Özgür müyüz, Yoksa Sadece "Oyalıyorlar" mı? Habermas ve Grup Psikolojisi - Uzm. Psk. Esra Özel

Özgür müyüz, Yoksa Sadece “Oyalıyorlar” mı? Habermas ve Grup Psikolojisi

Hiç düşündünüz mü: akşam televizyonunda izlediğimiz o ateşli tartışmalar, sosyal medyadaki bitmek bilmeyen “biz ve onlar” kavgaları gerçekten bizim özgür irademizin sonucu mu? Yoksa hepsi, sistemin çarklarının dönmesi için kurgulanmış birer “psikolojik oyun” mu?
Modern dünyanın en önemli düşünürlerinden Jürgen Habermas, tam da bu noktada duruyor ve bizi “İletişimsel Eylem” ile “Kamu Alanı” kavramlarıyla uyanmaya davet ediyor.

Kamusal Alan: Özgürlüğün Nefes Borusu

Habermas’a göre gerçek özgürlük, devletin veya büyük şirketlerin tekelinde olmayan, herkesin eşitçe katılabildiği kamusal alanlarda mümkündür. Burası bir kahvehane, bir park veya özgür bir forum olabilir. Ancak kapitalist sistem, bu alanları bile kontrol altına alarak boş zamanlarımızı “tüketim” ve “yönetilen eğlence” ile doldurur. Sonuç? Kendi fikirlerimizi ürettiğimizi sanarken, aslında sistemin bize sunduğu ideolojileri tüketiyoruz.

Sosyal Psikolojinin Tuzakları: Neden gruptayken daha cesuruz?

Sosyal psikoloji bize iki kritik kavram sunar:

• Riske Kayma Olgusu: İnsanlar grup içindeyken, tek başlarına olduklarından çok daha fazla risk alırlar. Grup içinde sorumluluk dağılır ve birey “bizim için” diyerek normalde yapmayacağı eylemlere kalkışır.
• Grup Kutuplaşması: Bir grup içinde benzer fikirdeki insanlar bir araya geldiğinde, fikirleri yumuşamaz; aksine daha da keskinleşir ve uç noktalara kayar.

Sistemin Stratejisi: “Böl, Parçala ve Oyala”

İşte işin can alıcı noktası burada başlıyor. Kapitalist sistem, alt sınıfların birleşip sisteme karşı bir “riske kayma” davranışı sergilemesini engellemek için bu psikolojik süreçleri kendi lehine kullanır:

1. Yapay Düşmanlar Yaratmak: Bireylerin aidiyet ve kendini ifade etme ihtiyacını, üst sınıflarla mücadele etmek yerine, kendi aralarındaki yapay kutuplaşmalarla (ideolojik, kültürel veya sportif çatışmalar) tatmin etmelerini sağlar.
2. Duygu Boşalımı: İnsanlar bu “sahte” kavgalarda öfkelerini boşaltırken, aslında hayatlarındaki gerçek adaletsizliklerin kaynağını sorgulamayı unuturlar.
3. Hapsolmuşluk: Kamusal alanlar daraldıkça, insanlar sadece kendi “yankı odalarında” (benzer düşünenlerin gruplarında) konuşur hale gelir. Bu da grup kutuplaşmasını artırarak toplumun farklı kesimleri arasındaki iletişimi tamamen koparır.

Sonuç: İletişimsel Eylem Bir Direniştir
Habermas bize şunu hatırlatıyor: İnsanı özgürleştirecek olan şey, manipülasyondan uzak, rasyonel ve dürüst bir iletişimdir. Eğer bizler, bize sunulan yapay kutupların ötesine geçip gerçek bir kamusal alanda buluşamazsak, sistemin dişlileri arasında birbirimizi ezmeye devam edeceğiz.

Bir dahaki sefere bir gruba dahil olduğunuzda veya birine “öteki” diye öfkelendiğinizde kendinize sorun: “Bu benim özgür düşüncem mi, yoksa zaman içinde sistemin bana sunduğu bir oyalanma aktivitesi mi?”

Yazarın Notu: Gerçek iletişim, sadece konuşmak değil; sistemi anlamak ve o zinciri kırmaktır.

Psikolog | Psikolog İstanbul | Psikolog Ankara | Psikolog İzmir | Psikolog Bursa | Psikolog Adana