Çocuklarda Stres Belirtileri: Kaygı Kendini Nasıl Gösterir? - Kl. Psk. Simay Tarhan

Stres, yaşamın doğal bir parçasıdır ve yalnızca yetişkinlere özgü değildir.

Çocuklar da gelişimleri boyunca yeni deneyimler, değişen yaşam koşulları ve karşılaştıkları zorluklar karşısında stres yaşayabilirler. Ancak çocuklar, yaşadıkları duyguları her zaman sözcüklerle ifade edemezler. Bu nedenle stres ve kaygı çoğu zaman davranışları, bedensel belirtileri ya da günlük işlevselliklerindeki değişimler aracılığıyla kendini gösterir.

Çocuklar gelişimsel olarak duygularını düzenleme becerilerini zaman içinde kazanırlar. Bu nedenle yoğun stres altında bazı çocuklar daha huzursuz, öfkeli ya da hareketli olabilirken; bazıları içine çekilebilir, daha sessiz davranabilir veya çevresiyle etkileşimini azaltabilir. Uykuya dalmakta güçlük, sık sık karın ya da baş ağrısından yakınma, iştah değişiklikleri, dikkatini toplamakta zorlanma veya daha önce keyif aldığı etkinliklere ilgisinin azalması da stresin yansımaları arasında yer alabilir. Bazı çocuklarda ise gelişimin daha erken dönemlerine ait davranışların yeniden görülmesi, stres karşısında ortaya çıkan geçici bir uyum tepkisi olabilir.

Her stres belirtisi bir ruh sağlığı sorunu olduğu anlamına gelmez. Yeni bir okula başlamak, öğretmen değişikliği, sınavlar, kardeşin doğumu ya da taşınma gibi yaşam olayları çocuk için geçici bir stres kaynağı olabilir. Kısa süreli stres, çocuğun yeni durumlara uyum sağlamasına yardımcı olan doğal bir süreçtir. Değerlendirilmesi gereken nokta, stresin ne kadar yoğun olduğu, ne kadar sürdüğü ve çocuğun günlük yaşamını ne ölçüde etkilediğidir.

Çocuklarda kaygıyı anlamaya çalışırken yalnızca davranışa odaklanmak yerine, davranışın altında yatan ihtiyacı ve duyguyu fark etmek önemlidir. Çünkü davranış çoğu zaman çocuğun bize anlattığı değil, anlatamadığı duyguların ifadesidir. Bu nedenle “Neden böyle davranıyorsun?” yerine “Son zamanlarda seni zorlayan bir şey var mı?” ya da “Bugün kendini nasıl hissediyorsun?” gibi merak eden ve yargılamayan sorular sormak, çocuğun duygularını paylaşmasını kolaylaştırabilir.

Çocukların stresle baş edebilmesini destekleyen en önemli koruyucu etkenlerden biri, güvenli ve öngörülebilir bir çevredir. Günlük rutinlerin mümkün olduğunca korunması, oyun ve dinlenme için zaman ayrılması, ebeveynle kurulan sıcak ve duyarlı ilişki ile çocuğun duygularının kabul edildiğini hissetmesi, stresin olumsuz etkilerini azaltabilir.

Ancak belirtiler uzun süre devam ediyor, giderek şiddetleniyor ya da çocuğun okul yaşamını, arkadaş ilişkilerini, aile içindeki işlevselliğini veya gelişimini belirgin biçimde etkilemeye başlıyorsa bir çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanından destek almak faydalı olacaktır. Erken dönemde fark edilen güçlükler, hem çocuğun duygusal iyi oluşunu destekler hem de ailelerin süreci daha sağlıklı yönetmesine katkı sağlar.

Psikolog | Psikolog İstanbul | Psikolog Ankara | Psikolog İzmir | Psikolog Bursa | Psikolog Adana