Çocuğum Yoğun Duygular Yaşıyor: Öfkesi, Üzüntüsü ve Kaygısı Neden Bu Kadar Büyük Görünüyor?
"Her istediği olmadığında ağlıyor."
"Küçücük bir olay saatlerce moralini bozuyor."
"Bir anda çok mutlu olurken birkaç dakika sonra öfkelenebiliyor."
"En ufak eleştiride içine kapanıyor."
Bu cümleler size tanıdık geliyorsa yalnız değilsiniz. Pek çok ebeveyn, çocuğunun duygularını çok yoğun yaşadığını ve bu durum karşısında nasıl davranacağını bilemediğini söylüyor. Çocuğunuzun yaşadığı öfke, üzüntü ya da kaygı bazen size abartılı gelebilir. Ancak unutmayın; çocuklar dünyayı yetişkinlerden farklı algılar. Onlar için küçük görünen bir olay, gerçekten çok büyük bir hayal kırıklığı anlamına gelebilir.
Yoğun duygular yaşamak her zaman bir sorun değildir
Bazı çocuklar doğuştan daha hassas bir mizaca sahiptir. Çevrelerinde olup bitenlerden daha fazla etkilenebilir, değişimlere uyum sağlamakta daha çok zorlanabilir veya duygularını daha derin yaşayabilirler. Bu durum tek başına bir problem değildir. Önemli olan, çocuğun yaşadığı duyguların günlük yaşamını ne kadar etkilediği ve bu duygularla baş edebilme becerisidir.
Bir oyunu kaybettiğinde uzun süre ağlayan, arkadaşının söylediği bir sözü günlerce düşünen ya da okulda yaşadığı küçük bir olayı eve taşıyan çocuklar, çoğu zaman "şımarık" ya da "fazla alıngan" değildir. Onlar yalnızca yaşadıkları duyguları düzenlemek konusunda desteğe ihtiyaç duyuyor olabilirler.
Çocuklar neden duygularını kontrol etmekte zorlanır?
Duygu düzenleme becerisi doğuştan gelen bir özellik değildir; zaman içinde gelişir. Tıpkı yürümeyi, konuşmayı veya bisiklet sürmeyi öğrendikleri gibi, duygularını tanımayı ve yönetmeyi de yetişkinlerin desteğiyle öğrenirler.
Yorgunluk, açlık, okul stresi, kardeş çatışmaları, aile içinde yaşanan değişiklikler, arkadaş ilişkilerindeki sorunlar veya gelişim dönemine özgü zorluklar çocukların duygularını daha yoğun yaşamalarına neden olabilir. Bazen ise ortada tek bir neden yoktur. Biriken küçük stresler zamanla çocuğun baş etmekte zorlandığı büyük bir yük hâline gelebilir.
"Ağlama" demek neden her zaman işe yaramaz?
Çocuğumuz üzülünce ya da öfkelenince onu hemen sakinleştirmek isteriz. "Ağlama", "Abartıyorsun", "Bunda üzülecek ne var?" ya da "Kocaman çocuk oldun" gibi cümleler çoğu zaman iyi niyetle söylenir. Ancak çocuk bu sözleri duyduğunda, yaşadığı duygunun anlaşılmadığını hissedebilir.
Bunun yerine önce duyguyu fark etmek daha etkili olabilir.
"Oyuncağın kırıldığı için çok üzüldüğünü görüyorum."
"Şu an gerçekten çok öfkelendin."
"Arkadaşının bunu söylemesi canını acıtmış olabilir."
Bu tür ifadeler çocuğun öfkesini ya da üzüntüsünü artırmaz. Tam tersine, anlaşıldığını hisseden çocuk zamanla duygusunu daha kolay düzenleyebilir.
Her öfke nöbetinin arkasında inatçılık olmayabilir
Çocukların yoğun duygular yaşadığı anlarda gördüğümüz davranış, çoğu zaman buzdağının görünen kısmıdır. Bağırmak, ağlamak, kapıyı çarpmak, eşyaları fırlatmak ya da içine kapanmak, altta yatan duygunun dışa yansıması olabilir.
Bu nedenle yalnızca davranışı durdurmaya çalışmak yerine "Şu anda çocuğum ne hissediyor?" sorusunu sormak çoğu zaman daha anlamlıdır.
Davranış geçicidir; ancak davranışın altında yatan ihtiyaç fark edilmediğinde aynı döngü tekrar edebilir.
Evde çocuğunuza nasıl destek olabilirsiniz?
Çocuğunuzun her duygusunu hemen değiştirmeye çalışmayın. Önce onu dinleyin. Duygusunu ifade etmesine izin verin. Sorununu hemen çözmek yerine, yanında olduğunuzu hissettirin.
Gün içinde sadece on dakika bile olsa telefonsuz, dikkatinizin tamamen çocuğunuzda olduğu bir zaman oluşturmanız, onun duygusal güvenliği açısından düşündüğünüzden daha değerli olabilir. Birlikte oyun oynamak, resim yapmak, yürüyüşe çıkmak ya da günün nasıl geçtiğini konuşmak, çocuğun duygularını paylaşmasını kolaylaştırabilir.
Hangi durumlarda daha yakından değerlendirme yapılması faydalı olabilir?
Her çocuk zaman zaman yoğun duygular yaşayabilir. Ancak aşağıdaki durumlar uzun süredir devam ediyorsa değerlendirme yapmak yararlı olabilir:
• Öfke nöbetlerinin giderek sıklaşması;
• Günlük yaşamın belirgin şekilde etkilenmesi;
• Arkadaş ilişkilerinde sürekli sorun yaşanması;
• Okuldan sık şikâyet gelmesi;
• Çocuğun kendine veya çevresine zarar verme davranışları göstermesi;
• Yoğun kaygı ya da üzüntünün haftalar boyunca devam etmesi.
Bu belirtiler tek başına bir tanı anlamına gelmez. Ancak çocuğun ihtiyaçlarını daha iyi anlayabilmek açısından önemli ipuçları verebilir.
Görüşmelerde neler ele alınır?
Her çocuk kendine özgüdür. Bu nedenle görüşmelerde yalnızca öfke nöbetleri ya da görünen davranışlar değerlendirilmez. Çocuğun gelişimsel özellikleri, mizacı, aile içindeki ilişkileri, okul yaşantısı ve günlük yaşamı birlikte ele alınır. Böylece yaşadığı duyguların hangi koşullarda yoğunlaştığı daha iyi anlaşılabilir.
Ebeveynlere de ev ortamında uygulayabilecekleri, çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine uygun öneriler paylaşılır. Amaç, çocuğun duygularını bastırması değil; onları tanıyabilmesi, ifade edebilmesi ve zamanla daha sağlıklı şekilde yönetebilmesine destek olmaktır.
Son söz
Yoğun duygular yaşayan çocuklar "zor çocuk" değildir. Çoğu zaman yalnızca duygularını nasıl yöneteceğini henüz öğrenme sürecindedir. Onların en çok ihtiyaç duyduğu şey ise yargılanmadan dinlenmek, anlaşılmak ve duygularının kabul edildiğini hissetmektir.
Her çocuğun duygusal gelişim yolculuğu birbirinden farklıdır. Çocuğunuzu başka çocuklarla kıyaslamak yerine, onun güçlü yönlerini fark etmek ve zorlandığı alanlarda yanında olduğunuzu hissettirmek, atabileceğiniz en değerli adımlardan biridir.
Uzman Psikolog Habibe CAN
