Evlilik Uyumu ve Bağlanma Stilleri - Uzm. Psk. Öykü Konya

Evlilik Uyumu ve Bağlanma Stilleri

Bağlanma ile ilgili konularda kaçınan, kaygılı/kararsız ve güvenli olmak şartıyla üç temel bağlanma stilinin olduğu ortaya çıkarılmıştır. Bağlanma kuralına dayalı şekilde korkulu, kayıtsız, saplantılı ve güvenli olarak dörtlü yetişkin bağlanma stilinin olduğu görülmektedir. Güvenli bağlananların kendileriyle beraber başkalarına göre olumlu algıları vardır. Kendilerini sevilmeye layık görmekle birlikte, başkalarını da güvenilir görmektedir. Bu özellikleri çerçevesinde başkaları ile kolayca yakınlık kurabilmektedir. Saplantılı bağlananların kendilerine ilişkin algıları olumsuz olmaktadır. Yakın ilişkilerde kendilerini sevilecek durumda görmemektedir. İlişkilerinde gerçekçi olmayan beklentileri bulunmaktadır. Yüksek benlik saygısı, kayıtsız bağlanmada söz konusu olurken, diğer bağlanma stillerine göre olumsuz tutumları bulunmaktadır. Bundan ötürü yakın ilişkilerin gerekliliğiyle birlikte, başkalarına gereksinimleri olduğunu ret etmektedir. Korkulu bağlanmaya bakıldığında kaygı düzeyi yüksek olmasının yanında, benlik saygısı düşük, diğerlerine güvenilmez, reddedici şekilde değerlendirilmektedir.

Yetişkin bağlanma stillerini ölçmekte kullanılan araçlardaki iki alt boyut kaçınma ve kaygıdır. Yakın ilişkilerde düşük kaçınma ve düşük kaygının bulunması ilişkideki güvenli bağlanma stiline benzetilirken, kaygı ve yüksek kaçınma ise korkulu bağlanma stilini tarif etmektedir. Yüksek kaygı, kaçınma saplantılı bağlanma stiline işaret ederken, yüksek kaçınma ve düşük kaygı ise kayıtsız bağlanma stilini anlatmaktadır.

Evlilik uyumu, evliliğin güvencesi ve faydalarını bir durum, bir göz seçimi ile inceleme durumudur. Bu durum, mutlu bir evliliğe sahip olabilmek amacıyla gerekli olduğu kabul edilen bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu durumda evlilik uyumunun sağlanması amaçlanmaktadır (Ergül & Yılmaz, 2020).

Güvenli bağlanma stiline sahip kişiler

Olumlu benlik algısına sahip olmakla birlikte, kendilerini sevilir görmektedir. Başka kişilerin iyi niyetli, destek veren ve güvenilir olduğuyla ilgili olumlu beklentileri bilinmektedir. Bu özellikleri dolayısıyla başkaları ile yakınlık kurabilirken, aynı zamanda özerk kalmayı başarabilmektedir.

Saplantılı bağlanma stiline sahip olan kişiler

Kendilerini değersiz görürlerken, sevilmeye değer görmemektedir. Yakın ilişkilerde kendilerini kanıtlama veya doğrulama eğilimi göstermekle birlikte, ilişkilerinde gerçekçe olmayan beklentilere sahiptir.

Kayıtsız bağlanma stiline sahip olan kişiler

Yüksek özsaygıya sahip olmakla birlikte, özerkliğe aşırı biçimde önem vermektedir. Başkalarına karşı olumsuz tutuma sahip olurken, başka kişilere olan gereksinimlerini ve yakın ilişkilerin gereklerini reddetmektedir.

Korkulu bağlanma stiline sahip olan kişiler

Düşük özsaygıya sahip olmakla birlikte, çok kaygılıdır. Başkalarının güvenilmez olduğunu düşünmekle birlikte, reddedici olduğuyla ilgili beklentileri bulunmaktadır.

Evlilikte uyum, eşler arasında birbirlerini anlayabilme durumudur. Kişilerin evlilik doyumlarıyla yükleme tarzları farklılıklar taşımaktadır. Evlilik uyumunun oluşabilmesi için evlilikte bağlanma stilleri incelenerek, sorunların giderilmesi amaçlanmaktadır. Bağlanma stillerinin yetişkin bağlanma stillerinin, bebeklikte edinilen bağlanma stilleri ile bağlantılı olduğu ortaya konulmuştur. Bu kapsamda güvenli bağlanma stilinin eşler arasında güveni ortaya çıkardığı gözlemlenirken, güvensiz bağlanma stilinde eşlerin arasında sorunların çıkabildiği gözlemlenmiştir. Bununla birlikte evlilikte çatışma ve çözme kavramlarına gelindiğinde, evlilikte eşlerin ortaya çıkmasını engellemektense, çatışmalarla baş edebilmeyi öncelemesi gerekmektedir. Güvenli bağlanma stilinde kendine yetebilme duygusu öne çıkarken, kaygılı bağlanma stilinde kişilerin sabit ve destekleyici ilişki ihtiyacı duydukları bilinmektedir. Bu bağlanma stillerinin de evliliği etkilediği bir gerçek olarak karşımıza çıkmaktadır.

Gottman terapi yönteminde çatışma çift terapilerinde çatışma incelenmiştir. Bu aşamada şu başlıklar ortaya çıkmıştır (Anlatan, 2021).

a. Çatışma sırasında negatif etkiyi azaltma
b. Çatışma sırasında pozitif etkiyi artırma
c. Çatışma olmadığında pozitif etkiyi artırma

Bilimsel olarak sağlıklı bir evlilik, güçlü iletişim, duygusal bağlılık, güven, bireysel özgürlük ve ortak hedefler gibi faktörlere dayanır. Çiftlerin bu alanlarda denge kurması, uzun vadeli evlilik uyumunu destekler. Evlilik danışmanlığı gibi profesyonel destekler de evlilikte uyumu artırmak için faydalı olabilir. Meta-duygu uyumsuzlukları arasında köprü kurma

Bağlanma Stillerine Göre Çatışma Çözme Stratejileri

Romantik ilişkilerde yaşanan çatışmalar, çiftlerin ilişki doyumu ve evlilik uyumu açısından önemli bir belirleyicidir. Çatışmaların nasıl ele alındığı, bireylerin bağlanma stillerine bağlı olarak farklılık gösterebilir. Bağlanma kuramına göre bireyler, çocukluk döneminde geliştirdikleri bağlanma stillerini yetişkin romantik ilişkilerine taşır ve bu stiller, çatışma çözme süreçlerini doğrudan etkiler (Bowlby, 1969; Hazan & Shaver, 1987).

1. Bağlanma Stillerine Göre Çatışma Eğilimleri

Bağlanma stilleri, bireylerin stresli durumlarla başa çıkma biçimlerini ve çatışmalara verdikleri tepkileri şekillendirir (Mikulincer & Shaver, 2007).

1.1. Güvenli Bağlanma ve Çatışma Çözme Eğilimi

• Güvenli bağlanan bireyler, çatışmaları sağlıklı iletişim yoluyla çözme eğilimindedir.
• Tartışma sırasında duygularını açıkça ifade eder ve partnerinin duygu ve düşüncelerine empati gösterir.
• Problem çözme becerileri yüksektir ve çatışmaları ilişkiyi güçlendirecek şekilde yönetebilirler (Collins & Feeney, 2000).

1.2. Kaygılı (Saplantılı) Bağlanma ve Çatışma Çözme Eğilimi

• Kaygılı bağlanan bireyler, çatışmalara yoğun duygusal tepkiler verir ve partnerlerinden aşırı ilgi ve onay beklerler.
• Çatışma anında partnerlerini suçlama, duygusal patlamalar yaşama ve aşırı bağımlı tepkiler verme eğilimindedirler (Mikulincer & Florian, 1998).
• Çatışmalardan sonra yoğun kaygı hisseder ve ilişkiyi kaybetme korkusuyla aşırı uzlaşmacı davranışlar sergileyebilirler.

1.3. Kaçıngan Bağlanma ve Çatışma Çözme Eğilimi

• Kaçıngan bağlanan bireyler, çatışmalardan kaçınma eğilimindedir.
• Duygularını paylaşmaktan kaçınır, problem çözmeye yönelik doğrudan girişimlerde bulunmazlar (Fraley & Shaver, 2000).
• Tartışmalarda duygusal mesafe koyabilir veya iletişimi tamamen kesebilirler.

1.4. Korkulu-Kaçıngan Bağlanma ve Çatışma Çözme Eğilimi

• Korkulu-kaçıngan bağlanma stiline sahip bireyler, hem yakınlık kurma isteği hem de reddedilme korkusu nedeniyle çelişkili tepkiler verirler.
• Çatışmalarda hem partnerlerine bağımlı hem de onlardan uzaklaşan tepkiler gösterebilirler (Shaver & Mikulincer, 2002).
• Çatışmaları yönetmede kararsızlık yaşarlar ve sağlıklı iletişim kurmakta zorlanabilirler.

2.1. Güvenli Bağlanma Stiline Sahip Bireyler İçin Stratejiler

• Açık ve dürüst iletişim: Duygularını net bir şekilde ifade etmeye devam etmelidirler.
• Partnerlerini destekleme: Daha az güvenli bağlanan partnerlerine karşı sabırlı ve anlayışlı olmalıdırlar.
• Çatışmayı büyütmeden çözme: Olumsuz duygularını yönetme becerilerini koruyarak ilişkide dengeyi sağlayabilirler.

2.2. Kaygılı Bağlanma Stiline Sahip Bireyler İçin Stratejiler

• Öz-düzenleme becerilerini geliştirme: Tartışma sırasında aşırı duygusal tepkiler vermemek için derin nefes alma, düşünerek yanıt verme gibi teknikler kullanılabilir.
• Güven inşa etme: Partnerinin sevgisini ve ilgisini sürekli sorgulamak yerine, güven geliştirmeye odaklanmalıdırlar.
• Gerçekçi beklentiler oluşturma: Partnerlerinin her zaman anında destek veremeyeceğini anlamaları önemlidir.

2.3. Kaçıngan Bağlanma Stiline Sahip Bireyler İçin Stratejiler

• Duygusal ifadeyi artırma: Partnerleriyle duygularını paylaşma konusunda daha bilinçli çaba göstermelidirler.
• Çatışmalardan kaçınmama: Tartışmalardan tamamen uzaklaşmak yerine, duygusal ifadeyi adım adım artırarak ilişkiyi daha sağlıklı hale getirebilirler.
• İlişkide bağımsızlık ve bağlılığı dengeleme: Partnerleriyle sağlıklı bir yakınlık kurabilmek için bireysel alanlarını koruyarak bağ kurmaya çalışmalıdırlar.

2.4. Korkulu-Kaçıngan Bağlanma Stiline Sahip Bireyler İçin Stratejiler

• Bağlanma korkularını anlamlandırma: Terk edilme korkularının çocukluk deneyimlerinden kaynaklanabileceğini fark etmeleri önemlidir.
• Güvenli bir iletişim ortamı oluşturma: Partnerleriyle açık iletişim kurarak güvenli bir ilişki alanı yaratmaya çalışmalıdırlar.
• Kendi duygularını düzenleme becerilerini geliştirme: Çatışmalarda hem partnerlerinden kaçınma hem de aşırı bağlanma eğilimleri olduğu için, bu dengesizliği kontrol etmeye yönelik bilinçli farkındalık teknikleri geliştirmelidirler.

3. Çift Terapisinin Rolü

Bağlanma stillerinin evlilik ilişkilerindeki etkileri, çift terapisi yoluyla ele alınabilir. Çift terapistleri, bireylerin bağlanma tarzlarını fark etmelerine ve bu doğrultuda daha sağlıklı iletişim becerileri geliştirmelerine yardımcı olabilir (Johnson, 2004). Terapide:

• Bağlanma odaklı terapi yöntemleri (Emotionally Focused Therapy - EFT) kullanılarak çiftlerin bağlanma yaralarını iyileştirmeleri sağlanır.
• Duygusal farkındalık çalışmaları yapılarak bireylerin çatışmalara verdikleri tepkiler konusunda içgörü kazanmaları teşvik edilir.
• Sağlıklı iletişim ve problem çözme becerileri öğretilerek ilişkideki uyum artırılır.

Sonuç

Bağlanma stilleri, romantik ilişkilerde çatışma çözme süreçlerini önemli ölçüde etkiler. Güvenli bağlanma, sağlıklı iletişim ve problem çözme becerilerini desteklerken, kaygılı ve kaçıngan bağlanma stilleri çatışmaları daha karmaşık hale getirebilir. Çiftlerin bağlanma stillerini fark etmeleri ve bu doğrultuda ilişkilerini yönetmeleri, uzun vadede evlilik uyumlarını artıracaktır. Bağlanma odaklı stratejiler geliştirmek, çiftlerin daha sağlıklı ve tatmin edici ilişkiler kurmasına yardımcı olabilir.

Bağlanma stili zamanla değişebilir. Özellikle terapi veya kişisel gelişim çalışmaları yoluyla bireyler, daha güvenli bir bağlanma stiline doğru adım atabilirler. Evlilik terapisi, çiftlerin bağlanma stillerini anlamalarına ve ilişkilerinde daha sağlıklı dinamikler kurmalarına yardımcı olabilir.

Sonuç olarak, bağlanma stillerinin farkında olmak ve bu stiller üzerinde çalışmak, evlilik ilişkilerinin kalitesini ve uzun vadeli uyumunu artırabilir.

Psikolog | Psikolog İstanbul | Psikolog Ankara | Psikolog İzmir | Psikolog Bursa | Psikolog Adana