Donuk Omuz Ne Kadar Sürer? - Fzt. Ost. Umut Kahraman
Donuk omuz tanısı alan hastaların en sık sorduğu soru “Bu ne zaman geçecek?” sorusudur. Cevap kişiden kişiye değişse de sürecin genel seyrini bilmek hem beklentiyi doğru kurmayı hem de her dönemde neye odaklanılacağını anlamayı kolaylaştırır.
Donuk omuz nedir?
Donuk omuz (adeziv kapsülit), omuz eklemini saran bağ dokusu kılıfının (eklem kapsülü) iltihaplanıp kalınlaşması ve düzensizleşmesiyle ortaya çıkar. Sonuçta omuz hem ağrılı hem de kısıtlı hâle gelir; kolu yukarı kaldırmak, arkaya uzanmak, saç taramak ya da ceket giymek zorlaşır. Kısıtlılık yalnızca aktif harekette değil, başka biri kolu hareket ettirdiğinde de görülür. Bu özellik, donuk omzu kas ve tendon kaynaklı omuz ağrılarından ayıran önemli bir ipucudur.
Kırk ile altmış yaş arasında ve kadınlarda daha sık görülür. Şeker hastalığı (diyabet) ve tiroid hastalıkları riski artırır. Omuz ameliyatı ya da kolun uzun süre hareketsiz kaldığı bir dönemden sonra da başlayabilir.
Üç dönemli seyir
Donuk omuz genellikle birbirine geçen üç dönemde ilerler:
- Ağrılı (donma) dönemi: Gece de hissedilen, giderek artan ağrı ön plandadır. Hareket kısıtlılığı yavaş yavaş yerleşir. Bu dönem birkaç haftadan birkaç aya kadar sürebilir.
- Donmuş dönem: Ağrı azalmaya başlar ama hareket kısıtlılığı belirgindir. Günlük işlerde zorlanma en çok bu dönemde hissedilir. Süresi genellikle birkaç aydır.
- Çözülme dönemi: Hareket açıklığı yavaş yavaş geri gelir. Bu dönem aylar sürebilir.
Toplam süre çoğu hastada bir ile üç yıl arasında değişir. Her hasta bu dönemleri aynı sürede ve aynı sırada yaşamaz; dönemlerin süresi kişiden kişiye farklıdır.
“Kendiliğinden geçer” doğru mu?
Donuk omzun zamanla kendiliğinden düzeldiği sık duyulan bir bilgidir. Uzun süreli takip çalışmaları tabloyu biraz daha karmaşık gösteriyor: Hastaların önemli bir kısmında yıllar içinde belirgin düzelme olurken bir kısmında hafif de olsa ağrı ya da hareket kısıtlılığı uzun süre devam edebiliyor. Bu nedenle beklemek yerine, dönemine uygun bir tedavi planıyla süreci yönetmek daha doğru bir yaklaşımdır.
Her dönemde ne yapılır?
Fizyoterapide hedef her dönemde farklıdır:
- Ağrılı dönemde öncelik ağrıyı kontrol altına almaktır. Bu dönemde zorlayıcı germe ve agresif manuel terapi ağrıyı artırabileceği için kaçınılır; ağrı sınırında yapılan hafif hareketler, uygun pozisyonlar ve gerekirse hekimin önerdiği ilaç tedavisi birlikte planlanır.
- Donmuş dönemde eklem mobilizasyonu ve kontrollü germe egzersizleriyle hareket açıklığı adım adım artırılır. Omuzla birlikte sırtın üst bölümü (torakal omurga) ve kürek kemiği hareketleri de değerlendirilir.
- Çözülme döneminde kazanılan hareket kuvvetlendirme egzersizleriyle desteklenir ve kolun günlük işlerde yeniden rahat kullanılması hedeflenir.
Her dönemde ev programı tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır. Klinikte yapılan çalışma, evde düzenli tekrarlanan kısa egzersizlerle desteklendiğinde süreç daha verimli ilerler. Belirli aralıklarla yapılan ara değerlendirmeler, programın o anki döneme uygun kalmasını sağlar.
Hekime ne zaman başvurulmalı?
Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden hekim değerlendirmesi gerekir:
- Düşme ya da darbe sonrasında başlayan omuz ağrısı
- Kolda belirgin güç kaybı, uyuşma veya karıncalanma
- Açıklanamayan kilo kaybı ya da gece terlemesiyle birlikte görülen ağrı
- İstirahatte ve gece de dayanılmaz hâle gelen ağrı
Ağrılı dönemde ağrı çok şiddetliyse hekim eklem içine enjeksiyon veya anestezi altında manipülasyon gibi seçenekleri değerlendirebilir. Uzun süre ilerleme görülmeyen az sayıdaki hastada ise cerrahi seçenekler gündeme gelebilir; bu karar hekime aittir.
Sonuç
Donuk omuz sabır isteyen bir süreçtir ve tedavi aylar sürebilir. Hangi dönemde olunduğunu bilmek, o dönemde neyin zorlanmaması ve neyin çalışılması gerektiğini belirler. Erken değerlendirme, doğru zamanlanmış egzersiz ve düzenli ev programı bu süreci daha yönetilebilir hâle getirir.
Osteopat & Fizyoterapist Umut Kahraman
Alsancak, İzmir
Kaynakça
- Kelley MJ, Shaffer MA, Kuhn JE, et al. Shoulder pain and mobility deficits: adhesive capsulitis. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy. 2013;43(5):A1-A31.
- Wong CK, Levine WN, Deo K, et al. Natural history of frozen shoulder: fact or fiction? A systematic review. Physiotherapy. 2017;103(1):40-47.
- Hand C, Clipsham K, Rees JL, Carr AJ. Long-term outcome of frozen shoulder. Journal of Shoulder and Elbow Surgery. 2008;17(2):231-236.
