Yas Süreci: Kaybın Ardından Gelen Fırtına - Psk. | Bilim Uzmanı Aslı Özbek

Yas Süreci: Kaybın Ardından Gelen Fırtına

Bir insanı, bir ilişkiyi, bir dönemi, hatta bazen sağlıklı bedenimizi ya da eski hayatımızı kaybettiğimizde içimizde başlayan derin ve dalgalı süreç yastır. Yas, yalnızca ölümle sınırlı değildir; her türlü kayıp, kişiyi bu sürece sokabilir. Toplumumuzda genellikle “Vakit her şeyi iyileştirir.” denir, ama yas zamanla değil, deneyimlenerek iyileşir.

Yasın evreleri var mı?

Elisabeth Kübler-Ross’un inkâr, öfke, pazarlık, depresyon ve kabul olarak tanımladığı beş evre, uzun yıllar yas sürecinin haritası olarak kullanıldı. Ancak günümüzde biliyoruz ki yas doğrusal ilerlemez; kişi bu duygular arasında ileri geri gidip gelebilir, bazen aynı gün içinde bile. Önemli olan “doğru sırayla” ilerlemek değil, hissedilenin bastırılmadan yaşanmasıdır.

Beden ve zihin yası nasıl taşır?

Nörobilimsel açıdan yas, güçlü bir bağlanma kaybına verilen tepkidir; beynin bağlanma ile ilgili bölgeleri, kaybedilen kişiyle kurulan nöral örüntüleri hâlâ “arar”. Bu yüzden yas tutan biri, kaybettiği kişiyi kalabalıkta görür gibi olabilir ya da onun sesini duyduğunu sanabilir; bu, akıl sağlığı sorunu değil, bağlanma sisteminin doğal bir yansımasıdır. Bedende yorgunluk, iştah değişimi, uyku bozukluğu ve bağışıklık sisteminin zayıflaması da sık görülür.

Psikolojik yaklaşımlar

Doğan Cüceloğlu, yası “sevginin bedeli” olarak tanımlar; ne kadar derin sevmişsek kaybın acısı da o kadar derin olur. Freud, yas çalışmasını, kaybedilen nesneye yatırılan duygusal enerjinin yavaş yavaş geri çekilme süreci olarak tarif etmiştir. Jung ise yası, kişinin içsel bütünlüğünü yeniden kurma çabası olarak görür; kayıp, insanı kendi derinliklerine götüren bir yolculuğa dönüşebilir.

Yas sürecinde kendinize nasıl destek olabilirsiniz?

Zaman çizelgesi koymayın. Yasın “normal süresi” yoktur; herkesin süreci kendine özgüdür.

Duyguyu bastırmayın. Ağlamak, öfkelenmek, boşluk hissetmek yasın doğal parçalarıdır.

Günlük yaşamı küçük adımlarla sürdürün. Basit rutinler (yemek, uyku, kısa yürüyüşler) bedeni toparlamaya yardımcı olur.

Anmayı bir yere koyun. Bir mektup yazmak, bir anı defteri tutmak, kaybedilenle bağı sembolik olarak sürdürmenin sağlıklı bir yoludur.

Yalnız kalmayın. Yas paylaşıldıkça hafifler; güvendiğiniz insanlarla ya da bir uzmanla konuşmak, yükü tek başına taşımanızı önler.

Kemal Sayar’ın ifadesiyle, yas insanı kırılgan kılsa da aynı zamanda derinleştirir. Kaybın acısı asla tamamen “geçmez”, ama zamanla taşınabilir hâle gelir. Bu yolculukta destek almak, güçsüzlük değil, kendine iyi bakmanın bir biçimidir.

Uzm. Psk. Aslı Özbek — Sinir sistemi duyarlı ve şefkat odaklı psikolojik danışmanlık

Psikolog | Psikolog İstanbul | Psikolog Ankara | Psikolog İzmir | Psikolog Bursa | Psikolog Adana