İçimizdeki Görünmez Sürücüler: Kendi Duygularımıza Yabancılaşmaktan Nasıl Kurtuluruz - Kl. Psk. Ömer Faruk Güzelgöz

İçimizdeki Görünmez Sürücüler: Kendi Duygularımıza Yabancılaşmaktan Nasıl Kurtuluruz?

Gündelik hayatın bitmek bilmeyen koşturmacasında, durup “Ben şu an gerçekten ne hissediyorum?” diye sormak çoğumuzun aklına bile gelmiyor. Zihnimiz çevreden gelen karmaşık uyaranları işlerken, aslında sadece mantığımıza değil, devasa ve yoğun bir duygusal ağa güvenir. Duygularımız; hayatta verdiğimiz kararların, takındığımız tavırların ve kurduğumuz ilişkilerin arka planda çalışan “görünmez sürücüleri” gibidir. Eğer bu içsel sürücülerin farkında değilsek, insan kendi eylemlerinin kökenine bile yabancılaşabilir. Ancak içimizden gelen bu sinyalleri doğru okumayı başardığımızda, dışarıdan son derece kaotik görünen hayatımız bir anda anlamlandırılabilir ve yönetilebilir bir zemine oturur.

Klinik gözlemler bize insanın ne kadar kırılgan ama bir o kadar da savunmacı bir doğası olduğunu gösteriyor. İnsan psikolojisi acıdan kaçmak ve kendini korumak için, rahatsız edici duyguları bastırmakta ya da kılık değiştirerek dışa vurmakta ustadır. Günlük yaşamda sergilediğimiz pek çok ani tepkinin altında aslında bilince tam çıkmamış, adını bile koyamadığımız duygusal yükler yatar. Örneğin, derin bir utanç hisseden ve narsisistik bir kırılma tehdidi yaşayan biri aniden içe kapanıp susabilir. Ya da temelinde korku ve çaresizlik yatan bir durum, dışarıya aniden sertlik ve öfke patlaması olarak yansıyabilir. Sürekli ve kronik bir kaygı içinde yaşamak bizi yeni deneyimlerden ve yüzleşmekten kaçmaya zorlarken, gizli kalmış kırgınlıklar sevdiklerimizle aramıza duygusal mesafeler koymamıza ya da pasif-agresif tavırlar sergilememize neden olur.

İşin en çarpıcı yanı, çoğu zaman bu tepkileri neden verdiğimizi biz bile tam olarak bilemeyiz. Duygusal körlük (aleksitimi) veya duyguları birbirinden ayrıştırma becerisinin zayıf olması, insanın kendi iç dünyasında adeta bir “yabancı” gibi dolaşmasına yol açar. Oysa duygularımızı tanımak, kendi hayat hikayemize hâkim olmanın ve o parçalanmış “benlik” hissini bütünleştirmenin en güçlü yoludur.

Duyguların Şifresini Çözmek

Bilim bize duyguların öyle rastgele, irrasyonel dalgalanmalar olmadığını söylüyor. Tam aksine, hayatta kalmamız, ihtiyaçlarımızı karşılamamız ve çevreye uyum sağlamamız için evrimleşmiş çok özel “bilgi taşıyıcılarıdır”. Bize sürekli olarak neye ihtiyacımız olduğuyla ve çevrenin bize ne sunduğuyla ilgili çok kıymetli veriler sunarlar. Her duygunun taşıdığı spesifik bir mesaj vardır ve bu şifreyi çözmek iyileşmenin ta kendisidir:

Duygu | Taşıdığı Mesaj ve İşlevi
Öfke | Çoğu zaman yıkıcı veya kötü bir şeymiş gibi etiketlenen öfke, aslında fiziksel veya psikolojik sınırlarımızın ihlal edildiğini haber veren yaşamsal bir alarmdır. Onu sağlıklı bir şekilde fark ettiğimizde, bize haksızlık karşısında “dur” deme ve kendi otonomimizi koruma gücü verir.
Kaygı | Sinir sistemimizin belirsizliği veya potansiyel bir tehlikeyi tarama sürecidir. Bize “Bir tehdit algılıyorum, hazırlıklı olmalıyım” mesajını verir. Bunu fark ettiğimizde, zihnimizdeki felaket senaryolarından sıyrılıp gerçekçi bir problem çözme stratejisine geçiş yapabiliriz.
Üzüntü | Değer verdiğimiz bir şeye, bir insana veya bir ideale veda etme sürecimizdir. Bize “Bir şey kaybettim ve toparlanmak, yeniden yapılanmak için zamana ihtiyacım var” der. Yaşanmasına izin verildiğinde, yas sürecimizi sağlıklı bir şekilde tamamlamamızı sağlar.
Kırgınlık | Özellikle ikili ilişkilerde görülme, duyulma ve değer görme gibi en temel bağlanma ihtiyaçlarımızın veya gizli beklentilerimizin karşılanmadığına işaret eder. Bu duyguyu tanımak, o ilişkideki onarımın ilk adımıdır.
Coşku | Yaptığımız eylemin veya içinde bulunduğumuz durumun kendi öz değerlerimizle tam bir uyum içinde olduğunun göstergesidir. O varoluş halinin bize “iyi geldiğini” söyleyen biyolojik ve psikolojik bir onaydır.

Karmaşadan Berraklığa Doğru

Duygular sürekli kendi dillerinde konuşurlar, ancak bireyler olarak bizler bu dili deşifre etmekte zorlanabiliriz. Duygularımızı dinlemeyi bilmemek, onları bastırmak veya onlardan kaçmak, uzun vadede psikosomatik beden ağrılarına, tükenmişliğe ve ilişkilerimizde kopukluklara yol açar. Buna karşın, otomatik pilottan çıkıp duygusunu tanıyan bir insan, hayata karşı çok daha bilinçli ve kasıtlı adımlar atmaya başlar. İlişkilerindeki çatışmaların asıl kaynağını görür; anlık, dürtüsel reaksiyonlar vermek yerine bilinçli ve sakin yanıtlar üretmeye başlar. Bu farkındalık, belirsizliğin yarattığı o zihinsel sisi dağıtır, seçimlerimizi netleştirir ve iç dünyamızdaki o telaşlı uyarılmayı dengeleyerek bize derin bir sakinlik sağlar.

Belki de en güzeli; insan neyi, neden yaptığını anladığında o acımasız içsesinin, kendini sürekli yargılayan baskıcının yerini “öz-şefkat” alır. İnsan kendi içsel karmaşasının arkasındaki o kırılgan ihtiyacı gördüğünde, kendisine karşı çok daha anlayışlı, kapsayıcı ve yumuşak bir tavır geliştirmeye başlar. Duyguları tanımak işte tam da bu yüzden hayatı dönüştürür; bizi kendi yaşamımızın edilgen bir seyircisi olmaktan çıkarıp, içsel deneyimlerimizin bilge bir okuyucusu ve yöneticisi yapar.

Psikolog | Psikolog İstanbul | Psikolog Ankara | Psikolog İzmir | Psikolog Bursa | Psikolog Adana