Akran Zorbalığı - Uzm. Psk. Merve Şeflekçi

Zorbalık ve Akran Zorbalığı

Tanım

“Zorbalık; daha güçlü olan bir kişi ya da kişilerce daha az güce sahip bir kişiye karşı bilinçli, kasıtlı ve sürekli olarak yapılan fiziksel, zihinsel, sosyal ya da psikolojik zarar verme amacı güden söz ve eylemleri içeren baskıdır” diye tanımlanabilir.

Akran Zorbalığının Ortamı ve Sıklığı

Akran zorbalığı, okul dışında ya da okul yolundan ziyade daha çok okul içinde meydana gelen bir durumdur. Günümüzde pek çok ülkede çocuk ve ergenlerdeki şiddet ve saldırgan davranışlar, toplumsal olarak yaygın olmakla birlikte uzun vadede ciddi sosyal sonuçlara sebep olan önemli bir toplumsal sorundur.

Akran Zorbalığının Türleri ve Ortamı

Akran zorbalığı hem yüz yüze hem de çevrimiçi ortamlarda meydana gelebilir. Siber zorbalık genelde sosyal medya, e-posta, çocukların ve gençlerin etkileşim içinde olduğu çevrimiçi uygulamalar üzerinden gerçekleşmektedir. Ebeveynler çocukların bu platformlarda neler yaptığı takip etmeyebilir. Bu sebeple, çocuğun veya gencin zorbalığa maruz kaldığını fark etmeyebilir.

Zorba Davranışının Özellikleri

Zorba davranışının özellikleri şunlardır: Zorba, kurbana zarar verme niyeti ile zorbalığı yapar; kurbana yönelik saldırı tekrarlayıcı özelliktedir; kurban, zorbayı tahrik etmeden sözel ve fiziksel saldırganlığa uğrar; zorbalık, kurbanın da yer aldığı sosyal grup içinde meydana gelir; zorba ile kurban arasında güç dengesizliği vardır.

Mağdurların Bireysel Özellikleri

Akran zorbalığında mağdurların bireysel özellikleri şunlardır: Kendine güveni ve benlik saygısı düşüktür (örn. kendini aptal, başarısız, beceriksiz olarak tanımlama); pasif, utangaç, çekingen, içe kapanık; itaatkâr ve boyun eğici kişilik özelliklerine sahip; arkadaş ortamında çoğunlukla endişeli, kaygılı ve güvensiz davranışlar sergileyen; iletişim ve sorun çözme becerilerinin zayıf olması; zorbalığa uğradıktan sonra ağlama ve geri çekilme tepkisi veren.

Akran Zorbalığının Nedenleri

Bazı çocuklar genetik olarak daha saldırgan ya da kaygılı yapılanmaya sahip olabilir. Bu durum bir çocuğu doğrudan zorba ya da mağdur yapmamakla birlikte çevresel koşullarla desteklenirse çocuğun mağdur ya da zorba olma eğilimini artırabilir. İkinci neden ise fiziksel nedendir. Bedensel olarak güçsüz görünen, aşırı kilolu ya da aşırı kısa boylu olan çocukların zorbalığa maruz kalma ihtimalleri daha fazladır. Ailesel nedenlerde ise zorba çocukların aile yapısında otoriter tutumun olduğu, şiddetin ceza olarak kullanıldığı, problem çözmede gücün öneminin vurgulandığı, sevgi ilgi ve denetimin yetersiz olduğu; mağdur çocukların aile yapısında ise yakın aile ilişkisi ve aşırı koruyucu tutumun mevcut olduğu bilinmektedir. Son olarak çevresel neden ise denetimsiz bir şekilde uzun süre şiddet içerikli medya içeriklerine maruz kalmanın, olumsuz davranışları normalleştirme, içselleştirme ve söz konusu davranışları gerçekleştirme eğilimini artırabileceği yönündedir.

Akran Zorbalığının Çocuklar Üzerindeki Etkisi

Zorbalığa uğrayan (mağdur) kişilerde görülebilecek etkiler şunlardır:

• Mağdurlar başkalarıyla iletişim kurmak veya sosyalleşmek istememekte;
• Okula gitmekte isteksiz davranmakta;
• Daha düşük akademik notlar almakta;
• Sosyal olarak endişeli ve yalnız olmakta, düşük özsaygı yaşamakta;
• Fiziksel acı çekmekte, daha fazla sağlık şikâyeti yaşamakta;
• Evden kaçma, alkol ve uyuşturucu kullanma ve hatta intihar etme olasılığı; özsaygıda azalma, uyku ve yeme sorunları gibi durumlar görülmektedir.

Zorbalık Yapan Kişilerde Görülebilecek Etkiler

Zorbaların ergenlik ve yetişkinlik dönemlerinde alkol ve uyuşturucu kullanımı gibi kötü alışkanlıklar edinme; öfke problemleri giderek artar; yalnız kalıp dışlanma; yalan söylemeye ve kandırma eğilimi artar; ailelerine şiddet uygulama veya kötü davranma; okulu bırakma ve intihar etme olasılıkları daha yüksektir.

Akran Zorbalığı ile Mücadele Etme Yolları

Her çocuk ve her zorbalık olayı benzersiz olmakla birlikte olası bir zorbalık durumunda aile olarak benimsenmesi gereken genel işlevsel yaklaşımlar mevcuttur. Ailelerin yapması gerekenler, ilk olarak çocuğunuz mağdur rolünde ise:

• Çocuğu dinlemek ve ona güven vermek kıymetli olacaktır.
• Empatik tutuma sahip olarak duyguları hakkında konuşmasına alan tanıyabilir ve desteklenmesi gereken alanları güçlendirmeye çalışabilirsiniz.
• Zorbalık döngüsünde yer almayan okul arkadaşlarıyla sosyal ilişkilerini güçlendirmek adına okul dışı aktiviteler düzenlenebilir.
• Çocuğun iyi olduğu ve onu mutlu eden bir alanda günlük olarak vakit geçirmesi sağlanabilir.
• İhtiyaç halinde psikolojik destek alınmalıdır.

Çocuğunuz zorba rolünde ise konuyu mümkün olduğunca sakin kalmaya çalışarak ele almak önemli olacaktır. Çocuğun davranışı asla savunulmamalı ve zorbalığın kabul edilemez olduğu vurgulanmalı. Saldırgan davranışlar ile istediğini elde ettiği bir döngüye izin verilmemeli. Mağdur arkadaşının duygularını anlamaya çalışmasına yönelik empati yapması sağlanmalı. İhtiyaç halinde psikolojik destek alınmalıdır.

Okulda akran zorbalığı ile mücadele etme:
Konulan kurallar ve sınırlamalar düşmanca olmayan bir tarzda olmalı, fiziksel yaptırımlar ya da cezalar uygulanmamalı ve mümkün olduğunca tutarlı olunmalıdır. Öğrencilerin gerek okul içinde, gerekse okul dışındaki faaliyetleri gizlice izlenmeli ve kontrol edilmelidir. Okullarda yaşanan akran zorbalığı davranışlarının önlenebilmesi için okul rehberlik servisi tarafından, okuldaki tüm personel (yöneticiler, öğretmenler, psikolojik danışmanlar ve hizmetliler), veliler ve öğrencilerin de içinde bulunduğu bir ekip çalışmasıyla, tüm ilgililere zorbalık konusunda bilinçlenme eğitimleri verilerek ve etkili bir önleme programı geliştirilerek uygulanması gereklidir.

Psikolog | Psikolog İstanbul | Psikolog Ankara | Psikolog İzmir | Psikolog Bursa | Psikolog Adana