Sabahları Neden Daha Yorgun Uyanıyoruz? - Psk. Funda Cansu Gül Kaya

Sabahları neden daha yorgun uyanıyoruz?

Hiç kendinizde fark ettiniz mi? Sanki son yıllarda herkes aynı yorgunluktan bahsediyor gibi. Eskiden çok daha dinlenmiş ve dinç bir şekilde uyanırken, artık yaş fark etmeksizin birçok insan sabahları yorgun kalktığını söylüyor.

Gözümüzü açıyoruz ama sanki gece boyunca yeterince dinlenememişiz gibi hissediyoruz. Bedenimiz yataktan çıkmak istemiyor, zihnimiz ise daha gün başlamadan yorulmuş gibi oluyor. Peki bunun sebebi gerçekten sadece daha yoğun çalışıyor olmamız mı? Yoksa modern yaşamın uyku düzenimiz, stres seviyemiz ve biyolojik ritimlerimiz üzerinde düşündüğümüzden daha büyük bir etkisi mi var?

O zaman önce temel bir soruyla başlayalım: Verimli bir uyku nedir? Gerçek anlamda dinlenmek için hangi bileşenlere ihtiyacımız vardır?

Çoğu insan dinlenmeyi yalnızca uyuduğu saatle ilişkilendirir. Oysa kaliteli bir dinlenme sadece kaç saat uyuduğumuzla ilgili değildir. Uykuya ne kadar kolay dalabildiğimiz, gece boyunca kaç kez uyandığımız, uykunun ne kadar derin olduğu, bedenimizin ve zihnimizin gerçekten gevşeyip gevşeyemediği de en az süre kadar önemlidir.

Yani sekiz saat uyumuş olmak, sekiz saat boyunca dinlenmiş olmak anlamına gelmez. Bazen altı saatlik kaliteli bir uyku, dokuz saatlik bölünmüş ve yüzeysel bir uykudan çok daha dinlendirici olabilir.

Dinlenmeye sadece uyku süresi üzerinden bakmak oldukça yanıltıcıdır. Çünkü dinlenmiş hissetmek, yalnızca geceleri kaç saat uyuduğumuzla ilgili değildir.

Gün içerisinde kaç farklı işe odaklandığımız, dikkatimizin ne kadar sık bölündüğü, yaptığımız işlerin sonunda ne kadar tatmin duygusu yaşadığımız da enerji seviyemizi doğrudan etkiler. Sürekli olarak bir görevden diğerine geçmek, zihinsel olarak açık kalan işleri taşımak ve yaptıklarımızın sonucunda yeterli bir tamamlanmışlık hissi yaşayamamak, fark etmesek de ciddi bir zihinsel yorgunluk yaratır.

Bunun yanında beslenme alışkanlıklarımız, ekran karşısında geçirdiğimiz süre, soluduğumuz havanın kalitesi ve günlük hareket düzeyimiz de dinlenmiş bir bedenin temel bileşenleri arasındadır. Burada hareketten kastım yalnızca spor yapmak değil; gün içerisinde bedenin doğal olarak hareket etmesine izin vermek, yürümek ve aktif kalmaktır.

Kısacası dinlenmiş bir beden ve zihin; kaliteli uyku, dengeli beslenme, yeterli hareket, sağlıklı bir çevre ve zihinsel tatminin bir araya gelmesiyle oluşur. Elbette genel sağlık durumumuzu da bu denklemin dışında bırakamayız. Bazı fiziksel rahatsızlıklar, hormonal değişiklikler veya sağlıkla ilgili farklı etkenler de sabahları nasıl uyandığımız üzerinde önemli bir rol oynayabilir.

Peki son yıllarda neden daha yorgun uyanıyoruz?

Bunun tek bir nedeni yok. Ancak modern yaşamın getirdiği bazı alışkanlıkların hepimizi benzer şekilde etkilediğini söylemek mümkün.

Öncelikle gün içerisinde maruz kaldığımız bilgi miktarı, insan beyninin alışık olduğu düzeylerin çok üzerinde. Sabah gözümüzü açar açmaz telefonumuza bakıyor, onlarca mesaj, haber, bildirim ve içerikle karşılaşıyoruz. Gün boyunca dikkatimiz sürekli farklı yönlere çekiliyor. Bir işle uğraşırken gelen bir bildirim, ardından kısa bir sosyal medya gezintisi, sonra başka bir iş derken zihnimiz neredeyse hiç tam anlamıyla dinlenme fırsatı bulamıyor.

Beynimiz aslında yalnızca fiziksel yorgunluk yaşamıyor; aynı zamanda dikkat yorgunluğu da yaşıyor. Sürekli olarak odak değiştirmek, karar vermek ve yeni uyaranlara maruz kalmak zihinsel enerjimizi tüketiyor. Gün sonunda yatağa girdiğimizde bedenimiz hareketsiz olsa bile zihnimiz hâlâ çalışmaya devam ediyor.

Sosyal medya da bu döngünün önemli bir parçası. Çünkü sosyal medya yalnızca zamanımızı değil, dikkatimizi de tüketiyor. Kısa süreli ve hızlı içeriklere alışan beyin, sürekli yeni bir uyaran beklemeye başlıyor. Bu durum gün içerisinde odaklanmayı zorlaştırırken, akşam saatlerinde zihnin sakinleşmesini de güçleştiriyor.

Bir diğer önemli konu ise sürekli uyarılma hali. Geçmişte insanlar günün belirli saatlerinde işten ve haber akışından uzaklaşabiliyorken, bugün telefonlarımız sayesinde iş, sosyal çevre, haberler ve gündem cebimizde taşınıyor. Beynimiz günün büyük bir bölümünü tetikte geçiriyor. Her an yeni bir mesaj gelebilir, yeni bir sorun çıkabilir ya da cevap verilmesi gereken bir durum oluşabilir hissi, sinir sisteminin tam anlamıyla gevşemesini zorlaştırıyor.

Üstelik bütün bunlara rağmen çoğumuz gün içinde eskisine göre daha az hareket ediyoruz. Daha fazla oturuyor, daha fazla ekran karşısında vakit geçiriyor ve daha az doğal ışık alıyoruz. Bu durum da biyolojik ritimlerimizi etkileyerek uyku kalitesini düşürebiliyor.

Belki de bu yüzden artık birçok insan yeterince uyuduğunu düşünmesine rağmen dinlenmiş hissetmiyor. Çünkü yorgunluk yalnızca uyku eksikliğinin değil; dikkat dağınıklığının, sürekli uyarılmanın, bilgi yükünün ve modern yaşamın görünmeyen baskılarının da bir sonucu.

Belki de ihtiyacımız olan şey daha fazla uyumak değil, daha fazla sakinleşebilmeyi öğrenmek.

Peki bu kadar hızlı olmamız gereken bir hayatın içinde bunu nasıl yapabiliriz?

Bu soruyu sorduğunuzu duyar gibiyim. Aslında çoğumuzun gün içerisinde küçük de olsa boşlukları oluyor. Bir toplantı öncesinde, trafikte beklerken, kahvemizi içerken ya da bir işten diğerine geçerken birkaç dakikalık zaman dilimleri yakalayabiliyoruz. Ancak bu boşlukları ne kadar verimli kullandığımız sorusunun cevabı genellikle çok da iç açıcı olmuyor.

Çünkü bu anların büyük bir kısmını telefonumuza bakarak, sosyal medyada gezinerek ya da zihnimizi yeni uyaranlarla doldurarak geçiriyoruz. Oysa bazen beynimizin ihtiyaç duyduğu şey yeni bir uyaran değil, kısa bir duraklama olabilir.

Belki de gün içerisindeki bazı küçük boşlukları hiçbir şey yapmadan geçirmeyi yeniden öğrenmeliyiz. Birkaç dakika gözlerimizi kapatmak, dikkatimizi nefesimize yöneltmek, çevremizdeki sesleri fark etmek ya da sadece sessizce oturmak düşündüğümüzden çok daha güçlü bir dinlenme sağlayabilir.

Bunun yanında dikkatimizin sürekli bölünmesini engelleyecek bazı önlemler almak da önemlidir. Bildirimleri azaltmak, aynı anda birçok işi yapmaya çalışmamak ve günün belirli zamanlarında ekranlardan uzak kalabilmek zihinsel yükümüzü hafifletebilir.

Çünkü dinlenmek yalnızca uyumak değildir. Dinlenmek, sinir sistemine güvende olduğunu hissettirebilmektir. Bunun için de zaman zaman sessiz kalmayı, yavaşlamayı ve derin nefes almayı öğrenmek zorundayız.

Belki de sabahları daha dinç uyanmanın yolu, geceleri daha uzun uyumaktan değil; gün içerisinde kendimize daha fazla sakinlik alanı açabilmekten geçiyordur.

Psikolog | Psikolog İstanbul | Psikolog Ankara | Psikolog İzmir | Psikolog Bursa | Psikolog Adana