Değişim Neden Zordur? - Kl. Psk. Zehra Yıldız

Değişim Neden Zordur?

Alışkanlığın direnci ile özgürlüğün yükü arasında insan varoluşu.

Değişim çoğu zaman zorlayıcıdır; çünkü insan beyni alıştığı düzeni korumaya eğilimlidir. Yeni bir adım atmak, belirsizlikle yüzleşmek ve konfor alanının dışına çıkmak anlamına gelir. Bu süreçte geçmiş deneyimler, korkular ve “ya başarısız olursam?” düşüncesi devreye girerek bizi durdurabilir. Oysa değişim, rahatsız edici olsa da gelişimin temelidir. Küçük adımlarla ilerlemek, süreci kabullenmek ve kendine karşı sabırlı olmak, değişimi daha mümkün ve sürdürülebilir hâle getirir.

Seanslarda, “Ne istediğimi biliyorum, neyi değiştirmem gerektiğini de biliyorum; peki neden yapamıyorum?” Bu soru, çoğu zaman bir irade zayıflığının itirafı olarak sunulur. Oysa varoluşçu bir bakış, değişimin güçlüğünü bir eksiklik olarak değil, insan varlığının yapısına ait temel bir gerilim olarak görmeyi önerir. Değişim zordur; çünkü değişmek, yalnızca bir davranışı değil, kişinin kendisine anlattığı varoluş hikâyesini yeniden yazmak demektir.

İnsan, Heidegger’in deyişiyle dünyaya “fırlatılmış” bir varlıktır; kendini hep çoktan kurulmuş bir yaşamın, alışkanlıkların ve rollerin içinde bulur. Bu yerleşik düzen bir hapishane değil, aynı zamanda bir barınaktır. Tanıdık olan acı verse bile öngörülebilirdir ve öngörülebilirlik, kaygıyı bir ölçüde dindirir. Kierkegaard’ın işaret ettiği gibi, çoğu insan kendi olmamanın sessiz umutsuzluğunu, kendi olma riskine yeğler; çünkü bilinen mutsuzluk, bilinmeyen olasılıktan daha az ürkütücüdür. Değişime direnen, kişinin tembelliği değil, varoluşunu ayakta tutan bu güvenlik ihtiyacıdır.

Sartre, insanın “özgür olmaya mahkûm” olduğunu söyler. Değişimin gerçek zorluğu burada belirir: Değişebileceğimizi kabul etmek, şu ana kadarki yaşamımızın da bir seçim olduğunu kabul etmektir. Eğer şimdi başka türlü olabiliyorsam, demek ki dün de başka türlü olabilirdim. Bu fark ediş, geçmişe dair sorumluluğu kişinin omuzlarına yükler ve çoğu zaman dayanılması güç bir suçluluk doğurur. Değişmemek, bu yüzden, sıklıkla bir savunmadır: Kişi kendini “elinden bir şey gelmeyen” biri olarak konumlandırdığında, özgürlüğünün ağırlığını da, geçmişinin hesabını da bir süreliğine askıya alır.

Her köklü değişim, küçük bir ölüm içerir. Yeni biri olabilmek için eski olanın bir parçasından vazgeçmek gerekir; bu da bir yas sürecini zorunlu kılar. Kişi yalnızca semptomundan değil, o semptomun ördüğü ilişkilerden, ondan beklenen tepkilerden, kendine dair tanıdık tanımdan da ayrılır. Bu nedenle terapide direnç, çoğu zaman iyileşmeye karşı değil, kayba karşı bir dirençtir.

Varoluşçu terapinin buradaki katkısı, değişimi bir teknik sorunu olmaktan çıkarıp bir cesaret sorununa dönüştürmesidir. Değişim zordur, çünkü gerçek olan her şey zordur; ve tam da bu zorluk, değişimin sahici olduğunun işaretidir. Terapistin görevi, bu güçlüğü ortadan kaldırmak değil, kişinin onu taşıyabileceği bir alan açmaktır.

Psikolog | Psikolog İstanbul | Psikolog Ankara | Psikolog İzmir | Psikolog Bursa | Psikolog Adana