DOĞRU POSTÜRDE HANGİ KASLAR ÖNEMLİ? - Fzt. Mustafa Burak Türkoğlu

Postür ve Vücut Dengesinin Kas-İskelet Sistemiyle İlişkisi

Postürün Tanımı ve İşlevi

İnsan vücudunun kas-iskelet sistemiyle birlikte yerçekimine karşı direnç göstermesi ve bu direncin sonucunda ortaya çıkan durum, postür olarak tanımlanır. Postür, yerçekimine karşı direnç sağlayarak ortaya çıkan bir duruş biçimidir ve dengenin altyapısını oluşturur (Morioka ve Yagi, 2004). Vücut kompozisyonunda, sinir sistemi ile kas ve iskelet sistemi işbirliği yaparak vücudu denge durumunda tutar. İnsan vücudu, uzun bir yapı olan ayak tabanları üzerinde durur ve ağırlık merkezi genellikle pelvisin üzerindedir (Widmater ve ark., 2013). Ayak tabanlarının üzerinde durarak vücudun dengede kalmasını sağlar ve yerçekimi merkezinin bu tabanın dışına çıkmasını engeller (Horak, 1997).

Literatürde Postür Tanımları

Literatürde vücut postürü ile ilgili farklı, ancak içerik olarak benzer birçok tanımlama yer alır. Genel anlamı ile ifade edecek olunursa, vücudun belirli bölümlerinin eklemlerle birleşmesi ve bu birleşimin sinirler ile kaslar vasıtasıyla kontrol edilmesi sayesinde ortaya çıkan oluşumu postür olarak adlandırılır. Her ekleme ve her uzva bağlı kas grupları farklı isimler alır. Vücudun dengede ve dik durmasına olumlu etkileri bulunan birçok kas grubu mevcuttur. Omuz kas grubu, kol kasları, göğüs kas grubu, sırt kasları, karın (abdominal bölge) ve lumbal bölge kasları, kasık ve uyluk kasları (quadriceps) ve benzeri kas grupları postürü oluşturur. Buradan hareketle “postüral” kelimesi, vücudun baş bölümünden ayak parmak ucuna kadar uzanan bütün kas, sinir, tendon, eklem ve kemik sisteminin dengesini ifade eder (Şimşek ve Ertan, 2011).

Postürün Belirleyici Faktörleri ve Referans Noktaları

İnsan postürü, ayaklardan başlar, gövde ve başın yerçekimi, destek yüzeyleri, görsel çevre ve iç çevreye göre aktif hizalamasını kapsar (Horak, 2006). Doğru duruştan sapma veya duruş bozuklukları, daha fazla enerji harcamayı gerektirir (Li ve ark., 2024). Omurgadaki bozulmalar, vücut asimetrisi, kas dengesizliği, esneklik kaybı ve ağrı gibi sağlık sorunlarına neden olabileceği gibi (Dimeglio & Canavese, 2012), psikolojik boyutları ve yaşam kalitesi üzerinde de olumsuz etkilere yol açabilir. İyi bir postür, dengeli ve verimli hareket sağlarken ağrı ve yaralanmaların önlenmesi için ve denge ile düşme riskinin azaltılması için büyük bir önem taşımaktadır.

Postürün Kontrolü ve Kas Grupları

Postür; vücudun her kısmının kendisine bitişik segmente ve bütün vücuda oranla en uygun pozisyonda yerleştirilmesidir (Kendall ve ark., 1993). Postür, bireyin anatomik duruş pozisyonunda vücut bölümlerinin birbirine göre dizilimi veya kas-iskelet sisteminin vücudu zarardan korunacak biçimde vücut düzlem ve eksenleri üzerinde düzgün olarak konumlanmasıdır. Kişilerin yaşamları süresince fiziksel ve psikolojik durumlarını etkileyen önemli bir özelliktir. Vücut ağırlığının oranları, kas performansı, cinsiyet, yaşa bağlı yapısal faktörler, psikolojik durum ve kişilik, proprioseptif kapasite, meslek gibi faktörler alışılan istirahat postürünü etkiler. İyi postür, her bir vücut bölümünün ağırlık merkezinde dikey olarak konumlanmasıdır. Ağırlık merkezindeki herhangi bir sapma postür bozukluklarına yol açmaktadır (Penha ve ark., 2009).

Vücut postürü, birkaç vücut segmentinin esnek eklemler tarafından bir araya gelerek sinir-kas sistemi ile kontrol edilmesinin ürünüdür. İdeal postürün, tüm vücut bölümlerinin dikey olarak hizalandığı ve tüm eklem eksenlerinin yerçekim çizgisinden geçtiği zaman oluştuğu ifade edilmektedir. Birkaç eksternal referans noktası ile postür ifade edilecek olursa; kulak memesi dahil olmak üzere akromion, femurun başının orta hattının hafif posterior kısmı ve anterior ile lateral malleol içermektedir. Ayakta duruş sırasında postural kontrol birden fazla eklem ayarlamasını gerektirmesine rağmen, dik postürün sağlanmasından sorumlu kasların genellikle abdominal kaslar ve sırt ekstansörlerinin olduğu düşünülmektedir. Ancak bu, oldukça sınırlı bir tanımlamadır; çünkü ayağın tabanı üzerindeki kaslar posterior kalça kasları, omuz ve kürek kemiği arasındaki kaslar (trapezius ve rhomboidler) da postural kaslar olarak belirtilmektedir. Ayak bileği plantar fleksörleri (gastrocnemius ve soleus), diz fleksörleri (hamstringler), kalça ekstansörleri (gluteus maximus) ve omuz fleksörlerinin (deltoid) de postural kaslar içerisinde önem taşımaktadır (Hughes ve ark., 1995). Yaggie ve McGregor (2002) çalışmalarında plantar fleksörlerin ve dorsifleksörlerin (tibialis anterior) önemli postüral kontrol kasları olduğunu vurgulamaktadırlar.

KAYNAKLAR

Morioka S ve Yagi F. (2004). Influence of perceptual learning on standing posture balance: Repeated training for hardness discrimination of foot sole. Gait Posture, 20(1), 88-110
Widmater E, Raff H ve Strang K. (2013). Vander’s Human Physiology. The Mechanisms of Body Function. Güneş Kitapevi, Ankara, 216 p
Horak FB. (1997). Clinical assessment of balance disorders. Gait Posture, 6(1), 76-84. p.
https://tr.inbody.com/
Şimşek, D., Ertan, H. (2011). Postural kontrol ve spor: spor branşlarına yönelik postural sensör-motor stratejiler ve postural salınım. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, IX(3), 81-90.
Yaggie, J.A. & McGregor, S.J. Effects of isokinetic ankle fatigue on the maintenance of balance and postural limits. Arch Phys Med Rehabil, 83(2):224-8, 2002 (From PubMed, Abstract No. 11833026).
Hughes, M.A.; Schenkman, M.L.; Chandler, J.M. & Studenski, S.A. Postural responses to platform perturbation: kinematics and electromyography. Clinical Biomechanics, 10(6): 318-322, 1995.
Horak, F. B. (2006). Postural orientation and equilibrium: What do we need to know about neural control of balance to prevent falls? Age and Ageing, 35(Suppl 2), ii7–ii11.
https://doi.org/10.1093/ageing/afl077
Dimeglio, A., & Canavese, F. (2012). The growing spine: How spinal deformities influence normal spine and thoracic cage growth. European Spine Journal, 21(1), 64–70.
https://doi.org/10.1007/s00586-011-1983-3
Li, F., Omar Dev, R. D., Soh, K. G., Wang, C., & Yuan, Y. (2024). Effects of Pilates exercises on spine deformities and posture: A systematic review. BMC Sports Science, Medicine and Rehabilitation, 16, 55. https://doi.org/10.1186/s13102-024-00843-3

Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Uzmanı | Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Uzmanı İstanbul | Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Uzmanı Ankara | Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Uzmanı İzmir | Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Uzmanı Bursa | Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Uzmanı Adana