Sınırlarımız: Bir Özgürlük Kalesi mi, Yoksa Kendi Kendimizi Hapsettiğimiz Bir Zindan mı? - Psk. Betül Yüksel Çavumirza

Sınırlarımız: Bir Özgürlük Kalesi mi, Yoksa Kendi Kendimizi Hapsettiğimiz Bir Zindan mı?

Son zamanlarda her köşe başında, her kişisel gelişim podcast’inde aynı sihirli kelimeyi duyuyoruz: “Sınır koymak.” Hayatımızı kurtaracak, bizi toksik insanlardan arındıracak, içsel huzura kavuşturacak o kutsal reçete… Peki, gerçekten öyle mi yapıyoruz? Yoksa sınır koymayı, modern dünyanın arkasına saklandığımız yeni bir bencillik zırhı hâline mi getirdik?

Gelin, vitrini biraz indirip içeriye bakalım. Sınır dediğimiz şey, en yalın tanımıyla, bizim bittiğimiz ve bir başkasının başladığı yeri belirleyen o görünmez çizgidir. Ruhsal evimizin kapısıdır. Ancak günümüz dünyasında bu kapılar, artık misafir ağırlamak için değil, dışarıya savaş açmak için hırsla çarpılıyor.

İlişkilerimiz, sınır koyma furyası altında adeta gizli birer ego savaşına dönüştü. “Benim sınırlarım var” cümlesi, çoğunlukla “Benim konforum her şeyden önemli, senin ne hissettiğinle ilgilenmiyorum” demenin entelektüel kılıfı olmaya başladı. Karşımızdakinin ne hissettiğini anlamaya çalışmadan, perspektif almadan, her tartışmadan “Ben haklıyım, çünkü sınırlarımı koruyorum” çiğliğiyle çıkıyoruz. Oysa bu sınır koymak değil; kendi haklılık çöplüğümüzde körleşmektir.

DUVARLAR YÜKSELİRKEN TENHALAŞAN HAYATLAR

Farkında mısınız? Sınır koyalım derken, yavaş yavaş ve rıza göstererek yalnızlaşıyoruz. Korunmak için inşa ettiğimiz o yüksek duvarların arkasında, günün sonunda yapayalnız oturuyoruz. Çünkü insan, doğası gereği bağ kurmak zorundadır. Sınır, ötekiyle aramıza çekeceğimiz bir dikenli tel değildir; aksine, onunla nerede ve nasıl buluşabileceğimizi gösteren bir köprüdür.

KENDİMİZE DÜRÜST BİR SORU

“Ben şu an kendimi mi koruyorum, yoksa incinme korkum yüzünden sevmeyi ve sevilmeyi mi reddediyorum?”

Gerçek bir ilişki; öz-saygı, özerklik ve bağlantıda kalabilme dengesi üzerine kurulur. Kendimiz olmaktan vazgeçmeden bir başkasına yer açabilmektir olgunluk. Sınırlar, bizi diğerlerinden koparan baltalar değil, kendi rengimizi kaybetmeden başkasının rengiyle uyum yakalamamızı sağlayan fırça darbeleridir.

BİR TEST: DUVARLARINIZ MI VAR, YOKSA SINIRLARINIZ MI?

Peki, kendi hayatımıza döndüğümüzde durum ne? Çoğumuz sınır koyduğumuzu zannederken aslında iki uçtan birine savruluyoruz: Katı sınırlar ya da aşırı esnek (silik) sınırlar. Sınırlarımızın hangi tarafa büküldüğünü anlamak, kendimize karşı vereceğimiz en dürüst sınavdır.

Eğer sınırlarınız katı ise, hayatı bir savunma cephesinden izliyorsunuz demektir. Katı sınırları olan insanlar, incinmekten o kadar korkarlar ki kimsenin içeri girmesine izin vermezler. Yakın ilişkilerden kaçınıyorsanız, kimsenin size yaklaşmasına izin vermiyorsanız, yardım istemeyi bir zayıflık olarak görüp her şeyi tek başınayken bile omuzlamaya çalışıyorsanız ve en ufak bir fikir ayrılığında insanları hayatınızdan bir kalemde silebiliyorsanız; sınırlarınız sınır değil, kalenizdir. Ve o kalenin içinde güvendesinizdir, evet, ama aynı zamanda yapayalnızsınızdır.

Diğer uçta ise aşırı esnek, yani silik sınırlar durur. Bu uçta yaşayanlar ise adeta kapısı penceresi olmayan, rüzgârın her estiğinde içeriye her şeyi doldurduğu bir ev gibidir. Hayatınızdaki insanlara “hayır” diyemiyorsanız, başkalarının istekleri uğruna kendi değerlerinizden ve zamanınızdan sürekli ödün veriyorsanız, sırf kabul görmek ve sevilmek için başkalarının sorunlarını kendi sorununuz gibi sırtlanıyorsanız ve başkalarının ne düşündüğü sizin ne hissettiğinizden daha önemli hâle geldiyse; sınırlarınız çok esnek, hatta erimiş demektir. Başkalarını memnun etmeye çalışırken kendi benliğinizi incitiyorsunuzdur.

KATILAŞMAK DEĞİL, ESNEMEK HAYAT KURTARIR

En büyük yanılgılarımızdan biri de sınırları taşa kazınmış, değişmez yasalar sanmak. Her insana, her duruma ve her bağlama aynı katılıkta sınır uygulamaya çalışmak bizi korumaz, sadece psikolojik olarak katılaştırır ve kırılganlaştırır.

Hayat dinamiktir. Sınır dediğimiz olgu, psikolojik esneklik gerektirir. Sağlıklı olan, sınırların ne hiç olmaması ne de bir beton blok gibi donmasıdır. Esnek sınır; ne zaman “evet”, ne zaman “hayır” diyeceğini bağlama göre seçebilmektir. Yas tutan bir dosta açtığınız sınırla, enerjinizi sömüren bir iş arkadaşına koyduğunuz sınır aynı olamaz, olmamalıdır. Bağlamın farkında olmadan, robotik bir şekilde uygulanan her kural, en başta bizi insansızlaştırır.

Bir dostunuzun zor gününde sınırlarınızı esnetip ona omuz verebilmek, ama aynı dostunuz bu durumu bir suistimale dönüştürdüğünde o sınırı yeniden eski konumuna getirebilme olgunluğudur. Sınır dediğimiz olgu, her insana ve her duruma uygulanan robotik bir şablon değildir. Sağlıklı bir sınır; gerektiğinde esneyebilen, gerektiğinde ise geçit vermeyen saydam bir tül gibidir. Duvar değil.

Günün sonunda, sağlıklı sınırların asıl amacı bizi dünyadan yalıtmak değil, dünyanın içinde “kendimiz olarak” daha güvenle ve şefkatle var olmamızı sağlamaktır. Kendimizi korurken kalbimizi kurutmadığımız, bencilce haklılıklar yerine şefkatli bağlar kurabildiğimiz dengeli ilişkilere…

Betül Çavumirza

Psikolog | Psikolog İstanbul | Psikolog Ankara | Psikolog İzmir | Psikolog Bursa | Psikolog Adana