SESSİZ KALANLAR - Kl. Psk. Nazlı Fatma Altun

SESSİZ KALANLAR

Yan sokağınızda bir çığlık sesi duyuyorsunuz ve sadece izliyorsunuz…

1964 yılının mart ayında, New York’ta bir kadın bıçaklanarak öldürüldü. Kendisini daha önce de rahatsız eden katil Winston Moseley, o gece iş çıkışı onu takip etmiş ve tecavüz etmeye kalkışmıştır. Karşı koymaya çalışan Kitty Genovese, çığlıklar atarak çevresinden yardım istedi. Katil, Genovese’i bıçaklayarak kaçtı. Kanlar içinde evine gitmeye çalışan Genovese’in yardım çığlıklarına kimse karşılık vermedi. Katil tekrar gelerek birkaç kere daha bıçakladı. Buna şahit olan 38 görgü tanığından biri hariç hiç kimse polisi aramadı. Bundan cesaret alan saldırgan ise Kitty’e son bıçak darbelerini indirdi ve Kitty Genovese öldü. Bu olay akıllara tek soruyu getirdi: “Neden kimse hiçbir şey yapmadı?” İşte bu sorunun cevabını gelin beraber bulalım.

Seyirci Kalma Etkisi, etrafta ne kadar çok insan varsa ortamda sıkıntı yaşayan kişiye müdahale/yardım edilme olasılığının o kadar düştüğünü öne sürer. Hayatınızda acil bir durumla karşı karşıya kaldığınızda ne kadar hızlı aksiyon alabilirsiniz? Sokakta yaralı birini gördüğünüzde kalabalıkları yararak o kişiye yardım etmek için koşar mıydınız? Herkesin bu sorulara karşı muhakkak bir cevabı vardır; fakat bu durumlar ile gerçekten karşılaştığınız zaman vereceğiniz tepkiler büyük ölçüde bulunduğunuz ortama ve etrafınızdaki insanların davranışlarına bağlıdır. Yapılan deneylere göre acil durumlarda vereceğimiz tepkiler, bu acil duruma tanıklık eden insanların sayısına göre değişiyor. Bu psikolojik fenomene göre, toplumda yardıma ihtiyacı olan insanlara tepki verme süremiz, grup içindeki birey sayısı arttıkça artıyor. Bir diğer deyişle ‘‘Benden başka diğer insanlar da var. Bir tek ben değilim.’’ düşüncesi nedeniyle üstümüze düşen görevi yapmıyoruz.

Bibb Latane ve John Darley tarafından yapılan bir deneyde katılımcılar 3 gruba ayrılıyor ve göstermelik birer anket doldurmaları rica ediliyor. Birinci odada tek bir katılımcı, ikinci odada 3, son odada ise 1 katılımcı ve iki sahte katılımcı olmak üzere 3 kişi bulunuyor. Katılımcılar anketleri doldururken odanın altından hafifçe duman verilmeye başlanıyor. Peki 3 odaya da konumlandırılmış katılımcılar buna nasıl tepki veriyorlar? İlk odada tek başına olan katılımcıların %75’i dışarı çıkarak dumanı haber veriyor. 3 katılımcının olduğu 2. odada bu oran %38’e düşüyor. 3. odada ise 2 sahte katılımcı dumana göz atıp kafalarını geri çeviriyorlar ve diğer gerçek katılımcının tepki verme oranı %10 olarak ölçülüyor. Sonuç olarak olaya tanık olan kişi sayısı arttıkça kişiler kendilerinde daha az sorumluluk hissederek diğerlerinin tepki vermesini bekliyor.

İzlediğimiz haberlerde bile bu tür olayların çok olduğunun farkına varıyoruz ve kimi zaman bu durumdan yakınıyoruz. Kime sorarsanız sorun, bu tür durumlarda insanlar başlarına böyle bir şey geldiğinde yardım ederim diyor; ama olay anında herkes birbirinden medet umuyor. Aslında hepimiz sessiz kalanlarız. Yan sokağımızda bir çığlık duyunca camı kapatan insanlarız. Bizler toplumun bize dayattığı sistemde yaşayan kör ve suskun insanlarız. Umarım gelişen bir dünyada değişen bir toplum oluruz. Susmak yerine haykıran, korkmak yerine cesur olan insanlardan…

NAZLI FATMA ALTUN

Psikolog | Psikolog İstanbul | Psikolog Ankara | Psikolog İzmir | Psikolog Bursa | Psikolog Adana