Kekemelik Hakkında Bilmek İstedikleriniz: Efsaneleri Bir Kenara Bırakalım - Dkt. Özden Gamsız

Kekemelik Hakkında Bilmek İstedikleriniz: Efsaneleri Bir Kenara Bırakalım

Uzm. Dkt. Özden Gamsız — Dil ve Konuşma Terapisti

“Bağırıp korkuttuk, geçer mi?” “Çok heyecanlı bir çocuk, bu yüzden kekeler.” “Zamanla geçer, küçük daha.”

Kekemelik, belki de dil ve konuşma alanında en çok yanlış anlaşılan ve en çok geciktirilen konulardan biridir. Bunun hem ailelere hem de kekeleyen kişilere ciddi bedelleri var.

Bu yazıda kekemeliği ne yaptığından, ne olmadığından ve neden önemsenmeyi hak ettiğinden bahsetmek istiyorum.

Kekemelik nedir — gerçekten?

Kekemelik, bir akıcılık bozukluğudur. Seslerin, hecelerin ya da kelimelerin istemsiz olarak tekrarlanması, uzatılması ya da konuşmanın bloke olması şeklinde kendini gösterir. “Aa-aa-araba” gibi ses tekrarları, “sssssüt” gibi uzatmalar ya da dudaklar hareket ettiği halde ses çıkmayan bloklar — bunların tümü kekemeliğin farklı görünümleridir.

Ama kekemelik bunların çok ötesindedir. Konuşma bozulduğunda devreye giren kaçınma davranışları, utanç, sosyal çekilme, özgüven kaybı — bunlar da kekemeliğin ayrılmaz parçalarıdır ve çoğu zaman asıl müdahaleyi gerektiren boyuttur.

“Heyecanlanınca kekeliyor” — bu bir açıklama mı?

Evet, kekeleyen bireyler heyecan, yorgunluk ya da baskı altında daha fazla kekeleyebilir. Ama bu, kekemeliğin nedenini açıklamaz. Kekemelik nörolojik temelli bir bozukluktur; beynin konuşmayı koordine eden bölgelerindeki farklılıklarla ilişkilidir. Heyecan bu tabloyu tetikleyebilir, ama onu yaratmaz.

Tıpkı bir astım hastasının soğuk havada daha fazla nefes zorluğu çekmesi gibi — soğuk hava astımın nedeni değildir.

Kaç yaşında endişelenmeli?

2–5 yaş arasında çocukların büyük çoğunluğu dönemsel bir akıcılık dalgalanması yaşar. Dil çok hızlı gelişiyor, motor sistem yetişmeye çalışıyor — ve konuşmada kısa süreli sürçmeler, tekrarlar görülüyor. Bu fizyolojik akıcılık dalgalanmasıdır ve çoğunlukla kendiliğinden geçer.

Ama şu işaretler varsa bir uzmanla görüşmek gerekir:

Tekrarlar artıyor, azalmıyor
Yüz kasılmaları, göz kırpma gibi eşlik eden hareketler başladı
Çocuk konuşmaktan kaçınmaya başladı
Aile tarihinde kekemelik var
6 ayı aşkın süredir devam ediyor

Erken değerlendirme hem aileyi yönlendirir hem de gerekirse erken müdahaleyle tablonun kronikleşmesini önler.

Yetişkinlerde kekemelik tedavi edilebilir mi?

Evet. Kekemelik yetişkinlerde de terapiyle anlamlı biçimde iyileşebilir. Terapinin hedefi her zaman “sıfır kekemelik” değildir — bu gerçekçi de değildir. Hedef; kekeleyen bireyin iletişim kaygısını azaltması, konuşma durumlarından kaçınmaması ve kendini özgürce ifade edebilmesidir.

Bazı bireyler için bu, konuşma tekniklerini öğrenmek anlamına gelir. Bazıları için ise psikolojik boyutuyla birlikte çok yönlü bir süreçtir.

Ailelere bir not

Kekeleyen çocuğunuza en kötü şey yapabileceğiniz şey: cümlesini tamamlamak, “yavaş söyle”, “derin nefes al” demek ya da kekelerken gözlerinizi kaçırmaktır. Bunların tamamı, çocuğa konuşmasında bir sorun olduğunu ve bunun dikkat çektiğini öğretir.

En iyi şey ise: sabırla beklemek, göz temasını sürdürmek, cevabı değerli bulmaya devam etmek. Çocuk cümlesini bitirsin. Siz dinleyin.

Yazar Hakkında: Uzm. Dkt. Özden Gamsız, Eskişehir’de özel klinik yürüten bir Dil ve Konuşma Terapistidir. Erken müdahale ve pragmatik dil gelişimi alanında uzmanlaşmış olan Gamsız, aynı zamanda Anadolu Üniversitesi DILKOM programında doktora eğitimini sürdürmektedir.

Dil ve Konuşma Terapisti | Dil ve Konuşma Terapisti İstanbul | Dil ve Konuşma Terapisti Ankara | Dil ve Konuşma Terapisti İzmir | Dil ve Konuşma Terapisti Bursa | Dil ve Konuşma Terapisti Adana