Eleştirel İç Ses: Kendinizle Nasıl Konuşuyorsunuz? - Psk. | Bilim Uzmanı Aslı Özbek

Eleştirel İç Ses: Kendinizle Nasıl Konuşuyorsunuz?

“Yine yapamadın.” “Herkes senden daha iyi.” “Bunu da mı beceremedin?” Bu cümleleri bir arkadaşınıza söylemezsiniz; ama kendinize gün içinde defalarca söylüyor olabilirsiniz. Psikolojide eleştirel iç ses olarak bilinen bu sürekli değerlendirici ve yargılayıcı zihinsel konuşma, özgüven, kaygı ve depresyonla yakından ilişkilidir.

İç ses nereden gelir?

Doğan Cüceloğlu, çocukluk döneminde duyduğumuz mesajların “içimizdeki çocuğu” biçimlendirdiğini anlatır. Sürekli eleştirilen, koşullu kabul gören bir çocuk, zamanla bu sesi içselleştirir ve yetişkin olduğunda artık dışarıda kimse yokken bile o ses konuşmaya devam eder. Freud’un “süperego” dediği yapı da buna benzer: ebeveynlerin ve toplumun yasaklarının, ölçütlerinin içeriye taşınmış hâli. Karen Horney ise bu sesi “olmalıların tiranlığı” olarak tanımlar: “Mükemmel olmalıyım, hiç hata yapmamalıyım, herkesi memnun etmeliyim.” Bu buyruklar kişiyi motive ediyormuş gibi görünse de aslında sürekli bir yetersizlik hissi üretir.

Sinir sistemi bu sesi nasıl yorumluyor?

Kendimize yönelttiğimiz sert eleştiri, beyin ve beden için gerçek bir tehdit gibi algılanabilir. Paul Gilbert’in şefkat odaklı terapisinde anlatıldığı gibi, öz-eleştiri tehdit sistemini harekete geçirir: kalp hızı artar, kas gerginliği yükselir, kaygı büyür. Üstelik bu durumda öğrenme ve yaratıcılık azalır; çünkü savunma modundaki bir sistem gelişmek yerine korunmaya odaklanır. Yani “Beni eleştirmezsem ilerlemem” düşüncesi çoğu zaman tersine işler.

Sesi susturmak değil, dönüştürmek

Sesi fark edin. Düşünceyi yakalayıp “Şu an iç eleştirmenim konuşuyor” demek, ona karışmadan uzaklaşmanızı sağlar.

Kaynağını sorgulayın. Bu cümle kimin sesine benziyor? Gerçekten benim değerlerim mi, yoksa öğrenilmiş bir kalıp mı?

Bir dostla konuşur gibi konuşun. Aynı durumda sevdiğiniz birine ne söylerdiniz? Bunu kendinize de söyleyin.

Bedeni de sürece katın. Elinizi göğsünüze koymak, yavaş nefes almak sinir sistemine güvenlik sinyali verir; şefkatli sözler bu sayede daha kolay yer bulur.

Küçük adımlarla ilerleyin. Engin Geçtan’ın vurguladığı gibi insan, kendini olduğu gibi kabul ettiğinde değişime alan açar. Kabul, pes etmek değil; değişimin zeminidir.

Eleştirel iç ses sizi korumaya çalışan, ama yanlış yöntemi kullanan bir parçanızdır. Onu düşman ilan etmek yerine yanına bir “şefkatli ses” eklemek, kendinizle ilişkinizi kökten değiştirebilir. Bu süreçte zorlanıyorsanız bir uzmandan destek almak, yolu kısaltır.

Uzm. Psk. Aslı Özbek — Sinir sistemi duyarlı ve şefkat odaklı psikolojik danışmanlık

Psikolog | Psikolog İstanbul | Psikolog Ankara | Psikolog İzmir | Psikolog Bursa | Psikolog Adana