Bağımlılığı Olan Birine Yardım Etmek Ne Zaman Yardım Etmekten Çıkar? - Kl. Psk. Ceren Dalarslan

Eve biraz geç geldiğinde aklınızdan onlarca ihtimal geçiyorsa…

“Bu sefer gerçekten bırakacağım.” dediğinde inanmak istiyor ama içinizin bir yerinde “Acaba?” diyorsanız…

Belki de bir süredir yalnızca onun bağımlılığıyla değil, onun bağımlılığının hayatınızda açtığı alanla da mücadele ediyorsunuzdur. Bağımlılık çoğu zaman bir kişinin hikâyesi gibi anlatılır. Oysa bağımlılığın olduğu bir evde zamanla herkesin davranışı değişebilir. Biri takip eder, biri saklar, biri borç kapatır, biri sürekli kontrol eder. Ve bütün bunların altında çoğu zaman aynı cümle vardır:

“Ben ona yardım etmeye çalışıyorum.”

Peki yardım etmek nerede biter, onun yerine yaşamaya çalışmak nerede başlar?

Bir insanı korumaya çalışırken ne kadarını onun elinden alıyoruz?

Bağımlılığı olan bir yakının yanında olmak kolay değildir. Sevdiğiniz kişinin kendisine zarar verdiğini gördüğünüzde seyirci kalmak neredeyse imkânsızdır. İşini kaybetmesin diye mazeret üretirsiniz. Ailesi öğrenmesin diye gerçeği saklarsınız. Borç yaptığında ödersiniz.

Tekrar kullanmasın diye telefonunu kontrol edersiniz. Bunların çoğu kötü niyetten değil; sevgi, korku ve çaresizlikten doğar. Fakat iyi niyetle yapılan her müdahale uzun vadede yararlı olmayabilir.

Bir noktadan sonra şu soru önem kazanır:

“Ben ona destek mi oluyorum, yoksa onun yerine sorumluluk mu alıyorum?”

Bir kişinin tedaviye ulaşmasına yardımcı olmak başka, tedavi sorumluluğunu onun yerine taşımak başkadır. Yanında olmak başka, hayatınızı tamamen onun davranışlarını kontrol etmeye adamak başkadır.

“Ben takip etmezsem yine kullanır.”

Bağımlılığı olan kişinin yakınlarında zamanla güçlü bir kontrol ihtiyacı gelişebilir.

“Parasını ben vereyim.”

“Telefonunu kontrol edeyim.”

“Bugün kullandın mı diye sorayım.”

“Nerede olduğunu bileyim.”

Kontrol arttıkça yakın, bir süreliğine daha güvende hissedebilir. Çünkü belirsizlik azalmıştır. Fakat bağımlılıkta kontrolün bir paradoksu vardır:

• Siz daha çok kontrol ettikçe o daha çok saklamaya başlayabilir.
• İlişki giderek yakınlık ilişkisinden bir denetim ilişkisine dönüşebilir. Bir tarafta kontrol eden, diğer tarafta kontrolden kaçan iki kişi oluşur.

Bu nedenle yakınların kendilerine şu soruyu sorması değerlidir: “Benim kontrolüm onun iyileşmesini mi sağlıyor, yoksa benim kaygımı mı azaltıyor?” Bazen yaptığımız şey, karşımızdaki kişinin davranışını değiştirmekten çok kendi çaresizlik duygumuzu azaltmaya yarar.

“Bir daha olmayacak” cümlesi

Bağımlılıkta sık duyulan cümlelerden biridir: “Bir daha olmayacak.” Bu söz her zaman manipülasyon değildir. Kişi gerçekten pişman olabilir, bırakmak isteyebilir ve o anda söylediğine gerçekten inanabilir. Ancak bir şeyi istemek ile onu sürdürülebilir biçimde yapabilmek aynı şey değildir.

Değişim yalnızca “bırakacağım” demekle değil, bu niyetin davranışa dönüşmesiyle başlar. Tedaviye yönelmek, tetikleyicileri fark etmek, riskli durumlarla baş etmeyi öğrenmek ve gerektiğinde profesyonel destek almak bu sürecin parçaları olabilir.

Onun sonuçlarını sürekli siz taşıyorsanız, işe gitmediğinde siz arıyorsanız, borçlarını siz ödüyorsanız, çevresine karşı sürekli onu savunuyorsanız ve yaşanan her krizi siz çözüp hayatı yeniden eski hâline getiriyorsanız, fark etmeden bağımlılığın sonuçlarını onun yerine taşıyor olabilirsiniz. Burada önemli bir ayrım vardır:

Sonuçlarla yüzleşmesini sağlamak, onu cezalandırmak değildir.

Bir yetişkinin davranışlarının her sonucunu ortadan kaldırmamak, onu yalnız bırakmak anlamına gelmez. Bazen kişinin kendi hayatıyla yeniden temas kurabilmesi için buna ihtiyaç vardır. Elbette bu, “Bırakın dibi görsün.” gibi basit bir yaklaşıma dönüşmemelidir. Bağımlılık ciddi bir sağlık sorunudur ve yaşamı tehdit eden durumlarda hızlı profesyonel müdahale gerekir.

Sınır koymak sevgisizlik değildir.

Bağımlılığı olan bir yakına sınır koymak çoğu zaman suçluluk yaratır. Fakat sınır koymak kişiyi terk etmek değildir. Birini sevmek ile onun davranışlarının bütün sonuçlarını üstlenmek aynı şey değildir.

Sınır en sade hâliyle:

“Seni destekliyorum ama senin yerine bu sorumluluğu alamam.”

“Seninle tedaviye başvurma konusunda konuşabilirim ama tedaviyi senin yerine yürütemem.”

“Senin kararlarını kontrol edemem; ancak kendi sınırlarımı belirleyebilirim.”

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Tanı veya tedavi yerine geçmez. Bağımlılık ve eşlik eden ruhsal ya da bedensel sorunlara ilişkin değerlendirme için uygun sağlık profesyonellerinden destek alınması önemlidir. Acil güvenlik veya sağlık riski bulunan durumlarda gecikmeden acil sağlık hizmetlerine başvurulmalıdır.

Psikolog | Psikolog İstanbul | Psikolog Ankara | Psikolog İzmir | Psikolog Bursa | Psikolog Adana