Travma Sonrası Büyüme (post-traumatic growth) - Kl. Psk. Beyza Gençelli Çekim

Travma Sonrası Büyüme (post-traumatic growth)

Travma, DSM-5 (Amerikan Psikiyatri Birliği, Mental Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı, 5. Baskı) tarafından, bir kişinin başına gelen ve/veya doğrudan tanıklık ettiği ya da aile üyesi gibi yakınen tanıdığı bir kimsenin yaşadığı, can güvenliğini sarsan, beklenmedik, şiddetli ya da tehdit edici yaşam olayı olarak tanımlanır. Söz konusu olaylar sıklıkla ölümle sonuçlanabilecek ya da ciddi yaralanmalara yol açabilen fiziksel saldırılar, doğal afetler, trafik kazaları, cinsel şiddet ya da savaş gibi olayları içerebilir.

Travma Sonrası Büyüme

Travmatik bir deneyimin ardından sıklıkla negatif duygularla, yıkıcı düşüncelerle ve zorluklarla mücadele etmek durumunda kalırız. Travmanın ardından gelen süreç de en az travma kadar zorlayıcı olabilir ve hatta ikincil travmaya neden olabilir. Bazı durumlarda ise bu zorlayıcı süreçler, travmanın etkilerinin sürmesine ve büyümesine neden olur. Ancak bazılarımız travmanın etkilerinden ve sonrasındaki zorlu süreçten güçlenerek çıkar. Bu durum travma sonrası büyüme olarak tanımlanır.

Travma sonrası büyüme pek çok şekilde ortaya çıkabilir. Çünkü bu deneyim, tıpkı travma gibi, kişiye özgüdür, eşsizdir. Genel itibariyle tanımlanan bazı özellikler olsa da her bireyin bunu deneyimleme biçimi bambaşka olacaktır. Travma sonrası büyüme, travmanın olumsuz etkileriyle mücadele ederken kişinin olumlu kaynaklarını keşfetmesi ve geliştirmesi için bir fırsat sunar. Bu süreçte kişi, yaşadığı travmayı yeniden anlamlandırmak için çabalayabilir. Yaşamındaki değerleri ve anlamları keşfetme arzusu duyup bunları sil baştan yazabilir. Yaşamdaki zorluklara dair büyük bir dayanıklılık geliştirebilir ve içsel yolculuğunda anlamlı adımlar atabilir.

Kendini Tanıma ve Anlama İhtiyacı

Travma sonrası büyüme sürecinde belki de en önce atılan adımlar arasında kişinin kendini gözlemleme ve tanıma arzusu gelir. Kişi öncelikle kendini tanıma ihtiyacını fark edebilir. Kendiyle kurduğu ilişkiyi derinleştirmek ya da duygu ve düşüncelerine yakından bakmak isteyebilir. Benzer şekilde, travma sonrası büyümenin ardından kişi kendine daha şefkatli davranabilir ya da kendi ihtiyaçlarıyla daha yakından ilgilenebilir. Kişinin yaşadığı zorlu süreçle beraber içsel kaynaklarını, güçlü kişilik özelliklerini ve başa çıkma becerilerini yeniden keşfetmesi mümkün olabilir.

İlişkilerde Derinlik ve Yakınlık Arzusu

Travma sonrası büyüme ile kişide mevcut ilişkilerini ve ilişkilenme biçimlerini gözlemleme ihtiyacı doğabilir. Kişi daha anlamlı, derin ve samimi ilişkiler kurma arzusunda olabilir. İlişkilerinin yaşam değerlerine uygun, kalıcı ve duygusal olması önem kazanabilir. İlişkilerindeki derinlik ve yakınlığı yeniden gözden geçirebilir. Anlamlı bulmadığı ilişkileri sonlandırma ya da sınırlama ihtiyacı hissedebilir. Aynı zamanda ilişkilenme biçimi kendine benzer olan diğer insanlarla daha derinlikli ilişkiler geliştirebilir. Başkalarıyla daha fazla paylaşma ve dayanışma eğilimi gösterebilir.

Psikolojik Esneklik Kazanma

Travma sonrası büyüme, genel itibariyle kişinin travmatik bir deneyim sonrasında kendini daha güçlü, daha adapte ve daha esnek hissetmesi olarak tanımlanabilir. Şiddetli fırtınalarda en çok zarar gören ağaçlar genellikle sert gövdesi ve dalları olan görkemli ağaçlardır. Buna karşın yerde biten ufak bir ot hiç zarar görmeyebilir. Bu, gövdesinin esnekliğiyle ilişkilidir. Sert ve görkemli bir gövdeden ziyade esnek bir yapı daha dayanıklı olabilir. Psikolojik esneklik de buna benzetilebilir. Düşünce ve inançlarımız ne kadar katı ise yaşamda karşımıza çıkan zorluklarla baş etme ihtimalimiz o kadar düşer. Travma sonrası büyüme sürecinde kişi yaşamdaki belirsizliğin kaçınılmaz olduğu gerçeğiyle yüzleşir ve bu belirsizliklerle başa çıkabilmek adına psikolojik esneklik gerçekleşebilir. Bu durum, yaşamda fikir ve inançlarımız olmadığı anlamına gelmez. Aksine farklı seçenekleri değerlendirebilen, fikir ve inançları üzerine gözlem yapabilen ve gerektiğinde bunları revize edebilen bir yapıda olduğumuzu gösterir.

Anlam Bulma İhtiyacı ve Arzusu

Travma sonrası büyümenin ardından kişinin daha anlamlı ve değerlerine uygun bir yaşam sürdürme arzusu ortaya çıkabilir. Bu hayatta neden var olduğu, yapıp ettiklerinin ne anlam ifade ettiği ve buna benzer pek çok soru üzerine kafa yorabilir. Yaşamdaki seçimlerinin ve gittiği yolun kendi tercihleri olup olmadığı üzerine kafa yorabilir. Bu tercihleri gözden geçirmek ve onları kendi yaşam değer ve amaçlarına uygun düzenlemek isteyebilir. Böylelikle daha anlamlı ve doyumlu bir hayat sürme ihtimali artar. Psikiyatrist ve nörolog Viktor Emil Frankl, kendi anlam arayışını ve içsel yolculuğunu da anlatan İnsanın Anlam Arayışı adlı kitabında bu konudaki çok değerli gözlem ve fikirlerini aktarmaktadır.

Psikolog | Psikolog İstanbul | Psikolog Ankara | Psikolog İzmir | Psikolog Bursa | Psikolog Adana