afazinin şiddeti, eşlik eden sağlık sorunları ve rehabilitasyon süreci iyileşmeyi etkileyebilir.
Özellikle erken dönemlerde kendiliğinden nörolojik iyileşme görülebilir. Bununla birlikte dil ve konuşma terapisi, iletişim becerilerinin yeniden geliştirilmesini ve mevcut becerilerin daha etkili kullanılmasını destekleyebilir.
Afazide terapi yalnızca kelime tekrarından ibaret değildir. Bireyin günlük yaşamda ihtiyaç duyduğu iletişim becerileri de müdahale sürecinin önemli bir parçasıdır.
Afazide Dil ve Konuşma Terapisi Nasıl Uygulanır?
Dil ve konuşma terapisi, bireyin değerlendirme sonuçlarına ve günlük iletişim ihtiyaçlarına göre planlanır.
Terapi sürecinde şu alanlar üzerinde çalışılabilir:
- Kelime bulma ve isimlendirme becerileri
- Sözcük ve cümle oluşturma
- İşitsel anlama becerileri
- Okuma ve yazma
- Günlük yaşamda işlevsel iletişim
- Gerektiğinde alternatif ve destekleyici iletişim yöntemleri
Kelime bulma güçlüğünde anlamsal özellik analizi ve fonolojik ipuçları gibi kanıta dayalı müdahale yaklaşımlarından yararlanılabilir.
Örneğin bireyin bir nesnenin ne işe yaradığını, nerede kullanıldığını veya hangi kategoriye ait olduğunu düşünmesi, hedef kelimeye ulaşmasını desteklemek amacıyla kullanılabilir.
Ancak her yöntem her birey için uygun değildir. Müdahale, ayrıntılı değerlendirme sonucunda bireyselleştirilmelidir.
Afazili Bir Yakınınızla Nasıl İletişim Kurabilirsiniz?
Afazili bireylerin iletişim sürecinde aile desteği önemli bir yere sahiptir.
- Konuşması için yeterli zaman tanıyın.
- Söylemek istediği kelimeyi hemen tamamlamayın.
- Kısa, açık ve anlaşılır cümleler kullanın.
- Gerektiğinde yazı, görsel veya jestlerden yararlanın.
- Anlamadığınız durumlarda tahmininizi doğrulatın.
- Bireyi sosyal konuşmaların dışında bırakmayın.
Afazi, kişinin zekâsını kaybettiği anlamına gelmez. Bu nedenle yetişkin bireylerle iletişim kurarken saygılı ve yaşına uygun bir dil kullanılması önemlidir.
Ne Zaman Dil ve Konuşma Terapistine Başvurulmalı?
Özellikle inme veya başka bir nörolojik olay sonrasında kelime bulma, cümle kurma, konuşulanları anlama, okuma ya da yazma becerilerinde güçlük yaşanıyorsa dil ve konuşma değerlendirmesi önerilir.
Önemli: Konuşma veya dil becerilerinde aniden başlayan bir bozulma, inme belirtisi olabilir. Böyle bir durumda terapi randevusu beklenmemeli, derhal 112 aranarak acil tıbbi yardım alınmalıdır.
Tıbbi açıdan stabil olan bireylerde dil ve konuşma terapisti tarafından gerçekleştirilen değerlendirme, uygun rehabilitasyon hedeflerinin belirlenmesine yardımcı olur.
Sonuç
Söylemek istediğiniz kelimeleri bulmakta zorlanmak, özellikle nörolojik bir hastalık sonrasında ortaya çıktığında, afazinin belirtilerinden biri olabilir.
Afazinin her bireyde farklı özellikler göstermesi nedeniyle değerlendirme ve terapi sürecinin kişiye özgü planlanması önemlidir.
Dil ve konuşma terapisi, bireyin dil becerilerini ve günlük yaşamda iletişim kurabilme kapasitesini desteklemeyi amaçlar.
Dil ve Konuşma Terapisti Fatma Seray Çelik
