Aşırı Düşünme (Overthinking): Zihniniz Durmadan Çalışıyor Olabilir - Psk. Sümeyye Dikmen

Aşırı Düşünme (Overthinking): Zihniniz Durmadan Çalışıyor Olabilir

Bir konuşmayı saatler sonra tekrar tekrar aklınızdan geçiriyor musunuz? Verdiğiniz bir kararın doğru olup olmadığını defalarca sorguluyor, gelecekte yaşanabilecek olumsuz senaryoları zihninizde canlandırıyor ya da geceleri düşünmekten uyuyamıyor musunuz? Eğer zihniniz sürekli meşgulse ve düşüncelerinizin içinde kaybolduğunuzu hissediyorsanız, bu durum “aşırı düşünme” ya da yaygın kullanılan adıyla overthinking olarak adlandırılabilir.

Aşırı düşünme, tek başına DSM-5’te yer alan bir psikiyatrik tanı değildir. Ancak yaygın anksiyete bozukluğu, depresyon, obsesif kompulsif bozukluk (OKB), sağlık anksiyetesi ve travma sonrası stres bozukluğu gibi birçok ruh sağlığı probleminde sık görülen bir bilişsel süreçtir. Özellikle ruminasyon (geçmiş olayları tekrar tekrar zihinde döndürme) ve endişe (geleceğe yönelik olumsuz olasılıkları sürekli düşünme), aşırı düşünmenin en yaygın iki biçimidir.

İlk bakışta aşırı düşünmek, kişiye kendini daha hazırlıklı hissettiriyormuş gibi gelebilir. “Biraz daha düşünürsem doğru kararı veririm.”, “En kötü ihtimali hesaplamalıyım.” ya da “Her ihtimali değerlendirmeliyim.” gibi düşünceler kısa süreli bir kontrol hissi sağlayabilir. Ancak zamanla bu süreç, karar vermeyi kolaylaştırmak yerine zorlaştırır. Düşünceler arttıkça belirsizlik de artar ve kişi kendini aynı soruların içinde dönüp dururken bulabilir.

Aşırı düşünme yalnızca zihinsel bir süreç değildir. Yoğun zihinsel yük; uyku problemleri, dikkat ve odaklanma güçlüğü, kas gerginliği, yorgunluk, erteleme davranışı ve motivasyon kaybı gibi birçok farklı alanda kendini gösterebilir. Kimi zaman kişi saatlerce düşündüğü halde harekete geçemez. Çünkü zihni çözüm üretmekten çok, olası riskleri hesaplamaya odaklanmıştır.

Araştırmalar, ruminasyon eğiliminin depresif belirtilerin sürmesinde, kronik kaygının devam etmesinde ve stres düzeyinin artmasında önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Sürekli aynı düşüncelerin zihinde dönmesi, beynin tehdit algısını canlı tutabilir ve kişinin kendini güvende hissetmesini zorlaştırabilir. Bu nedenle sorun, “çok düşünmek” değil; düşüncelerin kişinin yaşamını yönetmeye başlamasıdır.

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), aşırı düşünmenin altında yatan otomatik düşünceleri, bilişsel çarpıtmaları ve felaketleştirme eğilimini anlamaya yönelik en çok araştırılmış psikoterapi yaklaşımlarından biridir. Bunun yanında Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) ile mindfulness temelli yaklaşımlar da kişinin düşüncelerini kontrol etmeye çalışmak yerine onlarla daha esnek bir ilişki kurmasına yardımcı olabilmektedir. Amaç düşünceleri tamamen yok etmek değildir; onların yaşam üzerindeki etkisini azaltmak ve kişinin dikkatini yeniden değerlerine ve günlük yaşamına yönlendirebilmesini sağlamaktır.

Aşırı düşünme çoğu zaman “kişiliğimin bir parçası” olarak görülse de bu durum değiştirilemez değildir. Düşüncelerimizi tamamen kontrol edemeyebiliriz; ancak onlara nasıl yaklaştığımızı öğrenebiliriz. Zihnin sürekli alarm hâlinde çalışmasının nedenlerini anlamak, belirsizliğe tahammül edebilmek ve düşüncelerin yönettiği bir yaşamdan, değerlerin yön verdiği bir yaşama doğru ilerlemek mümkündür.

Eğer sürekli düşünmekten yorulduğunuzu, aynı konuların zihninizde tekrar tekrar döndüğünü, karar vermekte zorlandığınızı ya da düşünceleriniz nedeniyle yaşamdan yeterince keyif alamadığınızı fark ediyorsanız, bunun yalnızca “çok düşünmek” olmadığını bilmek önemlidir. Bazen zihni susturmaya çalışmaktan ziyade, onun nasıl çalıştığını anlamak daha kalıcı bir değişimin başlangıcı olabilir.

Psikolog | Psikolog İstanbul | Psikolog Ankara | Psikolog İzmir | Psikolog Bursa | Psikolog Adana