Büşra Karabacak
Psikoloji
Yeme Bozuklukları Nedir? Türleri ve Belirtileri Nelerdir?
Yemek yemek yalnızca fiziksel bir ihtiyaç değildir. Bazen duygularımızı yatıştırmak, zorlayıcı yaşantılarla baş etmek, kontrol hissi kazanmak veya kendimizi daha iyi hissetmek için de yeme davranışına yönelebiliriz.
Yeme bozuklukları, kişinin yemek, kilo ve beden algısıyla kurduğu ilişkinin yaşamını olumsuz etkileyecek düzeye ulaşmasıyla ortaya çıkan ruh sağlığı problemleridir. Çoğu zaman dışarıdan yalnızca yeme davranışı görülse de, kişinin yaşadığı güçlükler bundan çok daha derindir.
Bazı kişiler sürekli kilo alma korkusuyla mücadele ederken, bazıları kontrolsüz yeme atakları yaşayabilir. Bazıları ise bedenleriyle ilgili yoğun memnuniyetsizlik hissedebilir. Bu nedenle yeme bozuklukları yalnızca yemekle ilgili değil; kişinin duyguları, düşünceleri ve kendisiyle kurduğu ilişkiyle de yakından bağlantılıdır.
Yeme Bozuklukları Hangi Türleri Kapsar?
Yeme bozuklukları farklı şekillerde ortaya çıkabilir. En sık görülen yeme bozuklukları şunlardır:
Anoreksiya Nervoza
Kişinin kilo alma korkusu nedeniyle yemek yemeyi ciddi şekilde kısıtladığı, düşük kiloya rağmen kendisini kilolu hissedebildiği bir yeme bozukluğudur.
Bulimiya Nervoza
Tekrarlayan tıkınırcasına yeme ataklarının ardından kusma, aşırı egzersiz yapma veya çeşitli telafi davranışlarının görüldüğü bir yeme bozukluğudur.
Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu
Kişinin kısa süre içinde normalden çok daha fazla miktarda yemek tükettiği ve bu sırada kontrolünü kaybettiğini hissettiği bir yeme bozukluğudur. Bu atakların ardından yoğun suçluluk, pişmanlık ve utanç duyguları görülebilir.
Kaçıngan/Kısıtlayıcı Yiyecek Alım Bozukluğu (ARFID)
Kişinin belirli yiyeceklere karşı yoğun kaçınma göstermesi veya yeterli beslenmesini engelleyecek düzeyde kısıtlayıcı yeme davranışları sergilemesiyle karakterizedir.
Her yeme bozukluğu farklı belirtilerle ortaya çıksa da ortak noktaları, kişinin yemek, kilo ve beden algısıyla kurduğu ilişkinin yaşamını olumsuz etkilemesidir.
Yeme Bozukluklarının Belirtileri Nelerdir?
Yeme bozukluklarında görülen belirtiler kişiden kişiye değişebilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Yiyeceklerle aşırı zihinsel meşguliyet
- Kilo alma korkusu
- Beden görünümüne yönelik yoğun kaygılar
- Öğün atlama veya aşırı kısıtlama davranışları
- Kontrolsüz yeme atakları
- Yeme sonrası yoğun suçluluk hissi
- Sürekli kilo kontrolü yapma
- Aynada bedeni sık sık kontrol etme
- Sosyal ortamlarda yemek yemekten kaçınma
- Benlik değerini kilo veya görünüm üzerinden değerlendirme
- Yeme davranışları nedeniyle günlük yaşamın etkilenmesi
Bazı kişiler yaşadıkları güçlükleri yalnızca irade eksikliği olarak yorumlayabilirler. Oysa yeme bozuklukları, kişinin tercihinden çok, karmaşık psikolojik ve duygusal süreçlerle ilişkili ruh sağlığı problemleridir.
Yeme Bozuklukları Günlük Yaşamı Nasıl Etkiler?
Yeme bozuklukları zamanla kişinin yaşamının merkezine yerleşebilir. Günün büyük bir kısmı yemek, kilo, beden görünümü veya yeme davranışlarını kontrol etmeye yönelik düşüncelerle geçebilir.
Bazı kişiler yemek yedikleri için suçluluk hissederken, bazıları yemek yemedikleri zaman yoğun kaygı yaşayabilir. Zamanla kişi, bedeniyle sürekli mücadele eden ve kendisini görünümü üzerinden değerlendiren bir döngünün içinde bulabilir.
Bu durum sosyal ilişkileri, iş veya akademik yaşamı, özgüveni ve yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir.
Yeme Bozuklukları Neden Ortaya Çıkar?
Yeme bozukluklarının ortaya çıkmasında biyolojik, psikolojik ve çevresel birçok etken rol oynayabilir. Mükemmeliyetçilik, düşük benlik saygısı, travmatik yaşantılar, yoğun stres, eleştirel çevreler, duygusal zorluklar ve toplumsal beden algısı baskıları bu süreçte etkili olabilir.
Bazı kişiler için yeme davranışları, zorlayıcı duygularla baş etmeye çalışmanın veya kontrol hissi sağlamanın bir yolu haline gelebilir.
Yeme Bozuklukları Tedavi Edilebilir mi?
Yeme bozuklukları uygun psikolojik destekle önemli ölçüde iyileşebilir. Terapi sürecinde kişi yalnızca yeme davranışlarını değil, bu davranışların altında yatan duygusal ihtiyaçları, düşünce kalıplarını ve yaşam deneyimlerini de anlamaya başlayabilir.
Yeme bozuklukları yalnızca yemekle ilgili değildir. Çoğu zaman kişinin kendisiyle, bedeniyle ve duygularıyla kurduğu ilişkinin de bir yansımasıdır. Uygun destekle birlikte daha sağlıklı bir ilişki geliştirmek mümkündür.
Bu yazı bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Yaşanan belirtiler kişinin günlük yaşamını etkiliyorsa, bir ruh sağlığı uzmanından destek alınması önemlidir.
Bu makalenin DoktorTakvimi web sitesinde yayımlanması, yazarın açık izniyle yapılmaktadır. Web sitesindeki tüm içerikler, fikri ve sınai mülkiyet mevzuatı kapsamında uygun şekilde korunmaktadır.
DocPlanner Teknoloji A.Ş. web sitesi tıbbi tavsiye sunmaz. Bu sayfanın içeriği, metinler, grafikler, görseller ve diğer materyaller de dahil olmak üzere, yalnızca bilgilendirme amacıyla oluşturulmuştur ve tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavinin yerini almak amacı taşımaz. Herhangi bir sağlık sorununuzla ilgili şüpheniz varsa, bir uzmana danışınız.
DocPlanner Teknoloji A.Ş.
E-5 Karayolu, Esentepe Mahallesi, Lapis Han, No:25 D:102-103-120
Kartal İstanbul, Türkiye