1. Ameliyatsız Bel Fıtığı Tedavisi Nasıl Yapılır?
Bel fıtığı tanısı konduğunda ilk akla gelen soru çoğu zaman “Ameliyat olmam gerekir mi?” sorusudur. İyi haber şu ki bel fıtığı olan hastaların büyük bölümü ameliyata hiç ihtiyaç duymadan düzelir. Bu yazıda ameliyatsız bel fıtığı tedavisinin adımlarını ve hangi durumda bir üst basamağa geçildiğini anlatıyorum.
Ameliyatsız tedavi ne zaman yeterli olur?
Bacakta hızla artan güçsüzlük ya da idrar ve dışkıyı tutmada güçlük gibi acil bulgular yoksa ameliyatsız yaklaşım çoğu hastada ilk ve yeterli seçenektir. MR’da fıtığın büyük görünmesi tek başına ameliyat nedeni değildir; şikâyetleriniz ve muayene bulgularınız en az görüntü kadar belirleyicidir. Fıtık zamanla kendiliğinden küçülebilir, bu yüzden sürecin doğru yönetilmesi önem taşır.
Birinci adım: ilaç, hareket ve egzersiz
Sinir çevresindeki yangıyı ve ödemi azaltmak için doktorunuzun belirleyeceği bir ilaç planı uygulanır. Uzun süre yatakta kalmak iyileşmeyi geciktirir. Kısa bir dinlenmenin ardından ağrıyı çok artırmayan hareketlerle günlük hayata dönmek daha doğru bir yoldur. Fizik tedavi ve belirli egzersizler, omurgayı saran kasları güçlendirerek fıtığın üzerine binen yükü hafifletir. Hafif ve orta şiddetteki şikâyetlerde bu adımlar çoğu zaman yeterli olur.
İkinci adım: girişimsel ağrı tedavileri
İlaç ve egzersiz yeterli gelmediğinde, ameliyata geçmeden önce başvurabileceğimiz girişimsel yöntemler vardır. Bunlar hastanede yatmayı gerektirmeyen, günübirlik işlemlerdir.
Nokta atışı tedavisi (epidural enjeksiyon): Görüntüleme cihazı eşliğinde, ağrıyı ve şişliği azaltan ilaç tam olarak sıkışan sinirin çevresine bırakılır. Böylece hasta, iyileşme sürecini ağrısı kontrol altındayken geçirir.
Nükleoplasti: Seçilmiş hastalarda ince bir iğneyle disk içine ulaşılır ve diskin içindeki basınç düşürülür. Kesi gerekmez.
Hangi yöntemin size uygun olduğu fıtığın yerine, büyüklüğüne ve şikâyetlerinize göre belirlenir.
Neden önce ameliyatsız yöntemler denenir?
Ameliyatsız seçenekler hastanede yatış gerektirmez, günlük hayata hızlı dönüşe izin verir ve cerrahiye göre daha az risk taşır. Doğru seçilmiş hastada etkili sonuç alınabildiği için acil bir durum yoksa tedaviye bu basamaklardan başlamak mantıklıdır.
Ameliyat ne zaman gerekir?
Yeterince denenmiş ameliyatsız tedaviye rağmen bacak ağrısı ve güçsüzlük sürüyorsa ameliyat konuşulur. Ağrıdan bağımsız olarak bacakta güç kaybı hızla ilerliyorsa ya da idrar ve dışkı kontrolü bozuluyorsa beklemeye yer yoktur.
Beklememeniz gereken belirtiler
Şu belirtilerden biri varsa vakit kaybetmeden bir omurga cerrahına ya da acil servise başvurun:
- Bacaktaki gücün kısa sürede azalması
- Ayak bileğini kaldıramayıp ayağı sürümeye başlamak
- İdrarı yapamamak ya da tutamamak
- Dışkıyı tutmada yeni ortaya çıkan zorluk
- Kalçada, makat çevresinde ve bacak arasında uyuşukluk
Tedavi kararı nasıl verilir?
Muayenede şikâyetlerinizin ne zaman başladığını, ağrının nereye yayıldığını, uyuşma ya da güç kaybı olup olmadığını ve daha önce uygulanan tedavileri dinler, gerekli görüntülemeleri sizinle birlikte değerlendiririm. Hem ameliyat hem de girişimsel tedavileri uyguladığım için size tüm seçenekleri tarafsız anlatabilirim. Sinir kaybı olmayan bir hastada MR’da iri görünen bir fıtığa ameliyatsız tedavi, güç kaybı ilerleyen bir hastada ise küçük görünen bir fıtığa ameliyat önerdiğim olur. Önemli olan doğru hasta, doğru zaman ve doğru yöntemdir.
Beyin ve Sinir Cerrahisi Uzmanı Op. Dr. M. Levent Deniz
2. Nokta Atışı Tedavisi Nedir, Nasıl Yapılır?
Nokta atışı tedavisi, bel fıtığı yüzünden bacağa vuran ağrıda ameliyata geçmeden önce başvurulan en yaygın girişimsel ağrı tedavilerinden biridir. Tıpta transforaminal epidural enjeksiyon olarak adlandırılır. İlacın doğrudan ağrının kaynağına ulaştırılması esasına dayanır.
Nokta atışı nasıl çalışır?
Bel fıtığı, omurga kanalındaki sinir köküne baskı yapar ve çevresinde ödem ile yangı oluşturur. Ağrının büyük kısmı bu yangıdan kaynaklanır. Nokta atışında görüntüleme cihazı eşliğinde ince bir iğneyle sıkışan sinirin hemen yanına ulaşılır ve burada yerel uyuşturucu ile yangı giderici bir ilaç bırakılır. Amaç, sinir çevresindeki ödemi ve yangıyı azaltıp ağrıyı yatıştırmaktır.
İşlem günü neler yaşanır?
Özel bir hazırlık gerekmez. İşlem bölgesi uyuşturularak yapılır, isterseniz hafif bir sedasyon eklenebilir. Tüm işlem yaklaşık yirmi dakika kadar sürer. Ardından kısa bir gözlem yapılır ve aynı gün evinize dönersiniz.
İlacın asıl etkisi çoğu hastada üçüncü ya da dördüncü günden itibaren hissedilmeye başlar. İşlemin hemen sonrasında uyuşturucu ilacın etkisiyle geçici bir rahatlama hissedilebilir. Bu rahatlama kısa sürer ve asıl etkiyle karıştırılmamalıdır.
Kimlere uygulanır?
Nokta atışı, acil cerrahi gerektirmeyen ve özellikle bacağa yayılan sinir ağrısı ön planda olan bel fıtığı hastalarında tercih edilir. Karar yalnızca fıtığın boyutuna göre verilmez. Şikâyetlerin dağılımı, nörolojik muayene, MR bulguları ve fıtığın yeri birlikte değerlendirilir.
Kimlere uygulanmaz?
- Vücutta aktif enfeksiyonu olanlara
- Kanama riski kontrol altında olmayanlara
- Bazı kan sulandırıcı ilaçları kullananlara (ilaç kullanımı işlemden önce değerlendirilir)
- Kontrolsüz ağır metabolik hastalığı olanlara
- Kullanılacak ilaçlara karşı ciddi alerjisi olanlara
Üç farklı yaklaşım
Fıtığın yerine ve yaygınlığına göre üç teknikten biri seçilir. Nokta atışı olarak bilinen transforaminal yaklaşım, yalnızca fıtık ve sinir sıkışmasının olduğu dar bir bölgeye yönelir. İnterlaminar yaklaşım, birden fazla seviyede fıtık veya yaygın kanal darlığı olan hastalarda tercih edilir. Kaudal yaklaşım ise omurganın en alt seviyesindeki fıtık ve kanal darlığı şikâyetlerinde kullanılır.
Yan etkiler
Görüntüleme eşliğinde ve uygun güvenlik önlemleriyle yapıldığında ciddi sorunlar nadirdir. Görülenler çoğunlukla hafiftir ve kendiliğinden geçer: işlem sırasında kısa süreli baygınlık hissi, ilaç kaynaklı birkaç gece uykusuzluk, yüzde kızarıklık ya da baş ağrısı ve birkaç gün süren hafif ağrı artışı.
Ameliyatı önler mi?
Doğru seçilmiş hastada nokta atışı, ameliyat ihtiyacını azaltabilir. Tedavi, ağrı kontrol altına alınırken fıtığın kendiliğinden küçülmesine zaman tanıyan bir köprü görevi görür. Her hastada işe yaramayabilir ve bu durumda diğer seçenekler değerlendirilir.
Karar nasıl verilir?
Binlerce hastaya epidural enjeksiyon uyguladım. Bu yöntemin yerini bilen bir hekim olarak, tedaviye uygun hastayı seçmenin ve işlemi doğru tekniğe göre yapmanın sonucu belirlediğini görüyorum.
Beyin ve Sinir Cerrahisi Uzmanı Op. Dr. M. Levent Deniz
