Perinatal Dönemde (Gebelikte ve Doğum Sonrası Dönemde) Obsesif Kompulsif Bozukluk - Prof. Dr. Pınar Çetinay Aydın

Perinatal dönem; gebelik, doğum ve doğum sonrası bir yıllık süreci kapsayan; biyolojik, psikolojik ve sosyal açıdan yoğun dönüşümlerin yaşandığı özgün bir gelişimsel dönemdir. Son yıllarda yapılan çalışmalar, bu dönemin yalnızca depresyon ve genel anksiyete açısından değil, obsesif-kompulsif bozukluk (OKB) açısından da yüksek risk taşıdığını güçlü biçimde göstermektedir. Özellikle 2025–2026 literatürü, perinatal OKB’nin klinik görünümünü, risk faktörlerini, anne-bebek ilişkisine etkilerini ve ayırıcı tanıdaki kritik noktaları daha ayrıntılı biçimde ortaya koymuştur.

Yeni yayınların ortak vurgusu, perinatal OKB’nin düşündüğümüzden daha yaygın olduğu, çoğu zaman gizlendiği ve sıklıkla postpartum depresyon ya da “normal annelik kaygısı” içinde gözden kaçtığı yönündedir.

Çok sayıda bilimsel çalışmanın sonuçlarını birleştirerek sonuç elde eden meta-analizler, gebelikte OKB prevalansını %2.1, %9.1; doğum sonrası dönemde %2.4, %6.2 olarak bildirmiştir. Bu oranlar genel toplumdan yaklaşık 1.5–2 kat daha yüksektir. Perinatal dönem, OKB başlangıcı açısından “kritik biyopsikososyal pencere” olarak tanımlanmıştır. OKB tanısından daha da yaygın olan ise klinik düzeyde olmayan obsesif-kompulsif belirtilerdir. Gebelikte OKB belirtileri yaklaşık %6, doğum sonrası dönemde yaklaşık %14 oranında görülmektedir. Bu bulgular, doğum sonrası dönemin özellikle obsesif belirtiler açısından yüksek riskli bir dönem olduğunu göstermektedir. Araştırmacılar, gebelikte obsesif belirtiler gösteren kadınların önemli bir kısmında doğum sonrası dönemde de belirtilerin sürdüğünü göstermiştir. Bu durum, perinatal OKB’nin yalnızca geçici stres tepkisi olmadığını; bazı kadınlarda kronikleşebilen bir klinik tabloya dönüşebildiğini düşündürmektedir. 2026’da yayımlanan yeni bir çalışma, perinatal dönemin yalnızca mevcut OKB’yi kötüleştirmediğini; bazı kadınlar için ilk OKB başlangıç dönemi olabileceğini göstermektedir.

Özellikle doğum sonrası ilk haftalar yüksek riskli olarak bulunmuştur. Bu risk artışından hormonal değişim, uyku yoksunluğu, sorumluluk artışı ve tehdit algısındaki artış etkili görünmektedir. Son dönemdeki çalışmalar, özellikle zarar verme içerikli obsesif düşüncelerin doğum sonrası dönemde sanıldığından çok daha yaygın olduğunu göstermektedir. Bebeği düşürme, boğma, kesici aletle zarar verme, yanlışlıkla zarar verme, mikrop bulaştırma gibi düşünceler görülebilmektedir. Bu düşünceler yoğun kaygı yaratmakta, kaçınma ve kontrol davranışlarına yol açmaktadır. Gebelikte yoğun fiziksel belirti yaşayan kadınlarda doğum sonrası özellikle sürekli kontrol etme, hijyen kompulsiyonları, bebeğin güvenliğine dair tekrar eden kontrol davranışları ön plana çıkmaktadır.

Aşırı kontrolcü, sürekli kontrol eden, bebeği sürekli gözlemleyen bir bakım örüntüsü geliştiren anneler olabilir; bu nedenle doğum sonrası OKB, bazen “aşırı ilgili annelik” biçiminde maskelenebilir.

Bu belirtiler erken tanındığında, psikoterapi ve/veya ilaçlar ile tedavisi mümkündür.

Referanslar:

Samuels J, Kimmel M, Krasnow J, Musci R, Nestadt PS, Osborne LM, Storch EA, Abramowitz JS, Nestadt G. Onset and exacerbation of obsessive-compulsive disorder in the perinatal period. Arch Womens Ment Health. 2026 Jan 16;29(1):19

Nakić Radoš S, Brekalo M, Matijaš M, Žutić M. Obsessive-compulsive disorder (OCD) symptoms during pregnancy and postpartum: prevalence, stability, predictors, and comorbidity with peripartum depression symptoms. BMC Pregnancy Childbirth. 2025 Feb 17;25(1):176.

Psikiyatrist | Psikiyatrist İstanbul | Psikiyatrist Ankara | Psikiyatrist İzmir | Psikiyatrist Bursa | Psikiyatrist Adana