Ayşegül Navdar
İç Hastalıkları
- Ana Sayfa
- İç Hastalıkları
- PALYATİF BAKIM NEDİR? - Uzm. Dr. Ayşegül Navdar
Palyatif bakım nedir?
Palyatif bakım, ciddi, uzun süreli, ilerleyici veya yaşamı sınırlayan hastalıklarla yaşayan kişilerin ağrı ve diğer rahatsız edici şikâyetlerini azaltmayı, günlük yaşamlarını kolaylaştırmayı, konforunu artırmayı ve yaşam kalitesini mümkün olduğunca korumayı amaçlayan destekleyici bir sağlık hizmetidir.
Palyatif bakım denildiğinde çoğu kişinin aklına yalnızca kanser hastaları veya yaşamın son dönemindeki hastalar gelir. Oysa palyatif bakım bundan çok daha geniş bir alanı kapsar. Kanser, kronik kalp yetmezliği, kronik böbrek yetmezliği, KOAH, ileri nörolojik hastalıklar, Alzheimer hastalığı ve diğer ciddi kronik hastalıklarda kişinin ihtiyaçlarına göre palyatif bakım desteğinden yararlanılabilir.
Palyatif bakımın en önemli özelliklerinden biri, hastalığın tedavisinin yerine geçmemesidir. Uygun hastalarda hastalığa yönelik tedavi devam ederken palyatif bakım da eş zamanlı olarak uygulanabilir.
Amaç yalnızca hastalığa veya laboratuvar sonuçlarına odaklanmak değil, hastayı bir bütün olarak değerlendirmektir.
Palyatif bakımın amacı nedir?
Palyatif bakımda temel amaç, hastanın günlük yaşamını zorlaştıran belirtilerin mümkün olduğunca kontrol altına alınmasıdır.
Hastanın mevcut hastalığına ve genel sağlık durumuna göre:
- ağrı,
- nefes darlığı,
- bulantı ve kusma,
- iştahsızlık,
- kilo kaybı,
- halsizlik ve yorgunluk,
- uyku problemleri,
- beslenme güçlüğü,
- yutma güçlüğü,
- hareket kısıtlılığı,
- kabızlık veya diğer sindirim sistemi sorunları,
- huzursuzluk ve günlük yaşamı etkileyen diğer belirtiler
değerlendirilebilir.
Her hastanın hastalığı, yaşı, kullandığı ilaçlar, beslenme durumu ve ihtiyaçları farklıdır. Bu nedenle palyatif bakım kişiye özel planlanmalıdır.
Palyatif bakım sadece yaşamın son döneminde mi uygulanır?
Hayır. Palyatif bakım konusunda en sık karşılaşılan yanlış düşüncelerden biri budur.
Palyatif bakım yalnızca terminal dönemde veya yaşamın son günlerinde verilen bir bakım değildir. Hastanın ihtiyacı varsa ciddi bir hastalığın daha erken dönemlerinde de tedaviye ek olarak planlanabilir.
Örneğin, kanser tedavisi devam eden bir hastada ağrı, bulantı, iştahsızlık veya ciddi halsizlik bulunuyorsa bu şikâyetlerin kontrolü için palyatif destek sağlanabilir.
Benzer şekilde, kronik kalp, akciğer, böbrek veya nörolojik hastalıkları bulunan kişilerde hastalık ilerledikçe ortaya çıkan ve günlük yaşamı güçleştiren sorunların yönetiminde de palyatif bakım gündeme gelebilir.
Kanser hastalarında palyatif bakım
Kanser hastalarında palyatif bakım, yalnızca kanserin son döneminde uygulanan bir yaklaşım değildir.
Kanser tedavisi sırasında hastalarda ağrı, bulantı, kusma, iştahsızlık, kilo kaybı, halsizlik, nefes darlığı, uyku sorunları veya hareket güçlüğü gibi yaşam kalitesini etkileyen çeşitli problemler ortaya çıkabilir.
Palyatif bakımın amacı, bu şikâyetleri değerlendirmek ve mümkün olduğunca azaltmaktır.
Hastanın onkolojik tedavisi devam ederken de ihtiyaç duyulduğunda palyatif bakım desteği verilebilir. Buradaki amaç, kanser tedavisinin yerine geçmek değil, hastanın tedavi sürecini daha konforlu geçirmesine yardımcı olmaktır.
Aynı zamanda hasta yakınlarının hastalık süreci hakkında bilgilendirilmesi ve bakım veren kişilerin desteklenmesi de önemlidir.
Kronik böbrek yetmezliğinde palyatif bakım
Kronik böbrek yetmezliği, özellikle ileri evrelerde hastanın günlük yaşamını önemli ölçüde etkileyebilen bir hastalıktır.
İleri böbrek hastalığında halsizlik, iştahsızlık, bulantı, kaşıntı, uyku problemleri, nefes darlığı, ödem ve günlük aktivitelerde zorlanma gibi sorunlar görülebilir.
Kronik böbrek yetmezliğinde palyatif bakımın amacı, hastanın mevcut tedavisinin yerine geçmek değil, ortaya çıkan şikâyetleri azaltmak ve yaşam kalitesini desteklemektir.
Tedavi planı oluşturulurken hastanın böbrek fonksiyonları, yaşı, diğer hastalıkları, kullandığı ilaçlar, beslenme durumu ve genel sağlık durumu birlikte değerlendirilir.
Kronik kalp yetmezliğinde palyatif bakım
Kalp yetmezliğinde palyatif bakım, özellikle hastalık ilerledikçe ortaya çıkan ve günlük yaşamı zorlaştıran belirtilerin yönetilmesine yardımcı olabilir.
Kalp yetmezliği olan hastalarda nefes darlığı, çabuk yorulma, halsizlik, bacaklarda şişlik, uyku sorunları ve hareket kapasitesinde azalma görülebilir.
Palyatif yaklaşımda kalp hastalığına yönelik tedaviler sürerken hastanın günlük yaşamını zorlaştıran belirtiler de ayrıca değerlendirilir.
Amaç, hastanın daha rahat nefes alabilmesi, mümkün olduğunca günlük aktivitelerini sürdürebilmesi ve yaşam kalitesinin korunmasıdır.
KOAH ve kronik akciğer hastalıklarında palyatif bakım
KOAH ve ileri kronik akciğer hastalıklarında en önemli sorunlardan biri nefes darlığıdır.
Nefes darlığına öksürük, halsizlik, uyku sorunları, hareket kısıtlılığı ve günlük işlerde zorlanma eşlik edebilir.
Bu hastalarda palyatif bakım, göğüs hastalığına yönelik tedavilerin yerine geçmez. Hastanın mevcut tedavisi devam ederken yaşam kalitesini bozan şikâyetlerin azaltılması için destekleyici bir yaklaşım oluşturulur.
Nefes darlığında palyatif bakım
Nefes darlığı, tek başına bir hastalık değil, birçok farklı hastalığın belirtisi olabilir.
Kalp yetmezliği, KOAH ve diğer akciğer hastalıkları, kanser, kansızlık ve çeşitli kronik hastalıklar nefes darlığına yol açabilir.
Bu nedenle palyatif bakımda nefes darlığını yalnızca bir belirti olarak azaltmaya çalışmak yeterli değildir. Öncelikle mümkün olduğunca altta yatan neden değerlendirilmelidir.
Nedene yönelik tedavi devam ederken hastanın solunum sıkıntısını azaltmaya ve konforunu artırmaya yönelik destekleyici tedaviler kişiye özel olarak planlanabilir.
Özellikle yeni başlayan veya aniden artan nefes darlığında öncelikle acil ya da altta yatan tıbbi nedenlerin değerlendirilmesi gerekir.
Alzheimer hastalarında palyatif bakım
Alzheimer hastalığında palyatif bakım, özellikle hastalık ilerledikçe daha önemli hâle gelebilir.
Alzheimer yalnızca unutkanlıktan ibaret değildir. Hastalığın ileri dönemlerinde kişi günlük ihtiyaçlarını tek başına karşılamakta zorlanabilir.
Beslenme ve yutma güçlüğü, hareket kısıtlılığı, uyku problemleri, huzursuzluk ve iletişim güçlükleri ortaya çıkabilir.
Bu dönemde palyatif bakımın amacı, hastanın konforunu korumak, günlük bakımını kolaylaştırmak ve ortaya çıkan sorunları mümkün olduğunca azaltmaktır.
Alzheimer hastalarında aile ve bakım verenlerin desteklenmesi de palyatif bakımın önemli bir parçasıdır. Çünkü uzun süreli bakım süreci hasta kadar aileyi de etkileyebilir.
Yaşlılarda palyatif bakım
İleri yaşta birçok kişide tek bir hastalık yerine birden fazla kronik hastalık aynı anda bulunabilir.
Örneğin, aynı kişide diyabet, hipertansiyon, kalp yetmezliği, böbrek hastalığı, KOAH veya nörolojik hastalıklar bir arada görülebilir.
Bu durumda tedavi yalnızca hastalıkları tek tek ele almak şeklinde düşünülmemelidir. Hastanın genel sağlık durumu, hareket kapasitesi, beslenmesi, kullandığı ilaçlar, günlük yaşamını ne ölçüde bağımsız sürdürebildiği ve yaşam kalitesi birlikte değerlendirilmelidir.
Yaşlılarda palyatif bakımın amacı, yaşlılığı tedavi etmek değildir. Amaç, mevcut hastalıkların oluşturduğu şikâyetleri azaltmak ve kişinin mümkün olduğunca rahat ve güvenli bir yaşam sürdürmesine destek olmaktır.
Diyabet hastalarında palyatif bakım
Diyabet, tek başına her hastada palyatif bakım gerektiren bir hastalık değildir.
Ancak ileri yaşta, birden fazla ciddi hastalığı bulunan veya ileri dönem komplikasyonları gelişmiş kişilerde tedavi hedeflerinin yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.
Bu hastalarda kan şekeri kontrolünün yanı sıra beslenme durumu, hipoglisemi riski, kullanılan ilaçlar, böbrek fonksiyonları ve kişinin genel yaşam kalitesi birlikte değerlendirilir.
Özellikle ileri yaş ve ciddi ek hastalıkların bulunduğu durumlarda tedavinin kişiye özel planlanması önemlidir.
Anemi (kansızlık) hastalarında palyatif bakım
Anemi (kansızlık), halsizlik, yorgunluk, çabuk yorulma, çarpıntı ve nefes darlığı gibi şikâyetlere neden olabilir.
Anemi, tek başına palyatif bakım gerektiren bir hastalık değildir. Ancak kanser, kronik böbrek hastalığı veya diğer ileri kronik hastalıklara eşlik eden anemi, hastanın yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir.
Bu durumda yalnızca kan değerlerine bakmak yerine aneminin nedeni, hastanın şikâyetleri ve genel sağlık durumu birlikte değerlendirilmelidir.
Amaç, hem mümkün olduğunda aneminin nedenine yönelik yaklaşım geliştirmek hem de hastanın günlük yaşamını etkileyen belirtileri azaltmaktır.
Terminal dönemde (ölümcül hastalıklarda) palyatif bakım
Terminal dönemde (ölümcül hastalıklarda) palyatif bakım, ilerleyici ve yaşamı sınırlayan bir hastalığın ileri aşamasındaki kişinin ihtiyaçlarına odaklanır.
Bu dönemde temel hedef, hastaya gereksiz yük oluşturabilecek uygulamalardan kaçınırken ağrı, nefes darlığı, bulantı, huzursuzluk ve diğer rahatsız edici belirtileri mümkün olduğunca kontrol altında tutmaktır.
Hastanın rahatlığı, konforu ve ihtiyaçları ön plandadır.
Terminal dönemde palyatif bakım, “hasta için yapılabilecek hiçbir şey kalmadığı” anlamına gelmez. Aksine, bu dönemde yapılacak bakımın hedefi değişir; hastanın konforunun sağlanması, şikâyetlerinin azaltılması ve hem hastanın hem de ailesinin desteklenmesi ön plana çıkar.
Palyatif bakım doktoru kimdir?
Palyatif bakım çoğu zaman tek bir hekimin yürüttüğü bir tedavi değildir. Multidisipliner, yani farklı sağlık profesyonellerinin birlikte çalıştığı bir ekip yaklaşımıdır.
Hastanın temel hastalığına ve ihtiyaçlarına göre iç hastalıkları, aile hekimliği, onkoloji, göğüs hastalıkları, nöroloji, kardiyoloji, nefroloji ve diğer ilgili branşlardan hekimler sürece katılabilir.
Palyatif bakım ekibinde hekimin yanı sıra hemşire, diyetisyen, psikolog, fizyoterapist ve ihtiyaç duyulan diğer sağlık profesyonelleri de görev alabilir.
İç hastalıkları uzmanı, özellikle birden fazla kronik hastalığı bulunan erişkin ve ileri yaştaki hastalarda genel sağlık durumunun değerlendirilmesi, kullanılan ilaçların gözden geçirilmesi, beslenme sorunları ve kronik hastalıkların birlikte yönetilmesinde önemli bir rol üstlenebilir.
Palyatif bakıma ne zaman başlanmalıdır?
Palyatif bakım için mutlaka hastalığın son dönemine gelmesini beklemek gerekmez.
Hastanın yaşam kalitesini bozan ağrı, nefes darlığı, iştahsızlık, halsizlik, beslenme güçlüğü veya benzeri şikâyetler ortaya çıktığında palyatif destek ihtiyacı değerlendirilebilir.
Palyatif bakıma ne zaman başlanacağına ilişkin tek bir zamanlama yoktur. Çünkü her hastanın hastalığı, hastalığın seyri, yaşı ve ihtiyaçları farklıdır.
Bu nedenle palyatif bakım planlaması kişiye özel yapılmalıdır.
Palyatif bakımda hasta yakınlarının önemi
Ciddi ve uzun süreli hastalıklar yalnızca hastayı değil, hastanın ailesini ve bakım veren kişileri de etkiler.
Özellikle uzun süre yatağa bağımlı olan, Alzheimer gibi ileri nörolojik hastalıkları bulunan veya günlük ihtiyaçlarını tek başına karşılayamayan kişilerin bakımında ailelerin de desteğe ihtiyacı olabilir.
Palyatif bakım yaklaşımında hasta yakınlarının bilgilendirilmesi, bakım sürecinin anlaşılır hâle getirilmesi ve karşılaşabilecekleri sorunlar konusunda yönlendirilmesi önem taşır.
Palyatif bakımın temel hedefi: Yaşam kalitesi
Palyatif bakımın merkezinde hastalık değil, hasta ve yaşam kalitesi vardır.
Her hastada aynı tedavinin veya aynı bakım planının uygulanması doğru değildir. Hastanın yaşı, temel hastalığı, eşlik eden diğer hastalıkları, kullandığı ilaçlar, beslenme durumu, günlük yaşam kapasitesi ve kişisel ihtiyaçları birlikte değerlendirilmelidir.
Palyatif bakım, hastanın tedavisinden vazgeçmek anlamına gelmez. Gerektiğinde hastalığa yönelik tedavilerin yanında yürütülen, hastanın şikâyetlerinin azaltılmasına ve yaşam kalitesinin desteklenmesine odaklanan bütüncül bir sağlık yaklaşımıdır.
Bu makalenin DoktorTakvimi web sitesinde yayımlanması, yazarın açık izniyle yapılmaktadır. Web sitesindeki tüm içerikler, fikri ve sınai mülkiyet mevzuatı kapsamında uygun şekilde korunmaktadır.
DocPlanner Teknoloji A.Ş. web sitesi tıbbi tavsiye sunmaz. Bu sayfanın içeriği, metinler, grafikler, görseller ve diğer materyaller de dahil olmak üzere, yalnızca bilgilendirme amacıyla oluşturulmuştur ve tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavinin yerini almak amacı taşımaz. Herhangi bir sağlık sorununuzla ilgili şüpheniz varsa, bir uzmana danışınız.
DocPlanner Teknoloji A.Ş.
E-5 Karayolu, Esentepe Mahallesi, Lapis Han, No:25 D:102-103-120
Kartal İstanbul, Türkiye